Τάσος Καραμήτσος

Εξ αντικειμένου οι Πολεοδομίες σε μια χώρα δίχως ενιαίους, ξεκάθαρους και πάγιους πολεοδομικούς κανόνες εδώ και 80 χρόνια, που ξεκίνησε η πιο συστηματική ανοικοδόμηση κυρίως των μεγάλων πόλεων, είναι απολύτως φυσιολογικό να αποτελούν τη μεγαλύτερη εστία διαφθοράς. Είναι «πολλά τα λεφτά», για να το πούμε έτσι απλά το θέμα και να μη χρονοτριβούμε, αφού από μία απόφαση μερικές φορές ενός και μόνο ανθρώπου εξαρτάται η άδεια ενός σπιτιού αξίας δεκάδων χιλιάδων ευρώ έως ενός έργου μερικών δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Οι πολεοδομικοί κανόνες είναι περίπλοκοι, με πολλές εξαιρέσεις και διαρκείς αλλαγές. Οταν η νομοθεσία είναι δύσκολη στην ερμηνεία, αυξάνεται η διακριτική ευχέρεια των υπαλλήλων και δημιουργούνται περιθώρια για αθέμιτες συναλλαγές.

Οταν οι διαδικασίες είναι τόσο αργές στην Ελλάδα και η Δημόσια Διοίκηση, η Τοπική Αυτοδιοίκηση και εν συνεχεία τα Δικαστήρια, που συχνά κρίνουν όχι μόνο μεγάλα αλλά και μικρά πολεοδομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, είναι ο απόλυτος συνδυασμός της σχεδόν αναγκαστικής προσφυγής στο ρουσφέτι ή στο λάδωμα ή και στα δύο μαζί. Θα ’λεγε κανείς ότι το σύστημα όλο έγινε, δημιουργήθηκε, «χτίστηκε» με τα χρόνια επίτηδες τόσο περίπλοκο και βασανιστικά αργό, για να μπορεί κανείς να γλιτώσει από αυτό μόνο με πολιτικό μέσον ή με δωροδοκία των εμπλεκόμενων παραγόντων.

Και επειδή αναφερθήκαμε σε εμπλεκόμενους, ας μην ξεχνάμε και τον ρόλο των πολιτικών μηχανικών στην αλυσίδα της διαφθοράς, γιατί συχνά είναι από τους πλέον βασικούς κρίκους. Είναι περίπου κατ’ αναλογίαν ό,τι συμβαίνει και στο Παραδικαστικό, συνήθως οι πρόθυμοι ενδιάμεσοι είναι δικηγόροι που φέρνουν σε επαφή τις δύο πλευρές της συναλλαγής.

Κατά τη γνώμη μου, όμως, το πιο κρίσιμο σημείο για τη δυσλειτουργία και τη διαφθορά στην αυθαίρετη δόμηση είναι η πάγια άρνηση όλων των κυβερνήσεων να γκρεμίσουν τα αυθαίρετα όλων των κατηγοριών και κάθε κατηγορίας πολιτών, είτε αυτοί είναι εύποροι επενδυτές και επιχειρηματίες είτε κοινοί καταπατητές και γενικώς παρανομούντες απλοί πολίτες. Δεν θυμάμαι στ’ αλήθεια, πλην ελαχίστων περιπτώσεων, να εφαρμόζονται οι υφιστάμενοι νόμοι περί κατεδάφισης αυθαίρετων κτισμάτων και ό,τι έγινε ήταν μόνο για λόγους εντυπωσιασμού.

Το διαχρονικά αλλοτριωμένο αυτό σύστημα εξυπηρέτησης συμφερόντων είναι πέρα και πάνω από κάθε κομματική ταυτότητα, κυρίως βέβαια οι άνθρωποι σε θέσεις-κλειδιά προέρχονται από τη Ν.Δ., το ΠΑΣΟΚ, αλλά και την Αριστερά (έστω και αισθητά πιο λίγο), και τα τελευταία 15 χρόνια έχει ρίζες και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, από τότε που οι Δήμοι και οι Περιφέρειες στις Πολεοδομίες ανέλαβαν τη διοίκηση. Το πολυπλόκαμο αυτό σύστημα δεν θα έλεγα ότι διακρίνεται για τις κομματικές του καταβολές, αν και πάντοτε «η αόρατη χειρ» της εκάστοτε εξουσίας τοποθετεί σε θέσεις-κλειδιά ανθρώπους της Δημόσιας Διοίκησης που παίζουν ρόλο.

Εως τώρα στο σημείωμα αυτό αναφέρθηκα σε ζητήματα ανομίας και διαφθοράς που προκύπτουν στις Πολεοδομίες από την πολυνομία, τη γραφειοκρατία και τη διοικητική αυθαιρεσία.

Το ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ελλάδα απ’ όλα αυτά είναι το περιβάλλον, το οποίο καταστρέφεται συστηματικά και δυστυχώς ό,τι χαλάει δύσκολα επανέρχεται ή δεν επανέρχεται καθόλου. Τα ξενοδοχεία και τα κέντρα διασκέδασης-θηρία που ξεπετάγονται το ένα μετά το άλλο στην ακτογραμμή ή πάνω σε τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, οι εκατοντάδες πισίνες στα «μικροσκοπικά» κυκλαδονήσια, τα αισθητικά εκτρώματα δίπλα σε υπέροχα τοπία παντού σε όλη τη χώρα, η έλλειψη ενός ενιαίου πολεοδομικού σχεδιασμού όπου σε ένα νησί όπως είναι η Μήλος ας πούμε, άλλα πολεοδομικά μέτρα και σταθμά ισχύουν ανά περιοχή, λες και μιλάμε για την Κρήτη, καταστρέφουν την Ελλάδα.

Και, δυστυχώς, οι ευθύνες διαχέονται πίσω στις δεκαετίες, αλλά είναι κι εδώ μπροστά μας, καθώς τελειώνει και η δεύτερη τετραετία της παρούσας κυβέρνησης και ακόμα μιλάμε για τα Ειδικά και τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια προκειμένου να καθοριστεί πού θα χτίζει κάποιος και υπό ποιες προϋποθέσεις και δεσμεύσεις ανά την Ελλάδα.

Φυσικά, όπως όλοι αντιλαμβανόμαστε, οι κανόνες για το περιβάλλον και τη δόμηση μετατίθενται για μετά τις εκλογές που πλησιάζουν και κανένας πολιτικός δεν θα πήγαινε να κάνει με τέτοιο θέμα προεκλογικό χαρακίρι. Μέχρι τότε και μέχρι να καθοριστούν και να ολοκληρωθούν αυτά τα Ειδικά και Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια θα περάσουν σίγουρα μερικοί μήνες, ίσως και 1-2 χρόνια, και ο καθένας, είτε αυθαίρετα είτε με μια μικρή ή μεγάλη «διαπλοκή», θα συνεχίζει... έτσι, χωρίς πρόγραμμα, να χτίζει και ενδεχομένως να καταστρέφει ταυτοχρόνως.