Δημήτρης Παγαδάκης

Με φόντο ακόμη περισσότερα πυροτεχνήματα, άφθονα πιάτα με μηλόπιτα, πληθώρα χάμπουργκερ με σάλτσα μπάρμπεκιου.

Με μπάντες εμβατήριων, ανοιχτές συναυλίες, παρελάσεις στους δρόμους, πατριωτικούς λογούς στις εξέδρες, αεροπορικές επιδείξεις στους αιθέρες. Και με χρονοκάψουλες που θα ανοιχτούν το 2276, σαν να μπορεί κανείς να στείλει ένα γράμμα στο μέλλον χωρίς να απολογηθεί στο παρόν.

Το σημασία έχει; Η γιορτή υπερβαίνει τη περισυλλογή. Η χώρα αφηγείται στον εαυτό της την πιο αγαπημένη της ιστορία. Τη γέννηση ενός έθνους με μια ανήκουστη, ως τότε, γενναία χειρονομία. Μια υπογραφή στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της. Η οποία αποτελεί το ο πιστοποιητικό γέννησης των ΗΠΑ.

Η γη της ευκαιρίας και πατρίδα των γενναίων τιμά εκείνη τη στιγμή του αποπνικτικά ζεστού καλοκαιριού της Φιλαδέλφειας του 1776. Τότε που 56 άνθρωποι της ελίτ των αποίκων, μερικοί με περούκες και άλλοι ιδιοκτήτες σκλάβων, έβαζαν τη τζίφρα τους σε μια περγαμηνή που έγραφε ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται όσοι. Διαμήνυαν με αυτή τη πρωτόγνωρη γραπτή φράση τη δύναμη τους να ξεκινήσουν τον κόσμο από την αρχή.

Για σκεφτείτε την εποχή. Τότε που σε όλο το πλανήτη η απεριόριστη εξουσία συγκεντρωνόταν αποκλειστικά στα χέρια των «ελέω Θεού» αυταρχικών βασιλιάδων , αυτοκρατόρων, τσάρων και σουλτάνων. Για αναλογιστείτε το σοκ τους όταν πληροφορήθηκαν το ιδρυτικό έγγραφο ενός έθνους και της αυτοδιάθεσης ενός λαού που κατέφθανε για να συγκλονίσει εκ βάθρων τα ηγεμονικά θεμέλια τους.

Για φανταστείτε τη ταραχή στις ανά την υφήλιο μοναρχίες, αριστοκρατίες, δεσποτείες και δυναστείες μπροστά στην άφιξη ενός σεισμικού κείμενου που διακήρυσσε ότι η εξουσία πρέπει να προέρχεται «από τη συναίνεση των κυβερνωμένων». Που δήλωνε συνταρακτικά ότι οι πολίτες -όχι πλέον απλοί υπήκοοι- είχαν το δικαίωμα να ανατρέψουν μια κυβέρνηση που δεν «εξασφάλιζε» τα φυσικά τους δικαιώματα.

Δεν ήταν απλώς πρωτοφανέρωτο γεγονός. Ήταν μια συναρπαστική επανάσταση. Η οποία εγγυούταν το δικαίωμα ψήφου, ελευθερίας του λόγου και ελευθερία της θρησκείας στους πολίτες. Τα αναπόσπαστα έκτοτε στοιχεία της αμερικανικής ταυτότητας και ανθεκτικό ενοποιητικό δημοκρατικό μοτίβο της χώρας.

Η αλήθεια είναι ότι μια χώρα δεν μπορεί να γιορτάσει την ιστορική ηλικία της αν δεν λογαριαστεί με τη μνήμη της. Χωρίς την αδιάκοπη διαπραγμάτευση ανάμεσα στην υπόσχεση επίτευξης των αρχικών ιδανικών της και την σημερινή πραγματικότητα.

Χωρίς, ακόμη, να ανατρέξει στις ρίζες της. Δίχως να προσφύγει νοερά στο γενετικό της κώδικα. Στη διπλή έλικα του DNA της. Στην αθωότητα και τα ιδεώδη από τη μια, τη βία και το καταναγκασμό από την άλλη. Ωστόσο, το πραγματικό μυστικό που κατέστησε σπουδαία την Αμερική είναι ότι δεν σταμάτησε ποτέ να πιστεύει στον εαυτό της.

Να κτίζει πάνω σε αυτή την αφοσίωση το μέλλον της. Να εκδηλώνει ισχυρά την αυτοεκτίμηση, τη σιγουριά, το θάρρος και την αποφασιστικότητα της που την κατέτασσε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Δεν κέρδισε τυχαία δυο παγκόσμιους πολέμους και θριάμβευσε στο ψυχρό πόλεμο.

Διατήρησε την αυτοπεποίθηση της άθικτη ακόμη κι όταν δυσκολευόταν να αναγνωρίσει τη λαβωμένη όψη της στον καθρέφτη. Μα πιο πολύ μέτρησε στην ιστορική της διαδρομή η ιδιοφυΐα της να μετατρέπει τις αντιφάσεις της σε πατριωτικό μύθο.

Τον πυρετό του χρυσού σε περιπέτεια. Την εξόντωση των αυτοχθόνων Ινδιάνων σε κατάκτηση της Δύσης. Τη Μεγάλη Ύφεση του 1929 σε μάθημα αισιοδοξίας. Τον αιματηρό Εμφύλιο πόλεμο σε εθνική χειραφέτηση με τη κατάργηση της δουλείας.

Η υπεροχή της εδραζόταν σταθερά στην ικανότητα της να μετασχηματίζει τις ρωγμές σε έμβλημα, τις διαιρέσεις σε πεπρωμένο, τους διχασμούς σε τελετές συμφιλίωσης, τις ενοχές σε εθνική υπερηφάνεια. Εκεί όπου άλλοι λαοί έβλεπαν ένα τραύμα, εκείνη ύψωνε μνημεία.

Ερμήνευσε το ντροπιαστικό ρατσισμό της Κου Κλουξ Κλαν σε απαρχή της ιστορικής εκστρατείας του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων. Μετέφρασε το στραπατσάρισμα της στο Βιετνάμ σε ηθική δοκιμασία που βρήκε την ειρηνική λύτρωση που άξιζε.

Αδιαπραγμάτευτα, όμως, η Αμερικανική δημοκρατία έχει κάθε αξίωση στην ιστορική αυτοδικαίωση. Πρώτη έθεσε τολμηρά τις βάσεις για τα σύγχρονα ανθρώπινα δικαιώματα, και την κοσμική διακυβέρνηση. Δημιούργησε νομικό σύστημα συμφώνα με την ηθικοπολιτική της πυξίδα. Ενέπνευσε και αποκρυστάλλωσε στον υπόλοιπο καταπιεσμένο κόσμο τον επαναστατικό ξεσηκωμό κατά της τυραννικής ολιγαρχίας.

Έδωσε ζωογόνα πνοή στα κελεύσματα του Διαφωτισμού δρομολογώντας τη απαίτηση της για ανεξαρτησία. Θεσμοθέτησε ισχυρούς θεσμούς έλεγχου. Εισήγαγε ισορροπίες περιορισμούς και δικλείδες ασφαλείας στην αυθαιρεσία της κάθε εξουσίας. Νομιμοποίησε διαχρονικά τη μακροβιότητα του πρώτου σύγχρονου Δημοκρατικού κράτους

Απομένει στο διάβα των αιώνων οι Αμερικανοί πολίτες να αντισταθούν στον πειρασμό να θεωρήσουν τον εκάστου λαϊκιστή διαχειριστή της προεδρίας ως ενσαρκωτή των αξιών της Δημοκρατίας. Τα διδάγματα των ιδρυτών πατέρων του έθνους μάλλον δεν χωράνε στο κόκκινο τζόκεϊ καπελάκι MAGA του σημερινού ένοικου του Οβάλ Γραφείου .

Ο Τζον Άνταμς, από τους πρωτεργάτες της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας και 2ος Πρόεδρος της χώρας μετά τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, υπενθύμιζε ότι «η δημοκρατία δεν διαρκεί ποτέ πολύ. Σύντομα σπαταλιέται, εξαντλείται και αυτοκτονεί…». Η Αμερικανική δημοκρατία, τον έχει διαψεύσει μέχρι τώρα με την επί 2,5 αιώνες ακατάβλητη αντοχή της.

Αλλά η προειδοποίηση παραμένει. Είναι υπαρκτή παρότι δεν διακρίνεται στη λάμψη των εκτυφλωτικών βεγγαλικών. Αιωρείται απειλητική έστω κι αν θαμπώνει στη τσίκνα των υπαίθριων ψησταριών και θολώνει στη κάπνα των 250 κεριών της μεγαλοπρεπούς τούρτας των γενεθλίων της χώρας.