Άνοιξαν οι κάλπες στη Σαξονία-Άνχαλτ: Από τα σφυροδρέπανα στον νέο ακροδεξιό πατριωτισμό

Στη μέση του πουθενά. Έτσι θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει τη Σαξονία-Άνχαλτ και πόλεις όπως το Χάλε ή το Μαγδεμβούργο. Για να φτάσεις εκεί από την πρωτεύουσα, το Βερολίνο, αν και βρίσκεται σχετικά κοντά, πρέπει να περάσεις από αχανείς αραιοκατοικημένες εκτάσεις, αγροτικές καλλιέργειες που πασχίζουν ακόμη να συνέλθουν από την παρατεταμένη ξηρασία του καλοκαιριού, σκουριασμένες βιομηχανικές μονάδες που μοιάζουν να έχουν μείνει δεκαετίες πίσω και σκόρπιες ανεμογεννήτριες. Μέχρι και η προφορά των ανθρώπων στο τρένο αλλάζει όσο πλησιάζεις «ανατολικά».

Στην καρδιά της πάλαι ποτέ κομμουνιστικής Ανατολικής Γερμανίας, το κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ ήταν πάντα κάτι σαν no man's land, πολύ κοντά γεωγραφικά στη Δυτική Γερμανία και ταυτόχρονα έτη φωτός μακριά πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά. Σήμερα, με 2,2 εκατομμύρια κατοίκους, δεν έχει καταφέρει ακόμη να εμπεδώσει τη σύγκλιση με τα δυτικά κρατίδια. Το χάσμα σε κοινωνικό, μισθολογικό και οικονομικό επίπεδο παραμένει. Οι νέοι φεύγουν για δουλειά και σπουδές στη Δυτική Γερμανία, ο πληθυσμός γερνάει και οι μετανάστες δεν αισθάνονται καλοδεχούμενοι.

Και μέσα σε όλα αυτά, το φάντασμα της σοβιετικής Ρωσίας παραμένει πανταχού παρόν. Σφυροδρέπανα και κομμουνιστικά αρχιτεκτονικά απομεινάρια βρίσκονται σε κάθε γωνιά των δύο μεγάλων πόλεων, της πρωτεύουσας Μαγδεμβούργο και του ιστορικού Χάλε, της πόλης του μεγάλου μπαρόκ συνθέτη Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, αλλά και γενέτειρας του Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, υπουργού Εξωτερικών και αντικαγκελάριου της Γερμανίας μέχρι την Πτώση του Τείχους και τη Γερμανική Επανένωση.


Στο ίδιο κρατίδιο πλέον, εκεί όπου κάποτε υψώνονταν σοβιετικές σημαίες, τα στάχυα, το σφυροδρέπανο και ο διαβήτης, τα σύμβολα της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, κυριαρχούν σήμερα τα συνθήματα της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία. «Όλα είναι πιθανά» είναι το προεκλογικό της σύνθημα. «Να πάρουμε ξανά πίσω τη χώρα μας». «Πρώτα η Γερμανία» και «Make Germany Great Again». Εδώ η AfD δεν είναι απλώς μια σκιώδης, γραφική ακροδεξιά δύναμη. Είναι μια «αποδεδειγμένα εξτρεμιστική οργάνωση», σύμφωνα με τον επίσημο χαρακτηρισμό της από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος. Βάλλει κατά της ανοιχτής κοινωνίας, της ΛΟΑΤΚΙ.

Μέλη της έχουν κατηγορηθεί για συμμετοχή ή διασυνδέσεις με νεοναζιστικούς κύκλους, για αμφισβήτηση της μεταπολεμικής γερμανικής συνταγματικής τάξης και για διαθέσεις ανατροπής του ισχύοντος κοινοβουλευτικού συστήματος. Μια βόλτα στον κεντρικό σταθμό του Χάλε αρκεί για να νιώσει κανείς αυτή τη νέα αστική αύρα: νεαροί, μαυροφορεμένοι, με ξυρισμένα κεφάλια και μπλουζάκια με αμφιλεγόμενα μηνύματα από τη μία πλευρά και, από την άλλη, μετανάστες από το Βιετνάμ και τη Συρία. Παλιοί μετανάστες κυρίως, που είχαν έρθει επί κομμουνισμού, αλλά και νεότεροι που κατάφεραν να πάρουν άσυλο στη Γερμανία. Αν και πρόκειται για ένα κρατίδιο με χαμηλά ποσοστά μεταναστών, ένα είναι σίγουρο: για την AfD δεν είναι ευπρόσδεκτοι.

Ο αρωματοποιός που θέλει να γράψει ιστορία

Η επιτυχία της AfD στο συγκεκριμένο κρατίδιο έχει όνομα και υπογραφή: Ούλριχ Ζίγκμουντ.

Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, 36 ετών, είναι το πρόσωπο που συμβολίζει όσο κανένα άλλο την άνοδο της AfD στην ανατολική Γερμανία και βρίσκεται ένα βήμα πριν από το να γίνει ο πρώτος πρωθυπουργός γερμανικού κρατιδίου που προέρχεται από την ακροδεξιά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και την Οικονομική Ψυχολογία και με πτυχιακή εργασία για την επίδραση των αρωμάτων στην ανθρώπινη ψυχολογία, πρώην επιχειρηματίας στον χώρο του μάρκετινγκ, ο Ζίγκμουντ εμφανίζεται χαμογελαστός, επικοινωνιακός και ιδιαίτερα δημοφιλής στους νέους ψηφοφόρους. Η εικόνα του απέχει πολύ από το στερεότυπο του οργισμένου λαϊκιστή. Είναι ο «καλός γείτονας».

Πίσω όμως από το φιλικό προφίλ, οι επικριτές του βλέπουν μια σκληρή πολιτική ατζέντα. Ο Ζίγκμουντ υπόσχεται δραστικό περιορισμό της μετανάστευσης, ενίσχυση της εθνικής ταυτότητας, επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια και κατάργηση χρηματοδοτήσεων σε φορείς που προωθούν τη δημοκρατική παιδεία και τη διαφορετικότητα. Είναι υπέρ της αποδυνάμωσης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, υπέρ της κατάργησης της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης και προτείνει τη δυνατότητα κατ’ οίκον εκπαίδευσης. Θέλει οι Γερμανοί να μην ντρέπονται για το παρελθόν της χώρας τους, να απελευθερωθούν από τα φαντάσματα του ναζισμού και ίσως να ξαναγράψουν την ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στενοί του συνεργάτες βρέθηκαν στο στόχαστρο για συμμετοχή σε νεοναζιστική και νεοπαγανιστική οργάνωση με πρακτικές που παραπέμπουν στη «Χιτλερική Νεολαία», όμως ο Ζίγκμουντ τους κάλυψε και συνεχίζει να πορεύεται μαζί τους.

Αναλυτές χαρακτηρίζουν την καμπάνια του υπόδειγμα πολιτικού μάρκετινγκ, ενώ οι αντίπαλοί του προειδοποιούν ότι η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για την περαιτέρω άνοδο της AfD σε ολόκληρη τη Γερμανία.

Το παζλ των μετεκλογικών συνεργασιών

Η AfD του Ούλριχ Ζίγκμουντ μπαίνει στην εκλογική αναμέτρηση της Σαξονίας-Άνχαλτ με ποσοστά περίπου 41% έως 42%, διεκδικώντας να γίνει το πρώτο ακροδεξιό κόμμα που θα κυβερνήσει γερμανικό κρατίδιο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Χριστιανοδημοκράτες του Σβεν Σούλτσε ακολουθούν με ποσοστά από 20% έως το πολύ 23%. Η Αριστερά, οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Πράσινοι ασφυκτιούν γύρω ή κάτω από το 10%, ενώ το μεγάλο αίνιγμα είναι αν θα καταφέρει να εισέλθει στην τοπική Βουλή η αριστερόστροφη και φιλορωσική Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ.

Για την αυτοδυναμία η AfD χρειάζεται περίπου 45%, αλλά όλα παραμένουν ανοιχτά. Η έκβαση θα κριθεί και από το πόσα μικρότερα κόμματα θα εισέλθουν στη Βουλή. Η επόμενη μέρα θα είναι σύνθετη και τα σενάρια πολλά. Αν δεν καταφέρει να αγγίξει την αυτοδυναμία, θα είναι ωστόσο το πρώτο κόμμα. Έτσι, ακόμη και μια ιστορική νίκη της AfD δεν εγγυάται ότι θα βρεθεί στην εξουσία. Αυτό θα προκαλέσει ένα ντόμινο πολιτικών συνεπειών και πιθανών κυβερνητικών εκδοχών.

Στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια κυβέρνησης μειοψηφίας υπό το CDU, ενδεχόμενης ανοχής από την Αριστερά (Die Linke), καθώς και μεταβαλλόμενων κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών. Ρυθμιστικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και η Συμμαχία Βάγκενκνεχτ, εφόσον εισέλθει στο κοινοβούλιο. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, η σημερινή κυβέρνηση θα μπορούσε να παραμείνει υπηρεσιακή για μεγάλο διάστημα, καθώς δεν υπάρχει συνταγματική προθεσμία για την εκλογή νέου πρωθυπουργού.

Ό,τι κι αν συμβεί, ένα είναι σίγουρο: ότι σήμερα το βράδυ ο καγκελάριος Μερτς θα παρακολουθεί με μεγάλη αγωνία από την καγκελαρία τα τεκταινόμενα στο Μαγδεμβούργο. Το φως του γραφείου του θα σβήσει αργά. Ό,τι συμβεί σήμερα στο Μαγδεμβούργο θα έχει αντανακλάσεις και στην καγκελαρία, στην πορεία της κυβέρνησης Μερτς και, εν γένει, στη Γερμανία των επόμενων ετών.

* Η Δήμητρα Κυρανούδη είναι Διευθύντρια Ελληνικού Προγράμματος Deutsche Welle