Η άνοδος των Αλβανών στην ελληνική οικοδομή: Από εργάτες έγιναν εργολάβοι και ιδιοκτήτες τεχνικών εταιρειών

Αν οι Αλβανοί οικοδόμοι μπορούν να μιλήσουν για μια χρυσή περίοδο που έζησαν στην Ελλάδα και στην οποία οφείλουν την οικονομική εκτόξευσή τους, αυτή είναι η εποχή έως και μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, όταν η κατασκευαστική δραστηριότητα είχε φτάσει στο ζενίθ της.

Υπολογίζεται πως τότε (2005-2006) ο πραγματικός αριθμός των Αλβανών μεταναστών κυμαινόταν περίπου στους 600.000 ή και λίγο παραπάνω, με τους νόμιμα καταγεγραμμένους από αυτούς να κυμαίνονται μεταξύ 440.000-500.000.

Μελέτες εκείνης της περιόδου ανέφεραν ότι περίπου το 32% των Αλβανών ανδρών εργαζομένων απασχολούταν στις κατασκευές, τις οποίες και είχαν καταλάβει, αφού αποτελούσαν το 75% των αλλοδαπών εργατών στην οικοδομή.

Υπολογίζεται ότι εκείνη την περίοδο εργάζονταν στην ελληνική οικοδομή περίπου 120.000 με 150.000 Αλβανοί υπήκοοι (συμπεριλαμβανομένης της εποχιακής και άτυπης εργασίας). Προτιμούνταν οι εργάτες αυτής της εθνικότητας καθώς οι περισσότεροι ήξεραν τη γλώσσα -έστω τα βασικά- και μπορούσαν να συνεννοηθούν ευκολότερα με το υπόλοιπο προσωπικό, ενώ τα προηγούμενα χρόνια οι Αλβανοί εργάτες είχαν αποκτήσει τη φήμη ότι είναι παραδοσιακά εργατικοί και όχι φυγόπονοι.

Ενας αριθμός αυτών είχε ειδίκευση ή έστω μια εμπειρία σε ένα κομμάτι οικοδομικών εργασιών από την πατρίδα του, ενώ οι περισσότεροι ήταν ανειδίκευτοι εργάτες, τομέας για τον οποίο διψούσε η αγορά που έψαχνε για εργατικά χέρια.

Με τα χρόνια εργασίας σε οικοδομές οι ανειδίκευτοι εργάτες απέκτησαν εμπειρία και εξειδίκευση σε συγκεκριμένα κομμάτια της οικοδομής, στα οποία ήθελαν και οι ίδιοι αλλά και οι εργολάβοι να εργάζονται.

Τα καλά χρόνια τους εκτόξευσαν κοινωνικά, καθώς δουλειές υπήρχαν πολλές και οι αμοιβές ήταν καλές. Μέχρι που ήρθε η βαθιά οικονομική κρίση που έπληξε την Ελλάδα, ισοπεδώνοντας τον κατασκευαστικό κλάδο.

Με την οικοδομική δραστηριότητα σχεδόν να μηδενίζεται, αφού έπεσε έως και κατά περισσότερο από 80%, ήρθαν οι δύσκολες μέρες. Δουλειές δεν υπήρχαν και δεκάδες χιλιάδες μετανάστες αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Ενας μεγάλος αριθμός από αυτούς μετανάστευσε στη Βόρεια Ευρώπη, η οποία εκείνη την εποχή έψαχνε για εργάτες οικοδομής και έδινε ευκαιρίες, όπως άδειες μετανάστευσης, ευκολίες στη στέγαση και τα σχολεία των παιδιών, πολύ καλές αμοιβές.

100.000 επέστρεψαν

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 75.000-100.000 Αλβανοί επέστρεψαν στην πατρίδα τους ή μετανάστευσαν εκ νέου στα βορειότερα της Ευρώπης. Πολλοί είχαν πάρει την ελληνική ιθαγένεια και αντιλήφθηκαν ότι είχαν χρυσάφι στα χέρια τους λόγω της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Κατάφεραν να μεταναστεύσουν σε χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σουηδία και αλλού, όπου βρήκαν εύκολα και πολύ καλά πληρωμένη εργασία. Με την ανεργία να πλήττει τον ισοπεδωμένο κλάδο, ο αριθμός των ενεργών Αλβανών οικοδόμων μειώθηκε δραματικά. Στα μητρώα του ΙΚΑ οι ασφαλισμένοι αλλοδαποί στις κατασκευές είχαν συρρικνωθεί.

Συγκεκριμένα, ο αριθμός των Αλβανών οικοδόμων που εργάζονταν στην Ελλάδα είχε μειωθεί σε λιγότερους από 30.000, με την πλειονότητά τους να επιβιώνει κάνοντας κυρίως μικροεπισκευές, μερεμέτια και ανακαινίσεις σε τουριστικές κυρίως περιοχές, καθώς οι ανεγέρσεις πολυκατοικιών και τα μεγάλα έργα είχαν παγώσει.

Τι γίνεται σήμερα

Με την οικονομική κρίση να αποτελεί έναν εφιάλτη που πέρασε για την Ελλάδα, τα πράγματα πλέον έχουν αλλάξει. Στη χώρα μας υπάρχει οικοδομικός οργασμός λόγω της μεγάλης ζήτησης για οικιστικά ακίνητα, της επενδυτικής άνοιξης που επικρατεί, αλλά και της έκρηξης του τουρισμού που προσελκύει επιπλέον επενδύσεις, εάν εξαιρέσουμε το project του Ελληνικού και πολλά ακόμα σε άλλες περιοχές της χώρας. Δεν είναι ίδιες οι συνθήκες, αλλά δεν είναι ίδια και τα πρόσωπα.

Η πλειονότητα των Αλβανών οικοδόμων της πρώτης γενιάς, δηλαδή αυτοί που ήρθαν τη δεκαετία του ’90 με το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα από τη γείτονα, έχει πλέον συνταξιοδοτηθεί. Αυτοί της δεύτερης γενιάς έπεσαν μέσα στην κρίση και μετανάστευσαν μαζικά είτε προς την υπόλοιπη Ευρώπη, είτε προς την Αλβανία, όπου η ανοικοδόμηση των αλβανικών παραλίων και των Τιράνων απορροφά αρκετούς τεχνίτες.

Ενας μεγάλος αριθμός τους, πάντως, παραμένει στην Ελλάδα. Από τις παλιότερες γενιές, ένα μεγάλο μέρος των πρώην χαμηλά αμειβομένων Αλβανών έχουν γίνει πλέον ιδιοκτήτες επιχειρήσεων σε σειρά τομέων. Πρώην οικοδόμοι, για παράδειγμα, έχουν εξελιχθεί σε ιδιοκτήτες οικοδομικών συνεργείων ή σε μικροκατασκευαστές απασχολώντας Έλληνες τεχνίτες, ενώ έχουν πολλές εταιρείες παροχής υπηρεσιών και μαγαζιά παντός είδους.

Σύμφωνα με έρευνες και στοιχεία του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΕΑ), ο κατασκευαστικός κλάδος (εργολάβοι, τεχνικές εταιρείες που αναλαμβάνουν ανακαινίσεις, σοβατίσματα, ελαιοχρωματισμούς, τοποθετήσεις πλακιδίων) συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό των 4.460 αλβανικών ΑΦΜ της Αθήνας, ενώ σε πανελλαδικό επίπεδο, από τους συνολικά περίπου 10.000 Αλβανούς επιχειρηματίες σε όλη την επικράτεια, εκτιμάται ότι περισσότεροι από τους μισούς (πάνω από 5.000) δραστηριοποιούνται ως ιδιοκτήτες μικρών, μεσαίων ή μεγάλων οικοδομικών και τεχνικών επιχειρήσεων.

Από το ημερομίσθιο στις επενδύσεις

Πώς έφτασαν από το ημερομίσθιο στην εργολαβία; Οι Αλβανοί μετανάστες που ήρθαν τη δεκαετία του ’90 ως ανειδίκευτοι εργάτες απέκτησαν τεράστια ελληνική τεχνογνωσία.

Σταδιακά έγιναν τεχνίτες, μετά υπεργολάβοι και σήμερα είναι νόμιμοι ιδιοκτήτες κατασκευαστικών εταιρειών που αναλαμβάνουν μεγάλα έργα και ανακαινίσεις.

Πολλές από αυτές τις πλέον ώριμες οικοδομικές επιχειρήσεις έχουν μεγαλώσει τόσο ώστε απασχολούν πλέον και Ελληνες εργαζόμενους ως προσωπικό, ενώ η δυναμική τους στην εγχώρια οικοδομή είναι τέτοια που πλέον καταγράφεται έντονη κινητικότητα σε διμερές επίπεδο, όπως η συμμετοχή αλβανικών κατασκευαστικών ομίλων σε μεγάλες ελληνικές κλαδικές εκθέσεις, αλλά και επενδύσεις real estate.

Εκτός από τους επιχειρηματίες υπολογίζεται ότι συνολικά οι ενεργοί Αλβανοί οικοδόμοι (τεχνίτες και εργολάβοι) στην Ελλάδα κυμαίνονται σήμερα γύρω στους 20.000 με 25.000.

Μπορεί να παραμένουν η κύρια δύναμη στα εξειδικευμένα συνεργεία και στις εργολαβίες, ο αριθμός τους όμως έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν και το κενό που έχουν αφήσει πίσω τους στα ανειδίκευτα χέρια που χρειάζεται η οικοδομή (περί τα 20.000-25.000) η αγορά προσπαθεί πλέον να το καλύψει με διακρατικές συμφωνίες για εργάτες από την Ασία και την Αίγυπτο.

Φωτογραφία: Getty images / Ideal image