Μάριος Καλέας

Η ανά τετραετία σύγκρουση των καλύτερων εθνικών συγκροτημάτων για την κατάκτηση του βαρύτιμου τροπαίου είναι ταυτισμένη από τους απανταχού ποδοσφαιρόφιλους με κάτι πολύ ανώτερο από μια απλή αθλητική διοργάνωση. Συνιστά το απόλυτο θέαμα και ταυτόχρονα μοναδική ευκαιρία για να βιώσει κανείς συναισθήματα που μόνο ο "βασιλιάς των σπορ" μπορεί να χαρίσει τόσο γενναιόδωρα στα πλήθη.

Έντονα συναισθήματα που ακροβατούν μεταξύ της ανείπωτης χαράς και της καθολικής απογοήτευσης, μεταξύ της μαζικής παράκρουσης και της ατομικής ψυχικής συντριβής. Άτομα όλων των ηλικιών, ανεξαρτήτως φύλου, από κάθε γωνιά του πλανήτη κατακλύζουν τα γήπεδα ή συντονίζονται στους τηλεοπτικούς τους δέκτες για να γίνουν κοινωνοί της μοναδικής αυτής μυσταγωγίας, η οποία καταφέρνει να καλλιεργήσει, σχεδόν τελετουργικά, ένα αδιόρατο ψυχικό δεσμό ανάμεσα σε ανθρώπους άγνωστους μεταξύ τους.

Στιγμές όπως το επικό 4-3 των δυτικόΓερμανών το 1970 εναντίον των Ιταλών στον Αγώνα του Αιώνα, όπως έμεινε στην ιστορία, τα δάκρυα του Ντιέγκο Μαραντόνα μετά τον χαμένο για την Αργεντινή τελικό του 1990 που για κάποιους αποτέλεσε τη νέμεση για το "χέρι του Θεού" τέσσερα χρόνια νωρίτερα στο Μεξικό, οι ξεχωριστοί πανηγυρισμοί του Καμερουνέζου Ροζέ Μίλα στο σημαιάκι του Κόρνερ, η απίστευτη απόκρουση του Γκόρντον Μπανκς το 1970 στην κεφαλιά του Πελέ, η «κουτουλιά» του Ζιντάν στον Ματεράτσι το 2006, αλλά και η εικόνα του περίλυπου Ρομπέρτο Μπάτζιο μετά την απώλεια του τελευταίου πέναλτι το 1994 που χάρισε τον τίτλο στη Βραζιλία, δεν είναι κάποια από τα πολλά και συνηθισμένα highlights αθλητικών αναμετρήσεων. Αποτελούν αναμνήσεις χαραγμένες εις το διηνεκές, διαποτισμένες από ρίγη ενθουσιασμού, συγκίνησης, εθνικής υπερηφάνειας και φυσικά, νοσταλγίας. Νοσταλγίας για κάτι που όλοι μας, όμως, θεωρούσαμε δεδομένο και αυτονόητο μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες: το παιχνίδι ξεκινούσε και τελείωνε εντός των τεσσάρων γραμμών του γηπέδου και παρά την όποια ενενηντάλεπτη "κόντρα", το τελευταίο σφύριγμα του διαιτητή έβρισκε νικητές και ηττημένους να αποχωρούν υπό τις επευφημίες των αλαλαξάντων πληθών που συνέχιζαν το τρίτο ημίχρονο με τραγούδια και πανηγυρισμούς στις πλησιέστερες παμπς και πλατείες.

Βέβαια, από τη διεξαγωγή του πρώτου παγκοσμίου κυπέλλου στην Ουρουγουάη το μακρινό 1930 και μετέπειτα δεν έλειψαν οι τραγικές στιγμές όπως η εκτέλεση του Κολομβιανού παίκτη Εσκομπάρ εξαιτίας του αυτογκόλ που σημείωσε στον αγώνα με τις ΗΠΑ (1994), και οι καταστροφικοί σεισμοί που έπληξαν την πόλη του Μεξικό λίγους μόνο μήνες πριν από την επίσημη τελετή έναρξης του παγκοσμίου κυπέλλου του 1986. Ωστόσο, τα συμβάντα αυτά, αν και στοιχειωμένα από το ανθρώπινο δράμα, υπήρξαν μεμονωμένα και δεν στάθηκαν ικανά να επισκιάσουν το εορταστικό κλίμα στην ποδοσφαιρική υφήλιο.

Πριν λίγες ημέρες, στο περιθώριο επαγγελματικών υποχρεώσεων βρέθηκα σε μία ομήγυρη, στην οποία παρευρισκόταν και ένας Γάλλος συνάδελφος. Ήταν ανήμερα του αγώνα Γαλλίας-Μαρόκου για τη φάση των προημιτελικών και αναπόφευκτα η συζήτηση κάποια στιγμή στράφηκε στην ποδοσφαιρική ανάλυση με τα καθιερωμένα προγνωστικά "να δίνουν και να παίρνουν". Σε αντίθεση, όμως, με το χαλαρό κλίμα και τους αστεϊσμούς των υπολοίπων παρισταμένων, ο εν λόγω προσέγγιζε το θέμα ως ύψιστο εθνικό γεγονός για την πατρίδα του, χαρακτηρίζοντας την αναμέτρηση ως μία από τις σημαντικότερες των τελευταίων ετών.

Αυτή η θεωρητικά, εκ πρώτης όψεως, υπερβολική και εθνικά υπερμεγέθης αντιμετώπιση του προημιτελικού, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια της συζήτησης, δεν πήγαζε από σοβινιστικές καταβολές, εθνική υπεροψία ή αλλότρια κίνητρα αλλά από μία γνήσια και ειλικρινή ανησυχία για την επόμενη ημέρα του αγώνα, σε περίπτωση νίκης του Μαρόκου.

Η μαροκινή κοινότητα είναι μια από τις πολυπληθέστερες στη γαλλική επικράτεια. Λόγω των ιστορικών δεσμών των δύο χωρών την περίοδο της αποικιοκρατίας αλλά και μετέπειτα, οι μετακινήσεις των Μαροκινών προς τη Γαλλία ευνοήθηκαν σε τέτοιο βαθμό που σήμερα ολόκληρα προάστια των γαλλικών μεγαλουπόλεων κατέληξαν να θυμίζουν Ραμπάτ. Οι Μαροκινοί, αν και στην πλειοψηφία τους ομόγλωσσοι μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς, ουδέποτε κατάφεραν στην ολότητά τους να ενταχθούν πλήρως στη γαλλική κοινωνία αποτελώντας στην ουσία μέλη μίας «παράλληλης» κοινωνίας με διακριτές πολιτισμικές αξίες και κανόνες που αντίκεινται στον κοσμικό χαρακτήρα της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας και την αρχή της laïcité που τη διέπει.

Εγκαταλειμμένοι από τις κωφεύουσες Αρχές και συνάμα αυτογεκλωβισμένοι μοιρολατρικά στην τύχη τους, απόκληροι ενός διαχρονικά αποτυχημένου συστήματος ένταξης έχουν εξελιχθεί σε μία βραδυφλεγή βόμβα παραβατικότητας, που με την πρώτη ευκαιρία εξορμούν στους δρόμους του Παρισίου και της Μασσαλίας προκαλώντας επεισόδια και σκηνές χάους. Φυσικά, δεν αναφερόμαστε στο σύνολο των Γαλλομαροκινών αλλά σε ένα πολυπληθές μέρος της διασπορά τους, το οποίο έχει κοινό παρονομαστή το ριζοσπαστικό ισλάμ και τη μακρινή ανάμνηση μίας πατρίδας που ουδέποτε γνώρισε. Η φτώχεια και κυρίως η έλλειψη ελπίδας και ουσιαστικής προοπτικής στην περίπτωσή τους λειτούργησαν ως πρόσθετοι επιταχυντές μιας αντιδραστικής συμπεριφοράς απέναντι σε κάθε τι αμιγώς γαλλικό με αποτέλεσμα οι Γάλλοι να είναι θορυβημένοι κάθε φορά που υποχρεώνονται να έρθουν σε ευθεία αντιπαράθεση μαζί τους, ακόμη και όταν αυτό συμβαίνει στο πλαίσιο αθλητικών εκδηλώσεων.

Για παράδειγμα, στις 14 Δεκεμβρίου 2022, παρά τους 10.000 αστυνομικούς που είχαν επιστρατεύσει οι γαλλικές Αρχές, έλαβαν χώρα σοβαρά ολονύχτια επεισόδια, βανδαλισμοί δημόσιων εγκαταστάσεων, λεηλασίες ιδιωτικών περιουσίων και εκτεταμένες συλλήψεις στην περιοχή του Παρισιού με αφορμή τον ποδοσφαιρικό αγώνα Γαλλίας-Μαρόκου στο πλαίσιο του τότε παγκοσμίου κυπέλλου του Κατάρ. Παρόμοια σκηνικά, βέβαια, είναι συνήθη και σε άλλες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, εξαιτίας αφορμών που δεν περιορίζονται μόνο στις αθλητικές αναμετρήσεις μεταξύ των χωρών προέλευσης και υποδοχής των μεταναστών. Αυτές αποτελούν απλώς τον σπινθήρα για να έρθει στο προσκήνιο το πρόβλημα που κάποιοι επιμελώς επιχειρούν όλα αυτά τα χρόνια να κρύψουν κάτω από το χαλί στρουθοκαμηλίζοντας επί δεκαετίες.

Για καλή τύχη του Γάλλου φίλου μου, η εθνική του ομάδα αυτή τη φορά νίκησε, η ένταση εκτονώθηκε, τα επεισόδια μεγάλης έκτασης αποφεύχθηκαν και η ψευδαίσθηση της πολυπολιτισμικής λειτουργικής συνύπαρξης διατηρήθηκε. Όπως διατηρήθηκε, όμως, η έκδηλη ανησυχία και ο ριζωμένος φόβος για την επόμενη φορά, καθότι υπάρχει η επίγνωση, ακόμα και σε όσους σκόπιμα ή αφελώς εθελοτυφλούν, ότι τα πράγματα έχουν καταρρεύσει και το κέντρο δεν μπορεί πλέον να συγκρατήσει τα πάντα (Things fall apart, The centre cannot hold) για να θυμηθούμε τον στίχο του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς.

Μέχρι τότε, ας ελπίσουμε ότι κάποια στιγμή θα επανέλθουν οι ημέρες «που θα αδειάζουν οι δρόμοι» και «θα ερημώνει η πόλη» από τη φωνή των Διακογιάννηδων του 21ου αιώνα και όχι υπό το φόβο των επεισοδίων και των εθνοτικών συγκρούσεων.

*Μάριος Καλέας, Διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου και Πρόεδρος του ΔΣ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για το Άσυλο

**Με το παρόν άρθρο εκφράζονται προσωπικές απόψεις του γράφοντος και όχι η επίσημη θέση της Ελληνικής Πολιτείας, της Δημόσιας Διοίκησης και του EUAA