Άννα Παναγιωταρέα

Ιδιαίτερα καθώς οι δημοσκοπήσεις καλά κρατούν. Οσο απομειώνεται ο χρόνος προς τη διεξαγωγή εκλογών, φαίνεται να εξελίσσονται ως κυρίαρχες. Ετι μάλλον, όταν η επανάκαμψη του αναπαλαιωθέντος ΣΥΡΙΖΑ, μετονομασθέντος σε ΕΛΑΣ -«έρχεται από μακριά, Βίτσι, Γράμμο και βάλε»-, προκαλεί σε πολίτες συμπτώματα... ανοσογνωσίας1.

Δεν ξέρω αν στην υπόλοιπη Ευρώπη το συμπέρασμα μιας δημοσκόπησης εκλαμβάνεται σχεδόν ως εκλογικό αποτέλεσμα. Αλλά σ’ εμάς αποτελεί ιμάντα ενδοκομματικών διενέξεων, μετουσιώνεται σε αμφισβήτηση της κομματικής ηγεσίας ή οδηγεί σε επαναπροσδιορισμό προγράμματος, προτεραιοτήτων, ακόμη και της καθεστηκυίας ιδεολογίας του κόμματος...

Φυσικά, η ερμηνεία παγιωμένου δημοσκοπικού αποτελέσματος, όπως το επταετές προβάδισμα της Νέας Δημοκρατίας, διαφέρει ουσιαστικά από τις μετρήσεις που αποτυπώνουν συγκεκριμένη χρονική στιγμή, διαμορφωμένη από ποικίλες συγκυρίες: από απλά καθημερινά, όπως καθυστέρησε δύο λεπτά το μετρό, επομένως «τίποτε δεν λειτουργεί σ’ αυτόν τον τόπο», και διακόπηκε το ρεύμα για ένα τέταρτο, άρα «τζάμπα το πληρώνουμε», μέχρι πιο σοβαρά, όπως εγνωσμένης πολιτικής αναξιοπιστίας έντυπο αλιεύει από ανάλογης αναξιοπιστίας τουρκικό Μέσο είδηση προετοιμασίας τουρκικού νομοσχεδίου. Την ερμηνεύει πρωτοσέλιδα χωρίς αιδώ: «Η Αγκυρα ψηφίζει νομοσχέδιο κατάληψης του Αιγαίου. Η Ελλάδα κοιμάται». Χωρίς περίσκεψη αναρτάται, εν δυνάμει, εμπόλεμος τίτλος, ενώ το περιεχόμενο του τουρκικού νομοσχεδίου... αγνοείται ολοσχερώς. «Οι πρόθυμοι», ένθεν και ένθεν του Αιγαίου, σπεύδουν σε δηλώσεις «εθνικοπολεμικές». Ολα αυτά εισέρχονται στις απαντήσεις των ερωτηθέντων. Είτε υπέρ, είτε κατά της όποιας κυβέρνησης.

Εγώ δεν απαντώ σε κλήσεις αγνώστων. Οταν όμως επιμείνουν, σκέφτομαι: Μήπως συμβαίνει κάτι; Η περιέργεια, ως γνωστόν, στον δημοσιογράφο αποχωρεί με την ψυχή του. Ο καλών, λοιπόν, ήταν «φωνή εκ του... υπερπέραν»: ψηφιακή, με απουσία χροιάς στην εκφορά του μηνύματος από εταιρεία έρευνας2. Εστω. Αυτό που απάδει στην έρευνα είναι η κλήση κινητού τηλεφώνου, όταν βασικός κανόνας στη διεξαγωγή της είναι η χρήση σταθερής τηλεφωνικής σύνδεσης εξασφαλίζοντας την αξιοπιστία της γεωγραφικής περιοχής.

Αλλά επειδή «η περιέργεια σκότωσε τη γάτα», δέχτηκα να συμμετάσχω. Οι αρχικές ερωτήσεις, τετριμμένες: «Διαθέτετε πέντε λεπτά για να απαντήσετε; Ναι. Φύλο; Ηλικία; Επίπεδο Σπουδών; Πού ψηφίζω; Τι ψήφισα στις εκλογές του 2023;». Απαντούσα σε όλα... «με άλλα λόγια ν' αγαπιόμαστε». Υποθέτω ότι δεν είμαι η εξαίρεση. Στη συνέχεια, ο «ψηφιακός» ρώτησε «Ποιον θεωρείτε ικανό για πρωθυπουργό;» ξεκινώντας από... Κασσελάκη. Πατούσα 1 για τον ικανό, 2 για τον μέτριο και 3 για τον αδιάφορο. Αξιολόγησα Λατινοπούλου, Καρυστιανού, Βελόπουλο, Φάμελλο, Κουτσούμπα, Τσίπρα. Ερώτηση για τον Μητσοτάκη; Δεν υπήρξε! Εμεινα ενεή. Τι είδους έρευνα είναι αυτή που δεν λαμβάνει υπόψη της αν ο πολίτης προκρίνει τον νυν πρωθυπουργό για τρίτη θητεία ή όχι; Αντικειμενική δεν τη λες...

Η «συνέντευξη» ολοκληρωνόταν με δύο ακόμη ερωτήσεις: «Θα ξαναψηφίσετε το κόμμα που ψήφισατε το 2023;» και «Θέλετε να παίρνετε μέρος σε μελλοντικές δημοσκοπήσεις;». Απάντησα δύο «ναι». Και τότε μου έγινε η εξής πρόταση: «Αν εγγραφείτε στις λίστες της εταιρείας -οπότε αποκαλύπτονται τα προσωπικά μου δεδομένα- και συνεργάζεστε σταθερά, θα εισπράττετε αμοιβή ανάλογη του χρόνου που θα διαθέτετε στο εκάστοτε ερωτηματολόγιο»! Απάντησα «ΟΧΙ». Οπότε, άνευ ετέρου, εξαφανίστηκε «η φωνή από το υπερπέραν». Ακούστηκε ένα ξερό «error»! Ούτε τυπικό ευχαριστώ!

Είχα επισημάνει πολλά... errors3, τα οποία προκάλεσαν το ενδιαφέρον μου. Ενα βασικό: Επί πληρωμή συμμετοχή σε έρευνες κοινής γνώμης; Η αξιοπιστία και η αντικειμενικότητα των δημοσκοπήσεων δεν υπακούουν σε συγκεκριμένους κανόνες; Εως τώρα κοινή είναι η πεποίθησή μας ότι το δείγμα των ερωτωμένων επιλέγεται με επιστημονική μέθοδο, ως αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού που ενδιαφέρει. Αν οι εταιρείες δημοσκοπήσεων καταρτίζουν επ’ αμοιβή λίστα προθύμων «υπαλλήλων» απαντώντας επί παντός του επιστητού, πώς διασφαλίζεται η αξιοπιστία του δείγματος; Η δειγματοληψία δεν γίνεται τυχαία για να αναιρείται κάθε υποψία προκατάληψης; Και κάτι ακόμη: Το μέγεθος του δείγματος δεν πρέπει να είναι πολυσυλλεκτικό εξασφαλίζοντας, κατά το δυνατόν, αξιόπιστο αποτέλεσμα;

Στο Πανεπιστήμιο δίδασκα ότι στη συνέντευξη οι ερωτήσεις καθορίζονται από τρία στοιχεία: σαφήνεια, κατανόηση του ερωτήματος, αμεροληψία. Κάνουμε σωστές -και σύντομες- ερωτήσεις, για να πάρουμε ικανοποιητικές απαντήσεις. Δεν υποβάλλουμε υποκειμενικές ερωτήσεις. Δεν καθοδηγούμε τον συνομιλητή προς επιθυμητό αποτέλεσμα. Οταν ο ψηφιακός συνεντευξιαστής με ρωτά ποιος πολιτικός είναι ικανός για πρωθυπουργός, πώς γίνεται να εξαιρεί εκείνον που έχει αποδεδειγμένα εμπειρία, γνώσεις, εξαιρετικές διεθνείς σχέσεις, εκφωνώντας μου κατάλογο άχρηστων ή και πολιτικά δοκιμασμένων απατεώνων; Η διαφάνεια στη διεξαγωγή της δειγματοληψίας είναι η σημαντική παράμετρος, όπως και η αμεροληψία για την ανάλυση των δεδομένων που έχουν συλλεχθεί. Ποια εγκυρότητα διαθέτουν τα συμπεράσματα για την έρευνα που συμμετείχα; Σημειώνω ότι ακόμη και πιθανός πολιτικός, κοινωνικός ή οικονομικός αντίκτυπος από την έρευνα πρέπει να καθιστά προσεκτικούς τους αναλυτές. Στο τέλος της δημοσιοποίησής της σημειώνεται το περιθώριο στατιστικού λάθους. Ποιος το παρατηρεί;

Ως συνελούσα ειπείν: Υπάρχουν παράγοντες που μπορεί να ανατρέψουν ή να δικαιώσουν τις εκτιμήσεις για το ακριβές εκλογικό αποτέλεσμα; Η δημοσκόπηση δεν αποτελεί αναπόφευκτη πρόγνωση εκλογικού αποτελέσματος. Η παγιωμένη πρωτοκαθεδρία, κόμματος και αρχηγού, ερμηνεύεται ως ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, εξασφάλιση πολιτικής σταθερότητας, αξιοπιστία και αποφασιστικότητα χειρισμού σε ζητήματα Οικονομίας, Αμυνας, Εξωτερικής Πολιτικής, Υγείας, Ενέργειας, Παιδείας, Πολιτισμού έναντι των θέσεων των αντιπάλων, εμπιστοσύνη για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, δυναμική παρουσία στην Ε.Ε. και σε διεθνείς οργανισμούς. Αυτές είναι και οι δοκιμασμένες ποιότητες της Νέας Δημοκρατίας.

Τι πρέπει η κυβέρνηση να προσέξει; Τις στρατηγικές επιλογές της. Τη δυσαρέσκεια κάποιων κοινωνικών ομάδων. Την υπονομευτική λαϊκίστικη κριτική των αντιπάλων της πλασάροντας ψέματα με επικάλυψη ψηγμάτων αλήθειας. Την επικίνδυνη «ντουντούκα» της διαστροφής των τρολ που κυριαρχεί στο Διαδίκτυο. Λάθη, αποτυχίες και «δεν ήξερα» από δω και πέρα στοιχίζουν ακριβά.

Σημειώσεις
1. Ανοσογνωσία: Δόκιμος όρος για την προσωρινή απώλεια μνήμης κατά τον καθηγητή Μπρούνο Ντιμπουά από το Ινστιτούτο Μνήμης και Νόσου Αλστχάιμερ στο Νοσοκομείο Πιτιέ-Σαλπατριέρ στο Παρίσι.
2. Το όνομα της εταιρείας και ο αριθμός τηλεφώνου είναι στη διάθεση του «ΘΕΜΑτος».
* Εrror: Λάθος, σφάλμα.