Ευγενία Μανωλίδου

Από την πρώτη της διοργάνωση, η συνάντηση αυτή έχει ανοίξει έναν διεθνή διάλογο γύρω από τη διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής, με έμφαση σε μεθόδους που ενεργοποιούν τη γλώσσα και τη συνδέουν με τον λόγο και την κριτική σκέψη, στοιχεία που αποτελούν διεθνές ζητούμενο στη σημερινή εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο φετινός της στόχος διατυπώθηκε με σαφήνεια: η εισαγωγή καινοτόμων μεθόδων διδασκαλίας, ικανών να επαναφέρουν το ενδιαφέρον των νέων ανθρώπων στις κλασικές και ανθρωπιστικές σπουδές. Η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να σταθεί χωρίς μια ιστορική επίγνωση:μέχρι τον 19ο αιώνα, τα κλασικά γράμματα αποτελούσαν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής παιδείας, όπως αποδεικνύεται από τη θέση που κατείχαν στα πανεπιστήμια επί αιώνες. Η σταδιακή απομάκρυνση από αυτά συμπίπτει με μια μεταβολή στη διδακτική πρακτική: η γλώσσα αποσπάστηκε από τη ζωντανή της διάσταση και περιορίστηκε σε γραμματική ανάλυση και μετάφραση. Προγενέστερες μορφές διδασκαλίας περιελάμβαναν την ακρόαση, τον προφορικό λόγο και τη στενή σύνδεση με το θέατρο. Oι έφηβοι μαθητές συμμετείχαν ενεργά και κατανοούσαν τη γλώσσα μέσα από τη χρήση της, ακόμη και σε στοιχειώδες επίπεδο, αποκτώντας έτσι την απαραίτητη οικειότητα για την κατανόηση των κειμένων.

Η εξοικείωση αυτή δεν συνδέεται με την παραγωγή λόγου ως αυτοσκοπό, αλλά με την κατάκτηση εκείνης της εσωτερικής επάρκειας που επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στο πρωτότυπο. Και εδώ αναδύεται μια αντίφαση που διατρέχει τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα: ενώ η ελληνική γλώσσα διατηρεί μια μοναδική, αδιαμφισβήτητη ιστορική συνέχεια και οι φυσικοί της ομιλητές έχουν ένα σπάνιο προνόμιο εγγύτητας προς αυτήν, η ίδια η διδακτική της προσέγγιση έχει συχνά λειτουργήσει αποτρεπτικά, απομακρύνοντας τους μαθητές από έναν πολιτισμό που άσκησε καθοριστική επίδραση στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας σκέψης.

Η σημασία της φετινής συνάντησης στους Δελφούς αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο αν λάβει κανείς υπόψη ότι οι βασικοί της ομιλητές προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, χωρίς καμία άμεση βιωματική σχέση με την ελληνική γλώσσα, και παρ’ όλα αυτά έχουν αφιερώσει το επιστημονικό τους έργο στη μελέτη και τη διάδοσή της. Η Eleanor Dickey, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Reading, έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανασύσταση των αρχαίων μεθόδων διδασκαλίας ακόμη και μέσα από τη μελέτη των παπύρων, αποδεικνύοντας ότι η ελληνική διδασκόταν ως ζωντανή γλώσσα με βιωματικές πρακτικές. Το έργο της, ευρέως αναγνωρισμένο διεθνώς, προσφέρει ένα τεκμηριωμένο υπόβαθρο για την επαναξιολόγηση της σύγχρονης διδακτικής.

Από την πλευρά του, ο Han Lamers, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, ανέδειξε τη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας ως φορέα ευρωπαϊκής διανόησης, ενώ αναφέρθηκε και στην πρόσφατη ανακάλυψη, την οποία πραγματοποίησε σε συνεργασία με τον καθηγητή Toon van Hal, ενός εκτενούς σώματος παροιμιών του 16ου αιώνα που αποδίδεται στον Ερμόδωρο τον Ρήγιο, στο οποίο είδαμε πολλές παροιμίες που επιβιώνουν έως σήμερα στον νεοελληνικό λόγο. Οι παρεμβάσεις της Evelien Bracke, από το Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου και της Helena Walters, δασκάλας Αρχαίων Ελληνικών στο Haileybury College του Ηνωμένου Βασιλείου, συμπλήρωσαν τη συζήτηση με αναφορές στη σύγχρονη σχολική πράξη και ανέδειξαν τη θέση των Κλασικών Σπουδών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τις δυνατότητες εφαρμογής βιωματικών και επικοινωνιακών προσεγγίσεων.

Η ελληνική γλώσσα, που δεν περιορίζεται γεωγραφικά ή εθνικά, λειτουργεί ακόμη ως οικουμενικό μέσο σκέψης και καλλιεργείται με συνέπεια διεθνώς. Η διαπίστωση αυτή καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη επανεξέτασης του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζεται στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, η επιλογή των Δελφών ως τόπου αυτής της συνάντησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς, σε έναν τόπο που επί αιώνες συνδέθηκε με την αναζήτηση νοήματος, αναδείχθηκε για άλλη και φέτος η δυνατότητα μιας παιδείας που δεν εξαντλείται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος προσεγγίζει τον λόγο, την ιστορία και, τελικά, τον ίδιο του τον εαυτό.

Η Ευγενία Μανωλίδου είναι μουσικός και διευθύντρια της Σχολής Αρχαίων Ελληνικών «Ελληνική Αγωγή.»