Πάνος Λουκάκος

Υπήρξε ο νεότερος, μόλις σε ηλικία 33 ετών, αρχηγός κόμματος. Υπήρξε, μετά τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη το 1865, ο δεύτερος σε ηλικία νεότερος πρωθυπουργός, σε ηλικία 41 ετών. Και υπήρξε το χαρακτηριστικότερο δείγμα πολιτικoύ διχασμού προσωπικότητας που γνώρισε ο τόπος. Ενός διχασμού προσωπικότητας που του επέτρεπε να μεταπηδά με ευκολία, ταχύτητα και χωρίς ενοχές από το ένα άκρο στο άλλο.

Μερικά μόνο από τα πάρα πολλά σχετικά παραδείγματα αποδεικνύουν του λόγου το αληθές:

* Ο ηγέτης της υποτιθέμενης ριζοσπαστικής Αριστεράς και αυτοχαρακτηριζόμενος «παιδί των καταλήψεων» σχημάτισε συγκυβέρνηση με τους ακροδεξιούς ΑΝ.ΕΛ. του Πάνου Καμμένου, το πρώτο στην Ευρώπη ακροαριστεροακροδεξιό συγκρότημα εξουσίας.

* Ο αντιμνημονιακότερος των αντιμνημονιακών πολιτικών στα χρόνια της κρίσης μεταβλήθηκε στον συνεπέστερο και αυστηρότερο εφαρμοστή των μνημονίων, ψήφισε μάλιστα και το τρίτο το δικό του, που κάτω από άλλες συνθήκες θα μπορούσε ίσως να είχε αποφευχθεί. Προηγουμένως είχε διενεργήσει το ανεκδιήγητο και προφανώς αντισυνταγματικό δημοψήφισμά του, τασσόμενος αναφανδόν υπέρ του ΟΧΙ και αμέσως μετά εφάρμοσε το ΝΑΙ, αγνοώντας την πλειοψηφία του 61%, που είχε ακολουθήσει την υπόδειξή του.

* Πρώτος απ’ όλους τους Ευρωπαίους ηγέτες, που έως τότε κρατούσαν αποστάσεις, επισκέφτηκε τον Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσινγκτον τον Οκτώβριο του 2017. Ενώπιον του Τραμπ δεν είχε πρόβλημα να υποστηρίξει «μπορεί ο τρόπος που αντιμετωπίζει την πολιτική να μοιάζει ορισμένες φορές διαβολικός, αλλά γίνεται για καλό». Κι ας είχε δηλώσει μόλις πριν από τις αμερικανικές εκλογές: «Ελπίζω να μη μας βρει αυτό το κακό και εκλεγεί πρόεδρος ο Τραμπ».

* Μόνος απ’ όλους τους Ευρωπαίους ηγέτες είχε προηγουμένως παρευρεθεί στην κηδεία του Φιντέλ Κάστρο, στην Αβάνα, τον Νοέμβριο του 2016, όπου εκφώνησε και έναν «επαναστατικό» λόγο, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι ο Κουβανός δικτάτορας ήταν «παγκόσμιο σύμβολο αγώνα και αντίστασης», «ο Φιντέλ των φτωχών, των καταπιεσμένων των ανυπότακτων, που ανήκει σε κάθε γωνιά του πλανήτη, που ανήκει στην Ιστορία».

Εντυπωσιάζει πράγματι η ευκολία με την οποία μπορούσε να κινείται ο Τσίπρας μεταξύ Φιντέλ Κάστρο και Ντόναλντ Τραμπ. Η ευκολία με την οποία μπορούσε να συνεργάζεται αρμονικά με τους ακροδεξιούς ΑΝ.ΕΛ. Η ευκολία με την οποία μπορούσε να μεταπηδά από τον χώρο των φανατικότερων αντιμνημονιακών στον χώρο των συνεπέστερων μνημονιακών. Ισως γι’ αυτό τότε εσωκομματικοί του αντίπαλοι είχαν υποστηρίξει την άποψη ότι η «κωλοτούμπα» του δημοψηφίσματος δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό, αλλά συνήθης πρακτική του Τσίπρα.

Γεγονός είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας είχε πολιτικές ικανότητες. Κυριότερη από αυτές ήταν να επιλέγει στην εκάστοτε συγκυρία σωστά και γρήγορα την τακτική που τον συνέφερε. Ωστόσο, όσο επιτυχημένος ήταν στην επιλογή της άμεσης τακτικής τόσο αποτυχημένος ήταν στη χάραξη μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Δεν μπορούσε δηλαδή να χαράξει μία σταθερή πολιτική πορεία και να την υπηρετήσει σε βάθος χρόνου με συνέπεια και συνέχεια. Αποφάσιζε κάθε φορά πώς θα χειριστεί την επόμενη μέρα και δεν προετοιμαζόταν για όσα θα έφερνε η μεθεπόμενη. Αποδεικνύεται αυτό από τις περισσότερες σημαντικές κινήσεις του στο εσωτερικό, όπως το φιάσκο στην υπόθεση των τηλεοπτικών αδειών ή τη σκευωρία της Novartis ή το δημοψήφισμα - όλα γύρισαν ως μπούμερανγκ εναντίον του. Αλλά και στο εξωτερικό με αποκορύφωμα τις ανερμάτιστες διαπραγματεύσεις με τους Ευρωπαίους δανειστές, που οδήγησαν τη χώρα στο χείλος της πλήρους καταστροφής και την έξοδο από την Ευρωζώνη και ίσως και την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά και τις μάταιες αρχικές περιπλανήσεις του μεταξύ Μέρκελ, Ολάντ και Πούτιν, για να βρει χρήματα που κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να του δώσει.

Αν αυτός ήταν ο Τσίπρας νούμερο ένα, ο ηγέτης της «ριζοσπαστικής Αριστεράς» του ΣΥΡΙΖΑ, έχουμε τώρα τον Τσίπρα νούμερο δύο, ηγέτη του νέου πολιτικού φορέα του «δημοκρατικού καπιταλισμού» υπό την επωνυμία Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛΑΣ), τον οποίο παρουσίασε με προσεκτική επαγγελματική σκηνοθεσία προ ολίγων ημερών στο Θησείο, με φόντο την Ακρόπολη. Ηδη το νέο κόμμα Τσίπρα φαίνεται να εξαερώνει ό,τι είχε απομείνει από τον ΣΥΡΙΖΑ και αποσπά στελέχη από άλλα μικρότερα κόμματα που είχαν προέλθει από τις διασπάσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Και το ερώτημα είναι τι νέο μπορεί να εισφέρει αυτό το νέο κόμμα στο ευρύτερο πολιτικό σκηνικό και τι έχει διδαχθεί -αν έχει διδαχθεί κάτι- ο Τσίπρας νούμερο δύο από τα παθήματα του Τσίπρα νούμερο ένα. Και κυρίως αν έχει κατανοήσει το γεγονός ότι η μετεωρική άνοδος του ιδίου και του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφειλόταν σε ιδιαίτερες ικανότητές τους, αλλά αποτελούσε ένα γέννημα των ανωμαλιών της μεγάλης κρίσης της δεκαετίας του 2010.

Η κρίση έχει πλέον παρέλθει και η χώρα έχει επιστρέψει στην κανονικότητα. Εχει την ικανότητα ο Τσίπρας νούμερο δύο να κινηθεί και να ελιχθεί μέσα στις νέες συνθήκες; Κυρίαρχες αντιλήψεις του Τσίπρα νούμερο ένα στα χρόνια της κρίσης ήταν η συγκρουσιακή επιθετικότητα, η στρατηγική της έντασης, η πολωτική τακτική. Πρόκειται για αντιλήψεις που δεν θα συναντήσουν σήμερα πρόσφορο έδαφος, όπως τότε που έφτασε στην εξουσία. Και γι’ αυτό, το ερώτημα είναι κατά πόσο ο Τσίπρας νούμερο δύο διαθέτει τις ικανότητες και τα εργαλεία που απαιτεί η σημερινή συγκυρία. Εκεί θα κριθεί η επιτυχία ή η νέα αποτυχία του.