Λευτέρης Μωυσιάδης

Συνήθως φτάνουν μέχρι την επόμενη δημοσκόπηση, το επόμενο νομοσχέδιο ή την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Σπανίως επεκτείνονται αρκετά μακριά ώστε να συναντήσουν τα γεγονότα που, όταν τελικά φτάσουν, θα έχουν ήδη διαμορφώσει το μέλλον της χώρας.

Οι ώριμες δημοκρατίες ξεχωρίζουν από τις υπόλοιπες όχι επειδή κάνουν λιγότερα λάθη. Ξεχωρίζουν επειδή αφιερώνουν περισσότερο χρόνο συζητώντας για γεγονότα που δεν έχουν ακόμη συμβεί. Η πολιτική τους ατζέντα δεν εξαντλείται στο παρόν. Επεκτείνεται στο μέλλον.

Υπό αυτή την έννοια, η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα το δεύτερο εξάμηνο του 2027 αποτελεί μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Πρόκειται για ένα γεγονός απολύτως προβλέψιμο, γνωστό εδώ και χρόνια, καταγεγραμμένο στο ευρωπαϊκό ημερολόγιο και εξαιρετικά σημαντικό για τη διεθνή θέση της χώρας. Κι όμως, παραμένει σχεδόν αόρατο στον δημόσιο διάλογο.

Αυτό ίσως να μην είχε ιδιαίτερη σημασία αν η Ευρώπη του 2027 έμοιαζε με την Ευρώπη που γνωρίζαμε μέχρι πρόσφατα. Όμως η ήπειρός μας βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς αναζήτησης. Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να απαντήσει ταυτόχρονα σε τόσα πολλά στρατηγικά ερωτήματα ώστε δεν είναι βέβαιο ότι γνωρίζει ακόμη και η ίδια ποιες θα είναι οι τελικές της απαντήσεις.

Η συζήτηση για την ασφάλεια της ηπείρου, η νέα σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ανταγωνισμός με την Κίνα, η ενεργειακή αυτονομία, η τεχνολογική μετάβαση, η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η πορεία των Δυτικών Βαλκανίων προς την ευρωπαϊκή οικογένεια συνθέτουν ένα περιβάλλον πολύ διαφορετικό από εκείνο που γνώρισαν προηγούμενες γενιές Ευρωπαίων ηγετών.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η ελληνική Προεδρία δεν θα είναι μια τυπική θεσμική άσκηση. Θα συμπέσει με μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη θα επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στον κόσμο. Και αυτό προσδίδει στη χώρα μας μια ευθύνη που υπερβαίνει κατά πολύ τον διοικητικό ρόλο που συνεπάγεται η άσκηση της Προεδρίας.

Όποιος έχει παρακολουθήσει από κοντά τον τρόπο με τον οποίο προετοιμάζονται οι ευρωπαϊκές Προεδρίες γνωρίζει ότι η επιτυχία τους σπανίως κρίνεται κατά τους έξι μήνες της διάρκειάς τους. Οι σημαντικές αποφάσεις έχουν συνήθως προετοιμαστεί νωρίτερα. Οι συμμαχίες έχουν ήδη οικοδομηθεί. Οι προτεραιότητες έχουν ήδη ιεραρχηθεί. Το πολιτικό αποτύπωμα μιας Προεδρίας διαμορφώνεται πολύ πριν εμφανιστούν οι επίσημες φωτογραφίες και τα συμπεράσματα των συνόδων.

Γι’ αυτό και η συζήτηση που λείπει σήμερα από την Ελλάδα δεν είναι οργανωτική. Είναι βαθιά πολιτική.

Σε λιγότερο από έναν χρόνο η χώρα θα έχει μπροστά της δύο γεγονότα που συνδέονται πολύ περισσότερο απ’ όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά. Από τη μία πλευρά, τις επόμενες εθνικές εκλογές που θα καθορίσουν τη σύνθεση της κυβέρνησης της επόμενης περιόδου. Από την άλλη, την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης λίγους μήνες αργότερα.

Κι όμως, ελάχιστοι συζητούν τη σχέση ανάμεσα στα δύο. Παραδόξως, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται μόλις λίγους μήνες πριν από μια κορυφαία ευρωπαϊκή ευθύνη, η ευρωπαϊκή διάσταση των επόμενων εκλογών απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τον δημόσιο διάλογο. Τα τελευταία χρόνια, η Νέα Δημοκρατία και η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν επιμείνει συστηματικά στη σύνδεση των εθνικών επιλογών με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, αναδεικνύοντας ότι η θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη δεν αποτελεί ζήτημα εξωτερικής πολιτικής αλλά εθνικής στρατηγικής. Ωστόσο, μια τόσο κρίσιμη συζήτηση δεν μπορεί να αφορά μόνο μία πολιτική παράταξη. Οφείλει να αφορά το σύνολο του πολιτικού συστήματος.

Η δημόσια αντιπαράθεση επικεντρώνεται δικαιολογημένα στην οικονομία, στην καθημερινότητα, στο κράτος, στις μεταρρυθμίσεις και στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Όμως η πολιτική δεν είναι μόνο η διαχείριση του παρόντος. Είναι και η προετοιμασία του μέλλοντος. Και η επόμενη κυβέρνηση της χώρας δεν θα κληθεί απλώς να κυβερνήσει την Ελλάδα. Θα κληθεί να εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε μια από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές στιγμές της επόμενης δεκαετίας.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς ποιος θα κυβερνήσει. Το ερώτημα είναι με ποιο σχέδιο για την Ευρώπη θα κυβερνήσει.

Οι απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα δεν μπορούν να διαμορφωθούν την τελευταία στιγμή. Απαιτούν πολιτική βούληση, στρατηγική συνέχεια και μακροπρόθεσμη σκέψη.

Είναι ακριβώς αυτή η ανάγκη που αρχίζει ήδη να αποτυπώνεται στον κυβερνητικό σχεδιασμό. Η πρόσφατη απόφαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να αναθέσει στον Τάσο Χατζηβασιλείου, Διεθνολόγο - Γραμματέα Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης της Νέας Δημοκρατίας, το χαρτοφυλάκιο των ευρωπαϊκών υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών συνιστά μια έμπρακτη αναγνώριση ότι η προετοιμασία για το 2027 δεν μπορεί να ξεκινήσει το 2027.

Και η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν.

Τα τελευταία χρόνια η χώρα έχει ανακτήσει σημαντικό μέρος της αξιοπιστίας, της επιρροής και της διεθνούς της παρουσίας. Σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων κατάφερε να καταστεί παράγοντας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, να ενισχύσει τις στρατηγικές της συνεργασίες, να διευρύνει το διπλωματικό της αποτύπωμα και να συμμετέχει με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στις μεγάλες ευρωπαϊκές συζητήσεις.

Αυτό το κεφάλαιο αξιοπιστίας δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Αποτελεί αφετηρία.

Γιατί οι χώρες, όπως και οι άνθρωποι, δεν κρίνονται μόνο από όσα πέτυχαν. Κρίνονται από το πώς αξιοποιούν τις ευκαιρίες που δημιουργούν οι επιτυχίες τους.

Ίσως, τελικά, να αποδίδουμε υπερβολική σημασία στην ίδια την Προεδρία του 2027.

Οι Προεδρίες έρχονται και παρέρχονται. Οι σύνοδοι ολοκληρώνονται. Τα συμπεράσματα γράφονται. Οι φωτογραφίες αρχειοθετούνται.

Εκείνο που μένει είναι κάτι βαθύτερο.

Αν μια χώρα αξιοποίησε μια ιστορική συγκυρία για να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα για τον εαυτό της.

Γι’ αυτό και το πραγματικό διακύβευμα της επόμενης περιόδου ίσως να μην είναι τι θα πει η Ελλάδα στην Ευρώπη όταν αναλάβει την Προεδρία.

Ίσως να είναι τι θα έχει αποφασίσει η Ελλάδα για τον εαυτό της μέχρι τότε.

Γιατί οι επιτυχημένες Προεδρίες δεν αλλάζουν την Ευρώπη.

Αποκαλύπτουν χώρες που ξέρουν πού πηγαίνουν.

Λευτέρης Μωυσιάδης, Αναπληρωτής Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης της Νέας Δημοκρατίας - Μέλος της Πολιτικής Επιτροπής