Νίκος Φελέκης

Για πρώτη φορά στη Μεταπολίτευση, στη γιορτή για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, η Αριστερά, με εξαίρεση το ΚΚΕ, δεν πήγε στο Προεδρικό Μέγαρο. Αλέξης Τσίπρας (ΕΛΑΣ), Ρένα Δούρου (ΣΥΡΙΖΑ), Ζωή Κωνσταντοπούλου (Πλεύση Ελευθερίας), Γαβριήλ Σακελλαρίδης (Νέα Αριστερά), Γιάνης Βαρουφάκης (ΜέΡΑ25) δεν ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση του Κωνσταντίνου Τασούλα. Καθεμία και καθένας για διαφορετικούς λόγους, αλλά η απουσία τους είναι μια πραγματικότητα που προβληματίζει. Και πρέπει να απασχολήσει όλους.

Αφενός για το μήνυμα που εκπέμπεται σε μια περίοδο ανόδου -πανευρωπαϊκά, αλλά και στα καθ’ ημάς- του αυταρχισμού, της Ακροδεξιάς και του αντικοινοβουλευτισμού, με πρώτο στάδιο την έλλειψη εμπιστοσύνης στα κόμματα. Και αφετέρου την Προεδρία της Δημοκρατίας για τον χαρακτήρα της εκδήλωσης, αφού δεν ήταν μόνο η αριστερή αντιπολίτευση που απουσίαζε, αλλά και σημαντικοί παράγοντες από τον συντηρητικό και φιλελεύθερο χώρο.

Η γενίκευση της απουσίας είναι απαραίτητη προκειμένου να μην υπάρξουν παρανοήσεις ότι δήθεν η αριστερή αντιπολίτευση, ή καλύτερα τα κόμματα που ξεπήδησαν από τη μήτρα του ενιαίου κάποτε ΣΥΡΙΖΑ, βρίσκεται σε συνεννόηση ή πρόκειται, εφεξής, να έχει κοινή στάση έναντι της Ν.Δ., αλλά και του ΠΑΣΟΚ, καθώς και του ΚΚΕ - τα τρία αυτά κόμματα είναι τα μόνα που συνεορτάζουν, αδιαλείπτως, κάθε 24η Ιουλίου στον κήπο ή στη μεγάλη σάλα του Προεδρικού Μεγάρου.

Οι ηγεσίες των κομμάτων που απουσιάζουν όχι μόνο δεν βρίσκονται σε συνεννόηση, αλλά στη μεταξύ τους σχέση κυριαρχεί, επ’ εσχάτης, και η εχθροπάθεια. Κυριολεκτικά δεν θέλει να βλέπει ο ένας τον άλλον. Γι’ αυτό άλλωστε και είναι αδύνατη η μεταξύ τους συμπόρευση. Αν πρέπει να αναζητήσουμε μία εξήγηση για την ανυπαρξία πολιτικής συμμαχιών, αυτή βρίσκεται στις κάκιστες μεταξύ τους σχέσεις, πασπαλισμένες με αποκλίνουσες προσωπικές στρατηγικές και ιδεολογική αμφιβληστροειδοπάθεια. Ας ξεκινήσουμε από τα εύκολα.

Από τη στιγμή που αποχώρησαν οκτώ βουλευτές (Αλέξης Χαρίτσης, Εφη Αχτσιόγλου και λοιποί) από τη Νέα Αριστερά και στη συνέχεια 14 από τον ΣΥΡΙΖΑ με σκοπό να ενταχθούν μετά το καλοκαίρι στην ΕΛΑΣ του Τσίπρα, το λογικό θα ήταν να καθίσουν σε ένα τραπέζι Πολάκης, Παππάς, Δούρου, Σακελλαρίδης, Βούτσης, Φίλης, Σκουρλέτης, Βαρουφάκης, Κοτζιάς και Αρβανίτης για να δουν αν μπορούν να φτιαχτεί ένας μικρός αριστερός συνασπισμός προκειμένου να διασωθεί κοινοβουλευτικά η λεγόμενη ριζοσπαστική Αριστερά.

Εξυπακούεται πως σε περίπτωση που μια τέτοια συνάντηση τελεσφορούσε, πρόβλημα θα είχε και ο Αλέξης καθώς θα του αφαιρούσε κρίσιμο εκλογικό ποσοστό και ενδεχομένως να του στερούσε και τη δεύτερη θέση. Το πρόβλημα του επικεφαλής μπορούσε να ξεπεραστεί με τον ορισμό Διοικούσας Επιτροπής, όπως είχε κάνει και το ΠΑΣΟΚ στις ευρωεκλογές του 2014, όταν επικεφαλής του σχήματος Ελιά - Δημοκρατική Παράταξη δεν ήταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος.

Πρόσκληση

Σημειώνουμε ότι τον Οκτώβριο του 2013, 58 προσωπικότητες της επιστήμης, της πολιτικής, του πολιτισμού και του επιχειρείν συνυπέγραψαν και δημοσίευσαν κείμενο με το οποίο απηύθυναν πρόσκληση σε κόμματα, πολιτικές κινήσεις, συνδικαλιστικές, αυτοδιοικητικές και πνευματικές δυνάμεις που κινούνται στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας, της δημοκρατικής Αριστεράς, του φιλελεύθερου Κέντρου και της πολιτικής οικολογίας για τη δημιουργία νέου πολιτικού φορέα, υπό νέα ηγεσία, ώστε να υπάρξει κοινή εκλογική κάθοδος.

Αν το «κείμενο των 58» σάς θυμίζει κάτι από το Μανιφέστο Σιακαντάρη και τη Διακήρυξη των 41 στελεχών του Ιδρύματος Τσίπρα είναι μάλλον σύμπτωση, αφού η ζωή ούτε κύκλους κάνει, ούτε οι άνθρωποι της Αριστεράς αρέσκονται στην αντιγραφή. Εφόσον τελικά δεν προχωρήσει η συμμαχία των εναπομεινάντων σε ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά, ωφελημένος θα είναι οπωσδήποτε ο Αλέξης, αλλά και ο -με ένα ν- Γιάνης, αφού δημοσκοπικά το ΜέΡΑ25 υπερέχει και του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι παρασκηνιακές συζητήσεις θα συνεχιστούν χαλαρά μεσούντος του θέρους και εντατικά μετά τον Σεπτέμβριο, όταν αναμένεται να ξεκαθαρίσει και το τοπίο σχετικά με τον χρόνο των εκλογών.

Ομως, ακόμη κι αν δεν τελεσφορήσει ο μικρός συνασπισμός, ο πόλεμος των ηγετικών στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς με τον Τσίπρα και το κόμμα του θα κλιμακώνεται. Η αρχή έγινε με την ανατροπή της απόφασης της Κεντρικής Επιτροπής για πολιτική και εκλογική («χωρίς αντιπαραθετικό ψηφοδέλτιο») συμπόρευση με τον Αλέξη. Συνεχίστηκε με τις παραιτήσεις και ανεξαρτητοποιήσεις των «φιλοτσιπρικών» βουλευτών Τσίπρα, την ανοιχτή επίθεση Πολάκη στον πρώην πρωθυπουργό και την πολιτική αντίκρουση του νέου γραμματέα του ΣΥΡΙΖΑ Νίκου Παππά στον ισχυρισμό Τσίπρα ότι «έκλεισε ο ιστορικός και πολιτικός ρόλος του ΣΥΡΙΖΑ».

Φρύγανα στη φωτιά του επικείμενου «εμφυλίου» ευρύτερα στην Κεντροαριστερά, αφού στο κόλπο μπήκε και το ΠΑΣΟΚ, έριξε η μετακίνηση του Τσίπρα υπέρ των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Πάντως, και επειδή οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν στο εσωτερικό της ΕΛΑΣ ήταν μεγάλες, η αρχική θέση «ναι στα ιδιωτικά ΑΕΙ» για λόγους «ασφάλειας δικαίου», όπως είπε η Θεώνη Κουφονικολάκου, έγινε «ναι, υπό αυστηρές προϋποθέσεις» και για λόγους «ισονομίας και ισοτιμίας».

Επιπροσθέτως, όπως μας ειπώθηκε από βουλευτή και πρώην υπουργό του ΣΥΡΙΖΑ, «δεν μπορεί η πιο εμβληματική για τη γενιά μας και για τον ίδιο τον Τσίπρα υπόθεση, όπως είναι η υπεράσπιση του δημοσίου πανεπιστημίου, να εγκαταλείπεται και μάλιστα με τόση ευκολία επειδή το ΣτΕ γνωμοδότησε για τη συνταγματικότητα του νόμου Πιερρακάκη».

Μπήκαν σε καραντίνα

Το μπρος-πίσω της ΕΛΑΣ για τα ιδιωτικά ΑΕΙ είναι μια κατάσταση στην οποία οι οπαδοί του Αλέξη θα πρέπει πάντως να συνηθίσουν. Τουλάχιστον μέχρι να αποκρυσταλλωθεί πολιτικά, ιδεολογικά ακόμη και οργανωτικά το νέο κόμμα. Και να «ψηθούν» οι νεοπροσήλυτοι στην αριστερή και οικολογική σοσιαλδημοκρατία. Πριν από το άρθρο 16 ήταν η πόντιση του ελληνοκυπριακού καλωδίου στο Αιγαίο.

Οι... αντιεθνικιστικες τοποθετήσεις των Μπίστη και Σιακαντάρη περί μονομερών ενεργειών που δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν τους και τα συμφέροντα της Τουρκίας είχαν ως αποτέλεσμα να μπουν σε καραντίνα τα δύο «σημιτόφρονα» στελέχη, που η αλήθεια είναι ότι εξαρχής τάχθηκαν στο πλευρό του Τσίπρα και πρωτοστάτησαν στην ίδρυση της ΕΛΑΣ.

«Και οι δύο τελείωσαν οριστικά», μας είπε συνεργάτης του Τσίπρα όταν τον ρωτήσαμε γιατί δεν περιλαμβάνονται Μπίστης και Σιακαντάρης στην αριθμούσα 75 μέλη Πολιτική Επιτροπή της ΕΛΑΣ. Θεωρήθηκε πως οι δηλώσεις τους αφενός βλάπτουν εκλογικά τον «νέο πατριωτισμό» που επαγγέλλεται ο Τσίπρας και αφετέρου αιμοδοτούν πολιτικά το λεγόμενο «πατριωτικό ΠΑΣΟΚ», αλλά και το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά, ενώ κάποιοι νεοπροσήλυτοι ελασίτες διακρίνουν και μια «τάση παραγοντισμού» των δύο στελεχών, ιδίως με τη δραστηριότητά τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με τον Νετανιάχου, το Ισραήλ και τη Γάζα. Ενώ στην αρχή ο αναπληρωτής εκπρόσωπος της ΕΛΑΣ Γιώργος Μπαλατσούκας απέφευγε να απαντήσει αν θεωρούν τον Νετανιάχου «εγκληματία πολέμου» και υποστήριζε πως «η εμβάθυνση της συνεργασίας με το ισραηλινό κράτος», παρά τη γενοκτονία στη Γάζα, «δεν έχει αλλάξει», ήρθε προ ημερών η προϊσταμένη του, η Θεώνη Κουφονικολάκου, για να το... τερματίσει, λέγοντας ότι αν ήταν στην κυβέρνηση θα συνελάμβαναν τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, προτρέποντας και τον Μητσοτάκη να το πράξει.

Ενώ στην περίπτωση των Σιακαντάρη - Μπίστη ήταν η εκ δεξιών πίεση που ανάγκασε την ΕΛΑΣ να αλλάξει θέση, στην περίπτωση του Νετανιάχου και του άρθρου 16 ήταν η πίεση από αριστερά που οδήγησε στη μετατόπιση.

Οι δημοσκοπήσεις και ο χήνος

Πάντως, και για να είμαστε δίκαιοι, εφεξής, και ειδικά όσο ο Τσίπρας συνεχίζει να έρχεται δεύτερος στις δημοσκοπήσεις, οι επιθέσεις εναντίον του από τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΝΕ.ΑΡ., Πλεύση, ΜέΡΑ25), που θεωρούν ότι τους παίρνει -και τους παίρνει- ψήφους θα αυξάνονται, ενώ από τη ΔΕΘ και μετά η ΕΛΑΣ θα βρεθεί στο στόχαστρο και της Ν.Δ., εφόσον οι δημοσκοπήσεις δείξουν να μειώνεται η διαφορά ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο κόμμα.

Κατά κάποιον τρόπο, η αντιμετώπιση του Τσίπρα μετά τον Σεπτέμβριο θα αρχίσει να θυμίζει την ιστορία του Τζέιμς Θέρμπερ για τον πολύ πρώτο γόη, η οποία έχει ως εξής: «Οχι και πολύ καιρό πριν, ήταν ένας πολύ φίνος χήνος. Ηταν δυνατός, ευγενής, όμορφος και περνούσε τον περισσότερο καιρό του τραγουδώντας στη γυναίκα του και τα παιδιά του. Μια μέρα, κάποιος που τον είδε να βηματίζει κορδωμένος πάνω κάτω στην αυλή του και να τραγουδάει παρατήρησε: “Να ένας πολύ πρώτος γόης”. Μια γριά κότα έτυχε να τ’ ακούσει αυτό και μίλησε στον σύζυγό της για το θέμα. “Είπανε κάτι σχετικό με προπαγάνδα”, του είπε. “Ανέκαθεν το υποπτευόμουν αυτό”, είπε ο κόκορας και την άλλη μέρα βγήκε στη γύρα στον αχυρώνα και έλεγε σε όλους ότι ο πολύ πρώτος γόης ήταν ένα πτηνό επικίνδυνο, πιθανότατα μάλιστα κάποιο γεράκι μεταμφιεσμένο σε χήνο. Μια καφέ κοτίτσα θυμήθηκε ότι κάποτε είχε πάρει το μάτι της από μεγάλη απόσταση τον χήνο να συνομιλεί με κάτι γεράκια στο δάσος. “Για καλό δεν ήταν, εγώ λέω”, είπε. Μια πάπια θυμήθηκε ότι ο χήνος τής είχε πει κάποτε ότι δεν πιστεύει σε τίποτα. “Δεν πά’ να κουρεύεται και η σημαία, αυτά ήταν τα λόγια του”, είπε η πάπια. Μια φραγκόκοτα ανέφερε ότι κάποτε είχε δει κάποιον που έμοιαζε πάρα πολύ με τον χήνο να ρίχνει κάτι που έμοιαζε με βόμβα. Στο τέλος πιάσανε όλοι ρόπαλα και πέτρες και κατηφόρισαν προς το σπίτι του χήνου. Εκείνος βημάτιζε κορδωμένος στην αυλή και τραγουδούσε στα παιδιά και στη γυναίκα του. “Να τος!”, φωνάξανε όλοι τους. “Γερακόφιλε! Απιστε! Σημαιομάχε! Βομβοβόλε!” και πέσανε πάνω του και τον πέταξαν έξω από τη χώρα».

Από τη χώρα δεν θα τον πετάξουν βέβαια τον Τσίπρα, αλλά μην αποκλείετε να τον πετάξουν από τη δεύτερη θέση που τώρα του δίνουν όλες οι δημοσκοπήσεις. Με τα σημερινά δεδομένα είναι δύσκολο, αλλά και δεν μπορεί να αποκλειστεί αν το κόμμα Σαμαρά, όταν εμφανιστεί, επιδείξει μεγαλύτερη δυναμική από αυτήν που του δίνουν οι αναλυτές.

Ούτε αν η βελόνα του ΠΑΣΟΚ, παρά τις περί του αντιθέτου προβλέψεις των δημοσκόπων, κινηθεί μετά το φθινόπωρο ανοδικά. Ή αν -παρά την απαισιοδοξία της πλειονότητας των ηγετικών στελεχών- σχηματοποιηθεί ο μικρός αριστερός συνασπισμός. Και το κυριότερο αν η Ν.Δ. αρχίσει να επιτίθεται με σφοδρότητα στον Τσίπρα όχι για να τον φτιάξει ως αντίπαλο πόλο, όπως διατείνονται κάποιοι κουφιοκεφαλάκηδες, αλλά επειδή μπορεί όντως η ΕΛΑΣ να εξελιχθεί -αφού οι εκλογές θα καθυστερήσουν- σε υπολογίσιμο παίκτη στο κυβερνητικό παιχνίδι.

Τα ποσοστά του ΠΑΣΟΚ

Μέχρι όμως αυτό να συμβεί -εάν συμβεί- ίσως πρέπει αυτοί που αναλύουν τα πολιτικά πράγματα με βάση το παρελθόν να λάβουν υπ’ όψιν τους τα εξής στοιχεία: το ΠΑΣΟΚ μπορεί να υπήρξε ένα μεγάλο κυβερνητικό κόμμα, όμως από το 2009 έχει να βρεθεί στην πρώτη θέση. Τότε, υπό την ηγεσία του Γιώργου Παπανδρέου, πήρε 44%, αλλά σε όλες τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις τα ποσοστά του κυμαίνονταν από 4% μέχρι 13%. Και τα δύο τα πέτυχε έχοντας επικεφαλής τον Βενιζέλο. Το κατώτατο τον Ιανουάριο του 2015 και το ανώτερο τον Μάιο του 2012.

Στις ενδιάμεσες εκλογές με επικεφαλής τη Φώφη Γεννηματά πήρε 6% τον Σεπτέμβριο 2015 και 8% στις εκλογές του 2019. Το 2023 με τον Ανδρουλάκη επικεφαλής πήρε 11,46% τον Μάιο και 11,84% τον Ιούνιο, με λιγότερες όμως ψήφους λόγω μικρότερης συμμετοχής στις εκλογές. Για δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια το ΠΑΣΟΚ αγνοεί την πρωτιά, ενώ δεν ήρθε και ποτέ δεύτερο κόμμα. Ηρθε τρίτο το 2012. Τον Ιανουάριο του 2015 τερμάτισε έβδομο κάτω από ΣΥΡΙΖΑ, Ν.Δ., Χρυσή Αυγή, Ποτάμι, ΚΚΕ και Καμμένο και τον Σεπτέμβριο τέταρτο, αφού δεν κατάφερε να ξεπεράσει τη Χρυσή Αυγή. Στις εκλογές του 2019 και στις διπλές εκλογές του 2023 ήρθε τρίτο.

Με απλά λόγια, το ΠΑΣΟΚ τα τελευταία 15 χρόνια δεν έχει έρθει ποτέ πρώτο κόμμα. Είναι λογικό να μην μπορεί να πετάξει σε μεγάλα ποσοστά, αφού οι κάτω των 35 ετών ψηφοφόροι δεν έχουν μνήμες από διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ ή δεν είναι και οι καλύτερες δυνατές λόγω μνημονίων, είτε αυτοδύναμα (2009-2011) είτε σε συγκυβέρνηση με τη Ν.Δ. (2012-2014). Επίσης, από το 2012 μέχρι και τις τελευταίες εκλογές του 2023 ή και τις ευρωεκλογές του 2024, ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν πάντα δεύτερο κόμμα, ενώ την περίοδο 2015-2019 ήταν και πρώτο.

Το κατώτερο ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ στα 12 αυτά χρόνια ήταν το 16,79% (Μάιος 2012) και το ανώτερο 36,34% (Ιανουάριος 2015), όταν ανέλαβε και τη διακυβέρνηση της χώρας. Αρα η αξίωση του Ανδρουλάκη για την πρώτη θέση -έστω και με μία ψήφο διαφορά- ή ακόμη και για τη δεύτερη θέση δεν δικαιολογείται από τα εκλογικά ποσοστά των τελευταίων 15 χρόνων. Αντίθετα, του Τσίπρα είναι συμβατή με τα ποσοστά που κατέγραψε ο ΣΥΡΙΖΑ.

Οι αριθμοί λένε την αλήθεια

Βέβαια, το μεγάλο πρόβλημα και για τους δύο είναι ότι το ΠΑΣΟΚ με τον Γιώργο Παπανδρέου, το 2009, είχε πάρει 3.012.542 ψήφους και τον Ιούνιο του 2023 με τον Ανδρουλάκη 617.487. Είναι δηλαδή μείον 2.395.055 ψηφοφόρους. Ο ΣΥΡΙΖΑ με επικεφαλής τον Τσίπρα τον Ιανουάριο του 2015 πήρε 2.245.978 ψήφους και τον Ιούνιο του 2023 930.013. Η σταδιακή απώλεια 1.315.965 ψηφοφόρων πιθανώς ήταν και μεταξύ των λόγων που οδήγησαν τον Τσίπρα στην παραίτηση από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ. Η Ν.Δ. συνεχίζει να προηγείται επειδή λαμβάνει σχεδόν τις ίδιες ψήφους.

Το 2009 ο Κώστας Καραμανλής ήρθε δεύτερος λαμβάνοντας 2.295.719 ψήφους (33,47%), ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης το 2023 πήρε σχεδόν τις ίδιες ψήφους (2.115.322) που όμως, λόγω μειωμένης συμμετοχής, αντιστοιχούσαν σε ποσοστό 40,79%. Η Ν.Δ. θα αντιμετωπίσει και αυτή πρόβλημα εάν δεν καταφέρει να βελτιώσει την επίδοση των ευρωεκλογών του 2024, όταν την ψήφισαν μόνο 1.125.550 ψηφοφόροι.

Για να μπορέσει να βρεθεί στην περιοχή του 30% θα πρέπει, λένε οι αναλογιστές, να ανακτήσει τουλάχιστον τους μισούς από τους 989.772 ψηφοφόρους που χάθηκαν ανάμεσα στο 2023 και το 2024. Δύσκολη η άσκηση και για τον Μητσοτάκη, ειδικά αν τμήμα των χαμένων ψηφοφόρων κατευθυνθεί προς το -υπό ίδρυση- κόμμα Σαμαρά. Για όλα αυτά είναι σίγουρο ότι οι δημοσιολογούντες θα έχουν να πουν πολλά από τον Σεπτέμβριο. Μέχρι τότε, καλό καλοκαίρι...