Η καταγωγή των Βλάχων, το «κουτσοβλαχικό ζήτημα» και η αβάσιμη ρουμανική προπαγάνδα στις μέρες μας

Μεγάλη έκταση έχει λάβει τις τελευταίες ημέρες, ιδιαίτερα μετά το δημοσίευμα του protothema.gr στις 5/10/2026, η «νουθεσία» από το ψήφισμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (πρόκειται για το ψήφισμα 2674, το οποίο υιοθετήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 και συγκεκριμένα την παράγραφο 10) που καταλήγει: «... Η Συνέλευση καλεί επίσης τις ελληνικές Αρχές να επενδύσουν στη διατήρηση της βλάχικης κληρονομιάς στη Βόρεια Ελλάδα».

Φυσικά, στην Ελλάδα υπήρξαν σφοδρότατες αντιδράσεις, ιδιαίτερα από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων με επιστολή, την οποία υπογράφουν ο Πρόεδρός της κύριος Μιχάλης Μαγειρίας, που μίλησε στο protothema.gr (θα αναφερθούμε στη συνέχεια στο θέμα αυτό) και ο Γενικός Γραμματέας κύριος Κωνσταντίνος Στούπας...

Την επιστολή αυτή, η ΠΟΠΣ Βλάχων απέστειλε και στον Υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Εκφράζει την αντίθεσή της στη συγκεκριμένη αναφορά και ζητά να ενημερωθεί για τις ενέργειες στις οποίες πρόκειται να προβεί η ελληνική κυβέρνηση.

Πίσω από αυτή την παντελώς αβάσιμη αναφορά «κρύβεται» η Ρουμάνα γερουσιαστής Cristina Gabriela Dumitrescu, μέλος του ακροδεξιού κόμματος AUR. Η Dumitrescu στις 23/6/2026 έθεσε επίσημα ζήτημα για τους Αρμάνους Βλάχους στην Ελλάδα.

Στις 24/6/2026 η αναφορά της εξετάστηκε από την αρμόδια επιτροπή, η οποία ενέκρινε την ένταξή της στο ψήφισμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Αυτό όμως δεν πέρασε απαρατήρητο και κατατέθηκε τροπολογία για την αφαίρεση από το ψήφισμα της σχετικής αναφοράς. Τελικά, η τροπολογία δεν έγινε δεκτή και η απίστευτα επίμονη Dumitrescu, στις 29/9/2026 οπότε και το ψήφισμα εξετάστηκε από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης χαιρέτησε την αναφορά στους Βλάχους της Ελλάδας.

Το Υπουργείο Εξωτερικών γνώριζε τις ύποπτες αυτές ενέργειες της Ρουμάνας; Αν ναι, τι έκανε για να μην συμπεριληφθούν στο ψήφισμα; Έλληνες βουλευτές υπάρχουν στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης; Γνώριζαν το ψήφισμα; Σε ποιες ενέργειες προέβησαν για την αποτροπή της αναφοράς στο ψήφισμα, για τους Βλάχους της Ελλάδας;

Μία μειονότητα υπάρχει στην Ελλάδα και αυτή είναι η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, όπως αναφέρεται ρητά στο ψήφισμα. Αντί να εκμεταλλευτούμε αυτό το γεγονός απέναντι στην Τουρκία, που αναφέρεται συνεχώς σε «τουρκική» μειονότητα βρισκόμαστε στη δυσάρεστη θέση να εξηγούμε τα αυτονόητα...

Όσο για τους Ρουμάνους καλό θα ήταν να ασχοληθούν με την, πραγματική, ουγγρική μειονότητα, 1,2 εκατομμυρίων που ζει στο έδαφός τους και με τα προβλήματα που δημιουργούνται με την Ουγγαρία, σχετικά με αυτούς και ας αφήσουν την, ανύπαρκτη, βλάχικη μειονότητα της Ελλάδας...

Βλάχοι: ονομασία και πρώτες αναφορές

Για τη λέξη «Βλάχοι» έχουν διατυπωθεί διάφορες εικασίες.

Θα τις βρείτε στο «σχετικό άρθρο» του 2018. Πιθανότερη φαίνεται ότι είναι η άποψη που παραθέτει ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης: στο ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ: Βλάχος < σλαβ. Vlaha < παλ. γερμ. Wal(a)h < λατ. Volcae.

Η λέξη Volcae, προέρχεται από τη λέξη Ουάλκαι και ήταν ονομασία κελτικού φύλου που είχε εκλατινιστεί και ζούσε υπό γερμανική κυριαρχία.

Η λατινική ονομασία Volcae απ' όπου προέρχεται η μεσαιωνική λέξη Βλάχοι (κατά τον αείμνηστο Εμμανουήλ Κριαρά εμφανίστηκε τον 11ο αιώνα), αναφερόταν στους Κέλτες υπηκόους της Ρωμαϊκής και αργότερα της Γερμανικής Αυτοκρατορίας και αποτελεί την αφετηρία στην οποία ανάγονται τα ονόματα διαφόρων κελτικών υπολειμμάτων στην Ευρώπη: Ουαλοί (Welsh), Βαλόνοι (Wallons, γαλλόφωνοι του Βελγίου) και Γαλάτες (Gaulois, Γαλλία).

Η πρώτη αναφορά βλάχικων λέξεων γίνεται από τον ιστορικό Προκόπιο (500-565), ενώ ο Ιωάννης Λυδός, λατινομαθής νομικός και φιλόσοφος παρουσιάζει την ύπαρξη λατινόφωνων πληθυσμών στις ευρωπαϊκές χώρες. Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης (πρώτο μισό του 7ου αιώνα) και ο Θεοφάνης αναφέρονται σε ένα συμβάν, του 589, όταν στη μάχη του Κορυομπάτ Αετού (δυτικά της Μεσημβρίας) άνδρες του Βυζαντινού Στρατηγού Κομεντίολου χρησιμοποίησαν τη φράση: "ρετόρνα, ρετόρνα, φράτερ" ("γέρνει, γέρνει, ενν. το φορτίο, αδελφέ". Πρόκειται για καθαρά βλάχικη φράση, η οποία βέβαια δημιούργησε ένα πρόβλημα στους υπόλοιπους στρατιώτες που εξέλαβαν τα "ρετόρνα, ρετόρνα, φράτερ", ως σύνθημα για υποχώρηση.

Η πρώτη μνεία στην ύπαρξη Βλάχων γίνεται από τον Γεώργιο Κεδρηνό (11ος αιώνας) ο οποίος αναφερόμενος στον ηγεμόνα των Βουλγάρων Συμεών και την οικογένειά του γράφει:

"Τούτων δε των τεσσάρων αδελφών Δαβίδ μεν ευθύς απεβίωσε αναιρεθείς μέσον Καστορίας και Πρέσπας κατά τας λεγομένας Καλάς Δρυς μετά τινών Βλάχων οδιτών". Βέβαια δεν γνωρίζουμε ποιους ακριβώς εννοούσε με τη λέξη "Βλάχοι" ο Κεδρηνός και τι ήταν οι οδίτες; Οδοιπόροι ή φύλακες περασμάτων;

Το κουτσοβλαχικό ζήτημα

Η Ρουμανία, ως κράτος ιδρύθηκε το 1878. Ωστόσο, η συστηματική προσπάθεια για διεκδίκηση της δήθεν ρουμανικής καταγωγής των Βλάχων λόγω γλωσσικής συγγένειας ξεκίνησε το 1853, όταν στη Μακεδονία και την Ήπειρο, που βρίσκονταν τότε υπό οθωμανική κατοχή έφτασαν οι Ρουμάνοι Δημήτριος Μπολιντινεάνου και Ιωάννης Ηλιάδης - Ραντουλέσκου (ο πατέρας του ήταν Έλληνας και η μητέρα του σλαβικής καταγωγής).

Αυτοί ανακάλυψαν δήθεν «αδελφούς Ρουμάνους» στις περιοχές αυτές.

Το 1860 ιδρύθηκε στο Βουκουρέστι το «Μακεδονικό - Ρουμανικό Κομιτάτο» που εντατικοποίησε τις δραστηριότητές του χάρη και στη βοήθεια ορισμένων αργυρώνητων Ελλήνων, που εισπράττοντας πολλά χρήματα επιχείρησαν, με πενιχρά αποτελέσματα να προσελκύσουν τον βλάχικο πληθυσμό.

Ένας από αυτούς ήταν ο ιερέας - μοναχός Αβέρκιος (κοσμικό όνομα Αθανάσιος Γιάτσου Μπούντας κατά τον Αστέριο Κουκούδη) και, κυρίως ο Απόστολος Μαργαρίτης, από την Αβδέλλα Γρεβενών. Γεννήθηκε το 1832, σπούδασε σε ελληνόγλωσσο σχολείο της Λάρισας και τη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων. Αποφοίτησε ως ελληνοδιδάσκαλος. Συνέχισε τις σπουδές του στην Κωνσταντινούπολη ως υπότροφος σε ανώτερη σχολή.

Έγινε γρήγορα όργανο των Ρουμάνων και με μοναδικό επιχείρημα τη σχετική ομοιότητα της γλώσσας των Ελληνόβλαχων με τη ρουμανική επιχείρησε να αποδείξει τη συγγένεια των Βλάχων της Ελλάδας.

Τα επιχειρήματά του κατέπεσαν πολύ γρήγορα, αφού η συνεννόηση ενός Ελληνόβλαχου, με έναν Ρουμάνο ήταν παντελώς αδύνατη. Ορισμένοι νεαροί βλαχόφωνοι, οι οποίοι στρατολογούνταν στην Πίνδο και οδηγούνταν στη Ρουμανία μιλούσαν Ελληνικά και Κουτσοβλαχικά, αλλά ούτε λέξη ρουμανικά.

Ο Μαργαρίτης δεν δίστασε να συνεργαστεί, μετά το 1870 με τους Βούλγαρους, αλλά και με τους Αλβανούς! Το 1877 κυκλοφόρησε ένα έντυπο γραμμένο στη ρουμανική και την αλβανική γλώσσα, από τον Απόστολο Μαργαρίτη και τον αβά Faverial, η "Διακήρυξη προς το Αλβανικό Έθνος".

Μοιράστηκε στους Αλβανούς και τους βλαχόφωνους πληθυσμούς, με σκοπό να παρουσιάσουν και τους μεν και τους δε ως θύματα των Ελλήνων, ιδιαίτερα δε του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο χαρακτηριζόταν ως "σατανική φωλιά".

Μετά το 1878 και την ίδρυση του ρουμανικού κράτους οι προσπάθειες εντείνονται. Οι Ρουμάνοι ζητούν επίσημα την αναγνώριση των Βλάχων ως Ρουμάνων. Η πρόταση αυτή δεν έγινε αποδεκτή από το Πατριαρχείο, ούτε από τους Βλάχους.

Όταν ο σουλτάνος αναγνώρισε τους Βλάχους ως ιδιαίτερη εθνότητα το 1905, οι ίδιοι, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δεν το δέχτηκαν. Μια μικρή μερίδα τους όμως δελεασμένη από τα οικονομικά ανταλλάγματα των Ρουμάνων τάχθηκαν με το μέρος τους. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να σημειωθούν ακόμα και ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Βλάχων που επέμεναν στην ελληνική τους καταγωγή και ρουμανιζόντων Βλάχων. Το 1905, ρουμανίζοντες βλαχόφωνοι, στη Βωβούσα Ιωαννίνων επιτέθηκαν εναντίον των συγχωριανών τους απαιτώντας να ψάλλεται η Θεία Λειτουργία και στα ρουμανικά.

Οι περισσότεροι Βλάχοι της Βωβούσας αντέδρασαν έντονα. Τα γεγονότα της Βωβούσας οδήγησαν στην αντίδραση των βλαχόφωνων Ελλήνων. Έκαψαν σπίτια ρουμανιζόντων Βλάχων στην Αβδέλλα, όπου είχε ιδρυθεί το δεύτερο Δημοτικό σχολείο από Ρουμάνους, μετά από αυτό της Κλεισούρας. Οι ελληνορουμανικές σχέσεις βρέθηκαν στα τάρταρα. Μετά το τέλος και του Β’ Βαλκανικού Πολέμου υπογράφηκε η Συνθήκη του Βουκουρεστίου ,το 1913, με την οποία καθορίστηκαν τα σύνορα των κρατών της Βαλκανικής.

Για να εξασφαλίσει την εύνοια του Ρουμάνου πρωθυπουργού στα θέματα της Βορείου Ηπείρου, αλλά και της Μακεδονίας, ο Ελευθέριος Βενιζέλος συμφώνησε με τον Τίτου Μαγιορέσκου να λειτουργούν ρουμανικά σχολεία και να σταλούν Ρουμάνοι δάσκαλοι σε αυτά, κυρίως σε Ήπειρο, Θεσσαλία και Μακεδονία.

Τα σχολεία αυτά λειτούργησαν σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, με ελάχιστους μαθητές όμως, καθώς οι περισσότεροι φοιτούσαν στα ελληνικά σχολεία. Το τελευταίο «ρουμανικό Γυμνάσιο» λειτούργησε στα Γρεβενά από το 1924.

Τα σχολεία έκλεισαν από το ελληνικό κράτος οριστικά, το 1945-1946. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό που δίνει ο Gustav Weigand για τα Ιωάννινα: «Υπάρχει μεν ρουμανικό γυμνάσιο σ’ ένα λαμπρό κτίριο, με 3 δασκάλους και 22 μαθητές, αλλά όλοι αυτοί είναι έξω (κατάγονται από χωριά εκτός Ιωαννίνων) - φτωχά βοσκόπουλα που βρίσκουν στο σχολείο δωρεάν στέγη και διατροφή.

Οι εύποροι Αρωμούνοι (Βλάχοι) από το Ζαγόρι και το Μέτσοβο στέλνουν τα παιδιά τους στο Ελληνικό Γυμνάσιο (των Ιωαννίνων), που ακμάζει από τότε που καταστράφηκε η Μοσχόπολη και που αριθμεί συνολικά 500 μαθητές και 50 Αρωμούνους. Αυτούς ο διευθυντής του σχολείου τους αποκαλούσε Βλάχους, ενώ συνήθως από ελληνικής πλευράς αποφεύγουν αυτόν τον όρο και μιλάνε για “βλαχόφωνους” Έλληνες, δηλαδή για Έλληνες που μιλάνε βλάχικα».

Ο Αλκιβιάδης Διαμάντης, το «Πριγκιπάτο της Πίνδου» και η «Λεγεώνα των Βλάχων»

Ο πλέον δραστήριος «ρουμανίζων» βλαχικής καταγωγής ήταν ο Αλκιβιάδης Διαμάντης. Γεννήθηκε το 1893 στη Σαμαρίνα και καταγόταν από πλούσια βλάχικη ελληνική οικογένεια. Σπούδασε στη Σιάτιστα, τη Θεσσαλονίκη και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Ρουμανία. Εκεί πιθανότατα συνεργάστηκε με τις ρουμανικές μυστικές υπηρεσίες.

Το 1917 οι Ιταλοί είχαν καταλάβει ένα μεγάλο μέρος του νομού Ιωαννίνων (το λεγόμενο «Τρίγωνο του Πωγωνίου», δείτε σχετικό μας άρθρο).

Ο Διαμάντης και άλλοι τους προσέγγισαν και ζήτησαν να συνδράμουν στη δημιουργία ενός κρατιδίου ή καντονίου, του «Πριγκιπάτου της Πίνδου» με πρωτεύουσα τη Σαμαρίνα.

Αυτό, λόγω της αποχώρησης των Ιταλών από την Ήπειρο, αλλά και της άμεσης αντίδρασης της ελληνικής κυβέρνησης και της συντριπτικής πλειοψηφίας των βλαχόφωνων Ελλήνων ήταν βραχύβιο, καθώς «επιβίωσε» για μία μόνο ημέρα.

Ο Διαμάντης δικάστηκε για την προδοτική του πράξη, αλλά δεν εκτελέστηκε. Το 1926 υπήρξε πρόξενος της Ιταλίας στους Άγιους Σαράντα. Το 1927 έχοντας αμνηστευθεί πήγε στη Ρουμανία. Επέστρεψε όμως στη χώρα μας ως αντιπρόσωπος των ρουμανικών πετρελαίων το 1930. Ανέπτυξε εξαιρετικές σχέσεις με το καθεστώς Μεταξά και ιδιαίτερα, με τον Κωνσταντίνο Μανιαδάκη.

Λίγο πριν την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έφυγε από την Ελλάδα επέστρεψε στη χώρα μας όμως, με την έναρξη της Κατοχής. Τον Σεπτέμβριο του 1941 παρουσιάστηκε στον πρωθυπουργό Τσολάκογλου και παρουσίασε διάφορα αιτήματα των Βλάχων που εκπροσωπούσε.

Ο Τσολάκογλου απέρριψε τα αιτήματα και τοποθέτησε τον Θεόδωρο Σαράντη, αξιωματικό βλάχικης καταγωγής, ως Νομάρχη Τρικάλων. Εκεί ανέπτυσσε έντονη δραστηριότητα ο Διαμάντης.

Το καλοκαίρι του 1941 ο Διαμάντης είχε ιδρύσει τη «Λεγεώνα των Βλάχων» ή «Ρωμαϊκή Λεγεώνα», πρόεδρος της οποίας αυτοανακηρύχθηκε ο Νικόλαος Ματούσης, επιφανής στέλεχος του Κ.Κ.Ε. ως το 1926 και ένας από τους ιδρυτές του «Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος» στη συνέχεια, ενώ ηγετικό μέλος της «Λεγεώνας» ήταν και ο Βασίλειος Ραπουτίκας.

Το 1942, οι παραπάνω δημοσίευσαν σε εφημερίδες της Θεσσαλίας το «Μανιφέστο των Βλάχων». Η απάντηση ήταν άμεση. Επιφανείς επιστήμονες, στρατιωτικοί, έμποροι κ.α., Θεσσαλοί βλάχικης καταγωγής ίδρυσαν την «Ένωση Ελλήνων Κουτσόβλαχων», στην οποία χαρακτηρίζουν τη «Ρωμαϊκή Λεγεώνα» και το «Μανιφέστο» ως φασιστική κίνηση και τους εμπνευστές της ως «πολιτικάντηδες», «αποτυχημένους διανοούμενους» και «κοινούς κατσικοκλέφτες», καθώς και «τυχοδιώκτες διεθνούς φήμης»!

Ηγετικά μέλη της Ένωσης Ελλήνων Κουτσόβλαχων ήταν οι: Θανάσης Δανιήλ, έμπορος, Μήτσος Προκόβας, τραπεζικός, Κώστας Βασιλείου, φοιτητής Νομικής και Αριστοτέλης Παρασκευάς, Γραμματέας τότε του Δήμου Λαρίσης.

Το 1942 ο Διαμάντης έφυγε οριστικά από την Ελλάδα. Το 1948 συνελήφθη από το ρουμανικό καθεστώς και πέθανε (9/7/1948) ενώ βρισκόταν στα χέρια των Αρχών. Στην Ελλάδα είχε καταδικαστεί από το Δικαστήριο Δωσιλόγων Λαρίσης δύο φορές σε θάνατο. Επίσης και το Δικαστήριο Δωσιλόγων Ιωαννίνων, τον καταδίκασε δύο φορές σε θάνατο.

Ο «Πρόεδρος» της Λεγεώνας, Νικόλαος Ματούσης πήγε κι αυτός στη Ρουμανία. Όμως, η Εθνική Συνέλευση της χώρας τον καταδίκασε σε ισόβια δεσμά. Έμεινε έγκλειστος για 17 χρόνια στα «πιο απάνθρωπα κάτεργα» που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, στο νησί Περιπράβα, στα έλη του ποταμού Δούναβη.

Η ελληνική κυβέρνηση ζητά αργότερα και πετυχαίνει την έκδοσή του. Ο Ματούσης έρχεται στην Ελλάδα, φυλακίζεται και δικάζεται, «κεκλεισμένων των θυρών». Αθωώνεται παμψηφεί τον Ιούνιο του 1964! Οι συγχωριανοί του τον χαρακτηρίζουν «εθνικό δωσίλογο». Σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου, τα αδικήματά του είχαν παραγραφεί. Μήπως τελικά ο Ματούσης, που πέθανε το 1991 ήταν διπλός πράκτορας Ιταλών και Ελλήνων (του Κ.Κ.Ε.) όπως ειπώθηκε από κάποιους; Δεν θα το μάθουμε ποτέ…

Μιχάλης Μαγειρίας: «Αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνισμού οι Βλάχοι»

Είχαμε μια σύντομη συνομιλία με τον πρόεδρο του Δ.Σ. της Π.Ο.Σ.Π. Βλάχων και Πρόεδρο της Παγκόσμιας Βλαχικής Αμφικτιονίας κύριο Μιχάλη Μαγειρία, ο οποίος κατακλύζεται αυτές τις μέρες από τηλεφωνήματα και μηνύματα. Αφού ευχαρίστησε το protothema.gr για την ανάδειξη του θέματος, μας είπε: «Οι Βλάχοι είναι αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνισμού.

Από εκεί και πέρα δεν μπορεί να γίνει καμία απολύτως συζήτηση». Λιτός, αιχμηρός και σαφής ο κύριος Μαγειρίας. Θα παρακολουθούμε το θέμα και, αν χρειαστεί, θα επανέλθουμε.

Πηγές: ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΤΡΙΤΟΣ, «ΒΛΑΧΟΙ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΥΡΟΜΑΝΟΣ, 2017
Ορέστης Δ. Κουρέλης, «ΒΛΑΧΟΦΩΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ», ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Αδελφών Κυριακίδη α.ε., ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2011
ΑΣΤΕΡΙΟΣ Ι. ΚΟΥΚΟΥΔΗΣ, «Οι Μητροπόλεις και η Διασπορά των Βλάχων», Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2000
Νίκος Α. Κατσάνης, «Οι Βλάχοι», UNIVERSITY STUDIO PRESS, 2010
Μιχαήλ Χρυσοχόου, «ΒΛΑΧΟΙ ΚΑΙ ΚΟΥΤΣΟΒΛΑΧΟΙ», Α’ Έκδοση, 1909.