Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Το 1973 η Αίγυπτος και η Συρία επιτέθηκαν στο Ισραήλ και το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και άλλες Δυτικές χώρες στήριξαν το Ισραήλ οδήγησε τα αραβικά πετρελαιοπαραγωγικά κράτη να επιβάλουν εμπάργκο στις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, αλλά και προς άλλες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς και η Ιαπωνία.

Η τιμή του πετρελαίου τετραπλασιάστηκε προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Το δεύτερο πετρελαϊκό σοκ ήρθε το 1979, μετά την επανάσταση στο Ιράν και την εθνικοποίηση των πετρελαιοπηγών. Η τιμή τότε διπλασιάστηκε και προκάλεσε νέες αναταράξεις σε όλο τον κόσμο.

Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στην αγορά ενέργειας, ούτε ήταν συγκυριακές. Η οικονομία πέρασε σε στασιμότητα με πληθωρισμό, το λεγόμενο στασιμοπληθωρισμό, γεγονός που έφερε σε αδιέξοδο τις οικονομικές πολιτικές οι οποίες εφαρμόζονταν μεταπολεμικά και βασίζονταν στον έλεγχο της οικονομίας από το κράτος και στη ρύθμιση της ζήτησης μέσω των εισοδημάτων και της φορολογίας - τα λεγόμενα «οικονομικά της ζήτησης».

Το συγκεκριμένο κυρίαρχο μεταπολεμικά δόγμα κατέρρευσε και τη θέση του πήραν τα «οικονομικά της προσφοράς», που προϋποθέτουν ότι οι επιχειρήσεις αφήνονται ελεύθερες να παράγουν με τα ελάχιστα δυνατά ρυθμιστικά εμπόδια, το κράτος αποσύρεται, οι αγορές ανοίγουν και η οικονομία ρυθμίζεται μέσα από την προσφορά χρήματος που ελέγχουν οι κεντρικές τράπεζες - οι οποίες λειτουργούν χωρίς άμεσο έλεγχο από τις κυβερνήσεις.

Ιδεολογικά, ο λεγόμενος «νεοφιλελευθερισμός» βρήκε έκφραση με τις εμβληματικές κυβερνήσεις του Ρόναλντ Ρίγκαν στις ΗΠΑ και της Μάργκαρετ Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τις επόμενες δεκαετίες μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και χάρη στην ψηφιακή τεχνολογία που επιτρέπει τη διεξαγωγή συναλλαγών στιγμιαία σε όλο τον κόσμο, η αγορά παγκοσμιοποιήθηκε και το ίδιο συνέβη και με το νεοφιλελεύθερο δόγμα.

Σήμερα η Μέση Ανατολή έχει πάρει και πάλι φωτιά, με όλα τα ενδεχόμενα να παραμένουν ανοιχτά. Υπάρχουν ενδεχομένως κάποιες αναλογίες, αλλά βέβαια και πολύ διαφορετικές συνθήκες, τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και παγκοσμίως.

Μέχρι στιγμής η τιμή του πετρελαίου έχει σημειώσει άνοδο, αλλά όχι μεγάλη.

Ωστόσο, η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρίσκεται ήδη σε πολυεπίπεδη κρίση, λόγω του πολέμου της Ουκρανίας και του εμπάργκο στα ρωσικά ενεργειακά αγαθά, αλλά και εξαιτίας της απανθρακοποίησης και της «πράσινης» μετάβασης. Οι δύο αυτές εξελίξεις επιφέρουν σαρωτικές αλλαγές όχι μόνο στον τρόπο λειτουργίας της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και στις γεωπολιτικές ισορροπίες, λόγω των ανακατατάξεων που προκαλούν ανάμεσα στους ισχυρότερους πόλους συμφερόντων του πλανήτη, είτε πρόκειται για κράτη με μεγάλα αποθέματα υδρογονανθράκων είτε για πολυεθνικές εταιρείες στον χώρο της ενέργειας και όχι μόνο.

Γίνεται σαφές πλέον ότι ζούμε σε μια εποχή οξυμένων ανταγωνισμών όπου οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται και εντείνονται, οπότε κάθε εστία τριβής είναι πιο πιθανόν να οδηγήσει σε ανάφλεξη. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία φτάσαμε στον πόλεμο στο Ισραήλ και ποιος ξέρει τι άλλο θα συμβεί αύριο.

Την ώρα που συμβαίνουν ιστορικά γεγονότα, η εμβέλειά τους δεν είναι ορατή καθώς οι δυνάμεις που κινούνται και οι συνέπειες δεν είναι διακριτές. Δεν είναι καν σαφές ποια είναι η αιτία και ποιο είναι το αποτέλεσμα, ούτε η κατεύθυνση που παίρνουν τα πράγματα.

Το βέβαιο είναι ότι η φωτιά που άναψε στη Μέση Ανατολή είναι από εκείνα τα γεγονότα που αλλάζουν την Ιστορία.