Κατερίνα Μπατζελή

Από τη μία, επιδόματα που συχνά καταλήγουν να αυξάνουν τα ενοίκια. Από την άλλη, δάνεια που απευθύνονται μόνο σε όσους διαθέτουν τα απαραίτητο εισόδημα, αποταμιεύσεις ή οικογενειακή στήριξη. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη στεγαστική κρίση κυρίως ως ζήτημα αγοράς ακινήτων. Όμως για χιλιάδες νέους, το πρόβλημα δεν είναι πώς θα αγοράσουν σπίτι στα 35 ή στα 40 τους χρόνια, αλλά το πως θα αποκτήσουν την πρώτη αυτόνομη κατοικία σήμερα.

Οι σημαντικότερες προτάσεις της αντιπολίτευσης για την κατασκευή κατοικιών, αξιοποίηση «κλειστών» ή δημοτικών ακινήτων, κινούνται σε σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, απαιτούνται βαθιές μεταρρυθμίσεις, χρηματοδοτικές και αποκέντρωσης της διακυβέρνησης, ακόμη και συνταγματικά κατοχυρωμένης, ώστε να αποδώσουν άμεσα αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο να συνδυαστούν με δέσμη μεταβατικών μέτρων και στεγαστικών πολιτικών.

Χρειαζόμαστε μια νέα γενιά στεγαστικών πολιτικών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό πρόβλημα. Αποτελεί πρόβλημα παραγωγικότητας, κινητικότητας εργαζομένων, δημογραφικής συρρίκνωσης και περιφερειακών ανισοτήτων.

Γι’ αυτό και η νέα ευρωπαϊκή στεγαστική πολιτική μετακινείται σταδιακά από την παθητική επιδοματική λογική σε ενεργητικές πολιτικές πρόσβασης στην κατοικία.

Η Ελλάδα μπορεί να πρωτοπορήσει παρουσιάζοντας μια νέα γενιά στεγαστικών πολιτικών όπου το κράτος δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε οι νέοι να παραμένουν, να εργάζονται, να δημιουργούν και να επενδύουν το μέλλον τους στη χώρα.

Μια πολιτική για «Πρώτη Αυτόνομη Κατοικία Νέων» θα αποτελέσει επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο της χώρας.

Η συμβολή της πολιτικής για «Πρώτη Αυτόνομη Κατοικία Νέων», είναι ότι η συζήτηση μεταφέρεται από τις γενικές εξαγγελίες και τις αποσπασματικές επιδοτήσεις, σε μια πολιτική που μπορεί να αξιολογηθεί στην πράξη. Πόσοι νέοι θα αποκτήσουν πρώτη αυτόνομη κατοικία, πόσοι θα παραμείνουν στη χώρα και πόσο θα βελτιωθεί η κοινωνική και οικονομική τους ανεξαρτησία. Απευθύνεται σε νέους που εργάζονται, σπουδάζουν, δημιουργούν, πληρώνουν φόρους και εισφορές, αλλά αδυνατούν ή δυσκολεύονται, να αποκτήσουν πρόσβαση στην πρώτη τους κατοικία λόγω κόστους και εισοδημάτων.

Η «Πρώτη Αυτόνομη Κατοικία Νέων», θα μπορούσε ως πιλοτική δράση να έχει συνολικό προϋπολογισμό 200 εκατ. ευρώ για τριετία. Μια κατά μέσον όρο ετήσια δημοσιονομική του επιβάρυνση, μπορεί να ανέρχεται σε περίπου 67εκατ. ευρώ, δηλαδή μόλις στο 0,03% του ΑΕΠ της χώρας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά περιορισμένη δημοσιονομική παρέμβαση σε σχέση με το κοινωνικό και αναπτυξιακό της αποτύπωμα. Σε μια χώρα που δαπανά δισεκατομμύρια για να διαχειρίζεται εκ των υστέρων τις συνέπειες της κοινωνικής κρίσης, η επένδυση του 0,03% του ΑΕΠ για να αποκτήσουν οι νέοι την πρώτη τους αυτόνομη κατοικία, δεν αποτελεί κόστος.

Τονίζεται δε ότι, θα αξιοποιήσει επιπρόσθετα ή συνδυαστικά ευρωπαϊκούς πόρους όπως, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το νέο Ταμείο Συνοχής, τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, εθνικούς πόρους και ειδικούς πόρους, που συνδέονται με την τουριστική και στεγαστική αγορά, ώστε να δημιουργηθεί ένα μόνιμο εργαλείο στήριξης της νέας γενιάς.

Ως παρέμβαση θα μπορούσε να προβλέπει ότι:

• Το Δημόσιο καλύπτει έως 85% του ανώτατου επιλέξιμου ενοικίου ανά περιοχή και τετραγωνικά

• Η ενίσχυση παρέχεται για ελάχιστο διάστημα έως 12 μηνών και αφορά νέους εργαζόμενους, νέους επιστήμονες, νέες οικογένειες και νέα ζευγάρια που δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία

• Καλύπτει κάθε χρόνο διαφορετική περιφέρεια ενδεικτικά, με μόνιμο κορμό 50% πόρων στην Αττική, 20% Θεσσαλονίκη, 30% υπόλοιπη χώρα και κάθε χρόνο υπάρχει πρόσθετη περιφερειακή στόχευση

• Επωφελούνται άμεσα, περισσότεροι από 30.000 νέοι, ενώ επηρεάζονται έμμεσα περισσότεροι πολίτες

• Η πολιτική αυτή δεν αποτελεί δημοσιονομικό κόστος χωρίς αντίκρισμα. Επιστρέφει πόρους στην οικονομία, μέσω φορολογικών εσόδων, ασφαλιστικών εισφορών, αύξησης της κατανάλωσης, συγκράτησης επιστημονικού δυναμικού και βελτίωσης των δημογραφικών δεικτών.

Φυσικά, υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες που θα αποτελούν μέρος της επιτυχούς εφαρμογής της πολιτικής αυτής, ώστε να μην επιδοτηθούν πλασματικές συμφωνίες ή αυξήσεις ενοικίων. Η πολιτική αυτή δε, να επισημανθεί ότι, δεν πιέζει τις τιμές ενοικίων κάτι που γίνεται σε άλλες παρεμβάσεις που δημιουργούν αυξητικές τάσεις ή πλασματικές τιμές. Μια εφάπαξ ενίσχυση εγκατάστασης δεν δημιουργεί προσδοκία μόνιμης κρατικής κάλυψης, έχει μικρότερη επίδραση στις τιμές.

Η πολιτική για την «Πρώτη Αυτόνομη Κατοικία Νέων» δεν υποκαθιστά ούτε ανταγωνίζεται τις υφιστάμενες προνοιακές πολιτικές στέγασης. Τα επιδόματα στέγασης οφείλουν να συνεχίσουν να στηρίζουν νοικοκυριά που βρίσκονται σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Η στεγαστική στήριξη νέων έως 30 ετών, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προνοιακό επίδομα, δεν είναι «επίδομα φτώχειας» αλλά, μια αναπτυξιακή, δημογραφική και κοινωνική πολιτική αυτονομίας.

Αν η πολιτεία αναγνωρίζει ότι ένας φοιτητής δικαιούται μειωμένο εισιτήριο για να μετακινηθεί προς το πανεπιστήμιό του, οφείλει να αναγνωρίζει και να στηρίξει εμπράκτως την πρόσβαση του σε μια προσιτή κατοικία για να μπορέσει να παραμείνει σε αυτή.

Η κυβέρνηση με μεθοδικότητα συνηθίζει να αντιμετωπίζει κάθε νέα πρόταση με το ερώτημα «που θα βρεθούν τα λεφτά». Είναι υποκρισία όταν χρησιμοποιείται για να απορρίπτονται νέες ιδέες, ενώ γίνονται δαπάνες που συντηρούν το πρόβλημα αντί, να το λύνουν. Η a la cart αξιολόγηση και κοστολόγηση του επιτελικού κράτους δεν μπορεί να γίνεται ευκαιριακά, ανάλογα με το προεκλογικό timing και τον πολιτικό αντίπαλο. Η αντιπολίτευση πρέπει να ενημερώνεται από την κυβέρνηση για τα δημοσιονομικά περιθώρια της χώρας. Εξάλλου, η κοστολόγηση έχει ζητηθεί να γίνεται από το αρμόδιο τμήμα της Βουλής, κάτι που αποφεύγει συστηματικά η ίδια η κυβέρνηση.

Η κοστολόγηση είναι χρήσιμη όταν υπηρετεί τη λογοδοσία.

Αν η κυβέρνηση ζητά κοστολόγηση, ας μιλήσουμε με αριθμούς. Αν ζητά αποτελέσματα, ας μετρήσουμε πόσοι νέοι θα αποκτήσουν πρώτη κατοικία. Αν ζητά σοβαρότητα, ας συγκρίνουμε τι παράγει κοινωνικά, αναπτυξιακά ένα επίδομα και τι, μια ολοκληρωμένη πολιτική στεγαστικής ανεξαρτησίας.

Η επιλογή είναι πολιτική και όχι λογιστική.

Κατερίνα Μπατζελή, πρ. Υπουργός, βουλευτής και ευρωβουλευτής.