Πάνος Λουκάκος

Τα κρατικά ταμεία ήταν άδεια, οι τράπεζες κλειστές και υπό καθεστώς capital controls, οι πολίτες σχημάτιζαν ουρές μπροστά στα ΑΤΜ για να εισπράξουν έως 60 ευρώ, η χώρα αδυνατούσε να εκπληρώσει τις οικονομικές υποχρεώσεις της στο εσωτερικό και το εξωτερικό, οι συνταξιούχοι είδαν να καταβάλλεται η μισή τους σύνταξη, οι συντάξεις του ΟΓΑ δεν καταβλήθηκαν, η αγορά χωρίς χρήμα είχε παραλύσει καθώς κανείς δεν πλήρωνε κανέναν και κανείς δεν εισέπραττε από κανέναν. Στις αρχές του Ιουλίου, μάλιστα, η Ελλάδα δεν κατέβαλε την οφειλόμενη δόση των 1,53 δισ. ευρώ στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και έγινε έτσι η πρώτη ανεπτυγμένη χώρα στην 70ετή ιστορία του που δεν αποπλήρωσε οφειλή της. Ανάλογα προηγούμενα είχαν υπάρξει στο παρελθόν με χώρες όπως η Ζιμπάμπουε ή το Σουδάν, για πολύ μικρότερα ποσά.

Ο Αλέξης Τσίπρας έγραψε ένα βιβλίο υπό τον τίτλο «Ιθάκη» και ταξιδεύει ανά την Ελλάδα υμνώντας το ως να ήταν ένα προσωπικό του Ευαγγέλιο. Στο βιβλίο αλλά και στις συνεχείς ομιλίες και δηλώσεις του επιρρίπτει ευθύνες για τα όσα συνέβησαν στους άμεσους δικής του επιλογής συνεργάτες του και εμφανίζει τον εαυτό του ως έναν ηρωικό αγωνιστή που έδωσε σκληρές μάχες για το καλό της πατρίδας εναντίον συντριπτικά υπέρτερων αντιπάλων και τελικά έπεσε ένδοξα, αντιμέτωπος με τη συντριπτική ισχύ τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, η ηρωική και ένδοξη αυτή πτώση περιελάμβανε και ένα πολύ θετικό στοιχείο: το δημοψήφισμα.

Αρχικά είχε δηλώσει ότι τη λύση πρέπει να τη δώσει ο ελληνικός λαός και ότι το δημοψήφισμα ήταν μία δημοκρατική επιλογή, διότι οι προτάσεις των δανειστών ήταν απαράδεκτες. Στη συνέχεια και έως τώρα έχει υποστηρίξει ότι δεν μετανιώνει για τη διενέργεια του δημοψηφίσματος, ότι τότε δεν υπήρχε καλύτερη δημοκρατική επιλογή και ότι οδηγήθηκε τελικά στην άτακτη υποχώρηση και στην υπογραφή του τρίτου και πολύ σκληρότερου από τα δύο προηγούμενα μνημόνια για να αποφύγει τον κίνδυνο της χρεοκοπίας και της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Δεν μετανιώνει δηλαδή για το γεγονός ότι έσυρε επί έξι μήνες την Ελλάδα και τους Ελληνες σε μια πρωτοφανή περιπέτεια, η οποία μόλις την τελευταία στιγμή δεν απέβη μοιραία και ότι διενήργησε ένα δημοψήφισμα στο οποίο ο ίδιος υποστήριξε το «Οχι», που πλειοφήφισε με 61%, αλλά αμέσως κατόπιν υπέγραψε το «Ναι», πραγματοποιώντας μια διόλου ηρωική «κωλοτούμπα», όπως έχει χαρακτηριστεί και διεθνώς αυτή η αιφνίδια μεταστροφή του.

Αλλά ας δούμε τι ήταν και πώς έγινε αυτό το δημοψήφισμα, το οποίο ο Α. Τσίπρας όχι μόνο δεν έχει αυτονόητα αποκηρύξει ως λάθος, αλλά τώρα και ως επικεφαλής του νέου κόμματος που έχει ιδρύσει επιμένει να το θεωρεί σωστή και δημοκρατική επιλογή, υποστηρίζοντας ότι του έδωσε ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση να αντιμετωπίσει τους δανειστές. «Δημοκρατική νομιμοποίηση», δηλαδή, να υπογράψει ένα τρίτο μνημόνιο, πολύ σκληρότερο εκείνου που είχαν αρχικά προτείνει οι δανειστές και αυτός είχε απορρίψει, εισηγούμενος επιπλέον στον ελληνικό λαό το «Οχι».

■ Το δημοψήφισμα αυτό έγινε επί ανύπαρκτου ζητήματος και ανύπαρκτης πρότασης, καθώς οι δανειστές είχαν πλέον αποσύρει την προταθείσα και απορριφθείσα από τον Α. Τσίπρα συμφωνία.

■ Το δημοψήφισμα αυτό συνιστούσε μείζον θεσμικό ατόπημα, αν όχι και συνταγματική εκτροπή, καθώς τέθηκε στους πολίτες ένα πολύπλοκο ερώτημα το οποίο η συντριπτική τους πλειοψηφία πλην ελάχιστων ειδικών αδυνατούσε να αντιληφθεί, καθώς δεν διέθετε τις αναγκαίες οικονομικές γνώσεις.

■ Το δημοψήφισμα αυτό αποτελούσε και πολιτικό ανοσιούργημα, καθώς υποστηρίχτηκε από την ετερόκλητη συμμαχία του ΣΥΡΙΖΑ, των ΑΝ.ΕΛ. και της Χρυσής Αυγής, βάζοντας απέναντι όλες τις άλλες πολιτικές δυνάμεις και διχάζοντας τον ελληνικό λαό με χαρακτηρισμούς για τους υποστηρικτές του «Ναι» όπως «πράκτορες των δανειστών», «δωσίλογους», «γκεσταπίτες», «βαστασοϊμπλέδες», «γερμανοτσολιάδες» και λοιπά παραμφερή.

■ Το δημοψήφισμα αυτό ήταν πρωτοφανές για ευρωπαϊκή χώρα, καθώς έδινε περιθώριο μόλις επτά ημερών για να αναπτυχθούν οι εκατέρωθεν απόψεις υπέρ του «Ναι» ή του «Οχι». Χαρακτηριστικά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε κρίνει με απόφασή του πως «οι συνθήκες διεξαγωγής του δημοψηφίσματος στην Ελλάδα δεν πληρούν τις διεθνείς προδιαγραφές», διότι αυτές προϋποθέτουν ότι διενεργείται τουλάχιστον δύο εβδομάδες μετά την προκήρυξή του ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος συζήτησης πάνω σε ένα ξεκάθαρο ερώτημα. Ηταν η πρώτη φορά που το Συμβούλιο της Ευρώπης αμφισβητούσε τον τρόπο διεξαγωγής εκλογικής διαδικασίας σε χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

■ Το δημοψήφισμα αυτό ήταν ευθέως αντισυνταγματικό, καθώς παρουσίαζε στους ψηφοφόρους για έγκριση μία κατεξοχήν δημοσιονομική πρόταση, πράγμα που απαγορεύει ρητά το Σύνταγμα, βαπτισμένη «εθνικό θέμα», ώστε να παρακαμφθεί η σχετική συνταγματική διάταξη.

Δεν αναφέρονται τα δεδομένα αυτά απλώς για να επαναφέρουν στη μνήμη τα δεινά που έζησε η Ελλάδα και οι Ελληνες πριν από έντεκα χρόνια. Αναφέρονται για να σκεφτεί ο καθένας πόσο «νέος», πόσο αξιόπιστος, πόσο φερέγγυος μπορεί να θεωρείται ο «νέος Τσίπρας», ως αρχηγός πλέον ενός νέου κόμματος, όταν επαινεί τον εαυτό του για τα όσα ανεκδιήγητα διέπραξε εκείνες τις κρίσιμες ημέρες του Ιουλίου και το εξάμηνο που προηγήθηκε. Πόσο μπορεί να έχει αλλάξει ο πολιτικός που οδήγησε τη χώρα στο χείλος του γκρεμού και δεν έχει αισθανθεί την παραμικρή υποχρέωση να κάνει στοιχειώδη αυτοκριτική για τα τραγικά λάθη στα οποία υπέπεσε ως πρωθυπουργός πριν από λίγα χρόνια;