Δημήτρης Κυριαζής

Δεν ήταν απλώς μια πεζοπορία στο υψηλότερο βουνό της Ελλάδας και ένα πασίγνωστο σύμβολο οικουμενικού πολιτισμού. Θέλαμε ο Πρωθυπουργός να γνωρίσει τον Όλυμπο μέσα από τους ίδιους τους ανθρώπους που τον ζουν, εργάζονται σε αυτόν, τον μελετούν και τον φροντίζουν καθημερινά.

Γι' αυτό στη διαδρομή μαζί του συμμετείχαν άνθρωποι που εκπροσώπευαν διαφορετικές πτυχές της ζωής του βουνού: την ορειβασία και την πεζοπορία, τη λειτουργία των καταφυγίων, τη φροντίδα των μονοπατιών και την περιβαλλοντική δράση, τη γεωλογική ιστορία, την επιστημονική παρακολούθηση του μικροκλίματος του βουνού, αλλά και την τοπική παραγωγή. Μαζί τους ο Πρωθυπουργός είχε τη δυνατότητα να συζητήσει για τις ευκαιρίες, αλλά και τις πραγματικές ανάγκες της περιοχής και για τις παρεμβάσεις που απαιτούνται, ώστε η ανάδειξή της να συμβαδίζει με τον σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.

Αυτή η διαδρομή απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό επειδή πραγματοποιήθηκε λίγες εβδομάδες μετά μια ιστορική εξέλιξη για τον Όλυμπο.

Τον Ιούλιο, η ευρύτερη περιοχή του Ολύμπου εγγράφηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό, με κριτήρια που αναγνωρίζουν ταυτόχρονα την εξαιρετική πολιτιστική και φυσική αξία της. Είναι μόλις το τρίτο ελληνικό Μικτό Αγαθό, μετά τα Μετέωρα και το Άγιο Όρος, και η 21η συνολικά ελληνική εγγραφή στον Κατάλογο.

Η σημασία αυτής της αναγνώρισης είναι κατά τη γνώμη μου πολύπλευρη.

Η UNESCO δεν προσθέτει απλώς ένα ακόμη διεθνές σήμα αναγνώρισης στον Όλυμπο. Αναγνωρίζει την Οικουμενική Εξαιρετική Αξία ενός τόπου στον οποίο το φυσικό περιβάλλον, η βιοποικιλότητα, η γεωλογία, η ιστορία και ο πολιτισμός είναι αδύνατον να διαχωριστούν. Ο Όλυμπος είναι ταυτόχρονα ένα μοναδικό οικοσύστημα και ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του ελληνικού και παγκόσμιου πολιτισμού.
Αυτή η αναγνώριση δημιουργεί όμως και μια νέα ευθύνη: πώς προστατεύουμε περισσότερο έναν τόπο παγκόσμιας αξίας χωρίς να τον αποκόπτουμε από τη ζωή που αναπτύσσεται γύρω του;

Από την προστασία στην ανάπτυξη

Οι παρεμβάσεις που παρουσίασε η κυβέρνηση στον Όλυμπο επιχειρούν να απαντήσουν σε αυτή την πρόκληση.

Προβλέπεται η διεύρυνση του Εθνικού Πάρκου κατά περίπου 140.000 στρέμματα, ώστε η συνολική έκτασή του να ξεπεράσει τα 375.000 στρέμματα, ενώ με τη νέα Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη το 58% του διευρυμένου Πάρκου εντάσσεται σε ζώνες αυστηρής προστασίας. Παράλληλα δρομολογούνται ή υλοποιούνται έργα για την αποκατάσταση των βασικών ορειβατικών διαδρομών, υδατοδεξαμενές, πυροφυλάκια, πύλες εισόδου και σύστημα καταμέτρησης επισκεπτών, καθώς και παρεμβάσεις στον οδικό άξονα Λιτόχωρο–Πριόνια.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται τα 13,2 εκατ. ευρώ για έργα προστασίας και ανάδειξης που παρουσιάστηκαν για την περιοχή: 7,28 εκατ. ευρώ για επτά έργα στο Εθνικό Πάρκο, 5,2 εκατ. ευρώ για τον δρόμο Λιτόχωρο–Πριόνια και 700.000 ευρώ για μονοπάτια.

Όμως για μένα το σημαντικότερο στοιχείο όσων ειπώθηκαν στον Όλυμπο βρίσκεται πέρα από τα επιμέρους έργα.

Ο Πρωθυπουργός μίλησε για έναν «νέο αναπτυξιακό πυλώνα» και έναν νέο αναπτυξιακό κύκλο που θα δημιουργήσει απασχόληση, παραγωγική δραστηριότητα, εισόδημα και, κυρίως, «ζωντάνια» στην ευρύτερη περιοχή. Και το συνέδεσε με μια πολύ ευρύτερη πολιτική για την ορεινή Ελλάδα, μέρος της οποίας αποτελεί και η σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών, του πρώτου ενιαίου θεσμικού πυλώνα σχεδιασμού πολιτικών αποκλειστικά για τις ορεινές περιοχές.

Το βουνό ως ένα ζωντανό σύστημα

Για πολλά χρόνια μάθαμε να συζητάμε για τα βουνά κυρίως μέσα από επιμέρους πολιτικές: προστασία του περιβάλλοντος, τουρισμός, πρωτογενής παραγωγή, υποδομές, πολιτισμός.

Στην πραγματικότητα όμως, το βουνό λειτουργεί ως ένα ενιαίο ζωντανό σύστημα.

Το μονοπάτι συνδέεται με τον επισκέπτη. Ο επισκέπτης με το καταφύγιο και την τοπική επιχείρηση. Η τοπική παραγωγή με τη γαστρονομία και τον τουρισμό. Η επιστημονική γνώση με την προστασία του οικοσυστήματος. Η προσβασιμότητα με την οικονομική δραστηριότητα. Και όλα αυτά με τους ανθρώπους που επιλέγουν να ζουν και να δημιουργούν εκεί.

Αυτή η σύνδεση αποτελεί και έναν από τους στόχους της Γραμματείας μας. Δεν θέλουμε να προσθέσουμε μία «πολιτική για τα βουνά», αλλά για να συμβάλουμε ώστε όλες οι δημόσιες πολιτικές να λειτουργούν καλύτερα για τις ορεινές περιοχές.

Αυτό σημαίνει καλύτερο συντονισμό των διαφορετικών πολιτικών και χρηματοδοτικών εργαλείων. Σημαίνει όμως και κάτι ακόμη: να ακούμε συστηματικά τους ανθρώπους των ορεινών περιοχών και να μεταφέρουμε τη γνώση και την εμπειρία τους στον σχεδιασμό της δημόσιας πολιτικής.

Αυτό ακριβώς συμβόλιζε, σε μικρή κλίμακα, και η πεζοπορία στον Όλυμπο. Η δημόσια πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται σε ένα γραφείο στην Αθήνα. Πρέπει κάποιες φορές να περπατά το μονοπάτι, να συναντά τον άνθρωπο του καταφυγίου, τον συνοδό βουνού, τον επιστήμονα, τον τοπικό παραγωγό και εκείνον που φροντίζει καθημερινά το φυσικό περιβάλλον.

Η επόμενη ημέρα της ορεινής Ελλάδας

Ο Όλυμπος μπορεί επομένως να αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια μεμονωμένη επιτυχία.

Μπορεί να μας δείξει έναν τρόπο με τον οποίο πρέπει να σκεφτόμαστε συνολικά την ορεινή ανάπτυξη: προστασία και ανάπτυξη όχι ως δύο ανταγωνιστικές επιδιώξεις, αλλά ως δύο πλευρές της ίδιας στρατηγικής.

Να προστατεύουμε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε τόπου και ταυτόχρονα να δημιουργούμε περισσότερους λόγους για να μπορεί κάποιος να ζει, να εργάζεται και να δημιουργεί εκεί. Να επενδύουμε στις υποδομές και στις υπηρεσίες, αλλά και στην τοπική οικονομία και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Να αξιοποιούμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ορεινής περιοχής όχι ως περιορισμούς, αλλά ως στοιχεία πάνω στα οποία μπορεί να οικοδομηθεί η δική της αναπτυξιακή διαδρομή.

Αυτό αποτελεί άλλωστε και το σημαντικότερο μήνυμα της αναγνώρισης από την UNESCO: η αξία ενός τόπου βρίσκεται ακριβώς στη μοναδικότητά του.

Το ζητούμενο για εμάς είναι αυτή η μοναδικότητα να μην αποτελεί μόνο κάτι που διαφυλάσσουμε, αλλά και ένα κεφάλαιο πάνω στο οποίο μπορούμε να χτίσουμε το μέλλον.

Να κρατήσουμε τον Όλυμπο παγκόσμιο μνημείο και ταυτόχρονα ζωντανό τόπο.

* Ο Δημήτρης Κυριαζής είναι Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών