Ευγενία Μανωλίδου

Στο ερώτημα αυτό απαντά με συστηματικό τρόπο το έργο της Eleanor Dickey, καθηγήτριας Κλασικών Σπουδών στο University of Reading, μέλους της British Academy και της Academia Europaea, με εκτενή διδασκαλία και έρευνα σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής. Το έργο της επικεντρώνεται στη χρήση και κατανόηση της ελληνικής και της λατινικής γλώσσας κατά την αρχαιότητα, με ιδιαίτερη έμφαση στους τρόπους με τους οποίους οι γλώσσες αυτές διδάσκονταν και προσφέρει συγκεκριμένα δεδομένα που μπορούν να αξιοποιηθούν στη σύγχρονη διδασκαλία της Αρχαίων Ελληνικών. Η έρευνά της βασίζεται σε ένα σώμα πηγών που για μεγάλο διάστημα παρέμενε αποσπασματικά αξιοποιημένο: παπύρους, σχολικά εγχειρίδια, δίγλωσσα λεξιλόγια και διδακτικά κείμενα της ύστερης αρχαιότητας. Η συστηματική επεξεργασία αυτού του υλικού, ιδίως στο έργο της Learning Latin the Ancient Way και στην έκδοση των Colloquia of the Hermeneumata Pseudodositheana, επιτρέπει την ανασύνθεση συγκεκριμένων διδακτικών πρακτικών.

Τα κείμενα αυτά, που δεν ανήκουν στη λογοτεχνία αλλά στην εκπαίδευση, περιλαμβάνουν διαλόγους, καθημερινές ιστορίες, λεξιλόγια οργανωμένα θεματικά και ασκήσεις κατανόησης. Οι μαθητές καλούνται να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα σε συμφραζόμενα: να χαιρετήσουν, να περιγράψουν, να απαντήσουν, να μεταφράσουν. Η διδασκαλία οργανώνεται γύρω από τη χρήση και όχι αποκλειστικά γύρω από την ανάλυση. Το συμπέρασμα που προκύπτει από το σύνολο των πηγών είναι σαφές: η εκμάθηση της ελληνικής και της λατινικής βασιζόταν σε πρακτικές που σήμερα θα χαρακτηρίζονταν βιωματικές και επικοινωνιακές. Η γραμματική γνώση δεν απουσιάζει, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο χρήσης.

Η σημασία αυτής της διαπίστωσης είναι καθοριστική για τη σύγχρονη διδασκαλία. Η ενεργός προσέγγιση τεκμηριώνεται ιστορικά ως μέρος της ίδιας της αρχαίας πρακτικής με την εργασία της Eleanor Dickey να μετατοπίζει τη συζήτηση από το επίπεδο της θεωρητικής διδασκαλίας στο επίπεδο της ιστορικής τεκμηρίωσης. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από ιστορικά παραδείγματα. Ρωμαίοι μαθητές που επιδίωκαν ανώτερη παιδεία μετέβαιναν στον ελληνικό χώρο για να διδαχθούν από Έλληνες δασκάλους και να κατακτήσουν τη γλώσσα μέσα από τη χρήση της. Η περίπτωση του Κικέρωνα, ο οποίος σπούδασε στην Αθήνα και τη Ρόδο, εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο: η ελληνική λειτουργούσε ως γλώσσα φιλοσοφίας και ρητορικής και η εκμάθησή της γινόταν μέσα από άμεση επαφή και συστηματική άσκηση.

Η προσέγγιση που αναδεικνύεται μέσα από το έργο της Eleanor Dickey δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές πεδίο έρευνας που εξετάζει τη θέση της ελληνικής γλώσσας σε διαχρονική και διαπολιτισμική προοπτική. Ο Han Lamers, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, αναλύει τη μετάδοση και την επανανοηματοδότηση της ελληνικής στην Ευρώπη των Βυζαντινών και μεταγενεστέρων χρόνων, δείχνοντας τον ρόλο της στη συγκρότηση της ευρωπαϊκής διανόησης. Η Evelien Bracke, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, εξετάζει την εισαγωγή των Κλασικών Σπουδών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, με έμφαση στις γνωστικές και κοινωνικές διαστάσεις της διδασκαλίας. Η Helena Walters, εκπαιδευτικός στο Hailebury του Ηνωμένου Βασιλείου εφαρμόζει στην πράξη μεθόδους κατανόησης και ενεργού χρήσης της γλώσσας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Τέλος, ο Βύρων Νικολαΐδης, Ιδρυτής και CEO της PeopleCert, συνδέει την Αρχαία Ελληνική γλώσσα με ένα σύγχρονο σύστημα πιστοποίησης, εντάσσοντάς την σε ένα διεθνές πλαίσιο δεξιοτήτων.

Όλοι αυτοί οι σπουδαίοι άνθρωποι επισκέπτονται αυτή την εβδομάδα τους Δελφούς και θέτουν τις θέσεις τους σε ανοικτό διάλογο στο XI Delphi Economic Forum, στην ενότητα Delphi Classics – Classics in Praxis, την οποία έχω την τιμή να συντονίζω. Η παρουσία τους δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από το παρόν και το μέλλον της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών που δεν εισάγει εξωτερικά πρότυπα, αλλά στηρίζεται στην επανεξέταση των ίδιων των αρχαίων πηγών και των ιστορικών πρακτικών της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας, όπως αυτές τεκμηριώνονται μέσα από το έργο της σύγχρονης έρευνας. Αποκτά δε ιδιαίτερη σημασία όταν πραγματοποιείται στους Δελφούς, σε έναν ιστορικό τόπο συνάντησης και ανταλλαγής ιδεών, στο πλαίσιο του ευρύτερου έργου του Συμεών Τσομώκου, εμπνευστή του Delphi Economic Forum, ο οποίος έχει συμβάλει καθοριστικά στην επανατοποθέτηση των Δελφών ως συγχρόνου διεθνούς κέντρου διαλόγου. Εάν βρεθείτε στους Δελφούς, σας περιμένουμε την Παρασκευή 24 Απριλίου, στις 2:00, στο V Hotel.

Η Ευγενία Μανωλίδου είναι μουσικός και διευθύντρια της Σχολής Αρχαίων Ελληνικών «Ελληνική Αγωγή.»