Ευγενία Μανωλίδου

Το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κλασικών Σπουδών, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από τις 9 έως τις 11 Ιουνίου, ανέδειξε με εντυπωσιακή καθαρότητα ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας: ποια παιδεία χρειάζεται ο άνθρωπος σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτητα που συχνά υπερβαίνει την ικανότητά μας να στοχαστούμε τις συνέπειές της;

Είχα ζήσει από κοντά και την πρώτη διοργάνωση στο Πεκίνο, το 2024, και θυμάμαι ακόμη την έκπληξη που μου προκάλεσε η σοβαρότητα με την οποία η κινεζική ακαδημαϊκή και πολιτιστική κοινότητα προσέγγιζε τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Όμηρο, τον Θουκυδίδη, τον Κομφούκιο, τον Λάο Τσε, τις μεγάλες παραδόσεις της Ανατολής και της Δύσης. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των αυτοματισμών, παγκοσμίων ανταγωνισμών και ασύλληπτης παραγωγής πληροφορίας, η Κίνα στρέφεται προς την αρχαία σοφία για να συζητήσει την αρμονία, τη δικαιοσύνη, την ευθύνη, την πολιτική σκέψη, τη σχέση του ανθρώπου με την κοινωνία και τη φύση.

Στην Αθήνα, αυτός ο διάλογος απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη συμβολική δύναμη. Η Ελλάδα, τόπος όπου η φιλοσοφία έγινε άσκηση του νου, η τραγωδία ανέδειξε το βάθος της ανθρώπινης μοίρας, η δημοκρατία διαμόρφωσε την έννοια του πολίτη και η παιδεία συνδέθηκε με την καλλιέργεια του ανθρώπου, συνομίλησε με έναν άλλο μεγάλο πολιτισμό, με μακραίωνη παράδοση, ιστορική αυτοσυνειδησία και στρατηγική προσήλωση στη γνώση. Αυτή η συνάντηση, από το Πεκίνο στην Αθήνα, έδειξε ότι οι κλασικές σπουδές μπορούν να λειτουργήσουν ως κοινή γλώσσα ανάμεσα σε πολιτισμούς που αναζητούν τρόπους να σκεφθούν το μέλλον με ιστορικό βάθος και πνευματική υπευθυνότητα.
Ιδιαίτερη θέση μέσα σε αυτό το πλαίσιο είχε η δράση στον Μαραθώνα, με τον τίτλο «Σπόροι Πολιτισμού», όπου νέοι από την Ελλάδα και την Κίνα συνομίλησαν μέσα από επιστολές, μύθους και σύμβολα, με αφορμή το σιτάρι, τη γη και την καλλιέργεια. Στην ίδια εκδήλωση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ Wheat, the Seed of Civilization, στο οποίο συμμετέχω, και είχα την ευκαιρία να μιλήσω για τη Δήμητρα, τη θεά της καρποφορίας, της καλλιεργημένης γης και της μετάβασης του ανθρώπου από την άγρια φύση στην οργανωμένη κοινότητα, σε παραλληλισμό με τον Shen Nong, τον Θείο Γεωργό της κινεζικής παράδοσης, που συνδέεται με τη γεωργία, τα βότανα, τη θεραπευτική γνώση και την απαρχή της ανθρώπινης καλλιέργειας.

Εκεί, στον Μαραθώνα, ο σπόρος έγινε εικόνα μνήμης, τροφής, συνέχειας και δημιουργίας. Η Δήμητρα και ο Shen Nong, δύο μορφές από μακρινούς πολιτισμούς, φώτισαν την ίδια ανθρώπινη αλήθεια: η καλλιέργεια της γης υπήρξε ταυτόχρονα καλλιέργεια κοινότητας, γνώσης, τελετουργίας και σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο. Μέσα από αυτή τη σύγκλιση φάνηκε πώς η αρχαιότητα μπορεί να πλησιάσει τους νέους με τρόπο άμεσο, ποιητικό και παιδαγωγικά γόνιμο.
Αυτή είναι και η πορεία που υπηρετούμε εδώ και χρόνια στην Ελληνική Αγωγή. Τα Αρχαία Ελληνικά, η μυθολογία, η φιλοσοφία, η ιστορία και η τέχνη γίνονται για τα παιδιά τρόπος σκέψης, άσκηση κρίσης, γλωσσική καλλιέργεια, φαντασία και παιδεία για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όταν διδάσκονται με ζωντάνια, ακρίβεια και σύνδεση με τον κόσμο τους. Η ελληνοκινεζική αυτή συνάντηση μάς υπενθυμίζει ότι η κλασική παιδεία αποκτά νέα δύναμη όταν γίνεται διάλογος, συμμετοχή, μνήμη και δημιουργία.

Η Κίνα, με την αποφασιστικότητα μιας χώρας που σχεδιάζει το μέλλον της, στρέφεται προς την κλασική σοφία για να δώσει ανθρώπινο μέτρο στην τεχνολογική της ισχύ. Η Ελλάδα, που γέννησε λέξεις, έννοιες, μύθους και ιδέες με παγκόσμια ακτινοβολία, καλείται σήμερα να κάνει κάτι εξίσου τολμηρό: να ξαναδώσει αυτή την κληρονομιά στα παιδιά ως γλώσσα σκέψης, ως παιδεία κρίσης, ως δύναμη ελευθερίας, ως ένα φως που ακόμη ακτινοβολεί. Γιατί ο ελληνικός κλασικός πολιτισμός ανήκει στην ανθρωπότητα, αλλά η ευθύνη να τον κρατήσουμε ζωντανό αρχίζει από εμάς.

Η Ευγενία Μανωλίδου είναι διευθύντρια της σχολής Αρχαίων Ελληνικών «Ελληνική Αγωγή»