Helmut Newton: Τα αυτοκίνητα ως μοντέλα

Το 1956 ο Χέλμουτ Νιούτον κάνει διακοπές στη Ρώμη. Σταματά στην Αππία Οδό, βάζει τη γυναίκα του Τζουν να σταθεί μπροστά από μια λευκή Porsche 356 και πατά το κλείστρο. Ετσι ξεκίνησε η σχέση του με τις φωτογραφίες αυτοκινήτων.

Στα επόμενα 45 χρόνια, από τη Ρώμη του 1956 έως το Μιλάνο του 2001, ο Νιούτον συνέθεσε ένα corpus φωτογραφιών που κανείς δεν είχε μέχρι σήμερα συγκεντρώσει, όπως συμβαίνει τώρα στην έκθεση «Helmut Newton. Cars», που παρουσιάζεται στη Λίμνη Κόμο, στο πλαίσιο του θεσμού Fuori Concorso.

Στις αρχές των 60s ο Γερμανός δημιουργός φωτογραφίζει ανδρική μόδα για το περιοδικό «Adam» στο εργοστάσιο της Jaguar στο Κόβεντρι. Για τη γαλλική «Vogue», βγαίνει στην ύπαιθρο και τοποθετεί μια γυναίκα δίπλα σε ένα κόκκινο Fiat 1200.

Το χρώμα της λαμαρίνας καίει το καρέ. Το 1962, η γαλλική «Vogue» ξανά, δημοσιεύει μια ολόκληρη αφηγηματική σεκάνς του Νιούτον: μια νέα, μυστηριώδης γυναίκα, το Mercedes-Benz 190c της σταματημένο στα γαλλοβελγικά σύνορα, τελωνειακοί να το ελέγχουν. Τι κρύβει; Κανείς δεν λέει. Αυτή είναι η αισθητική του Νιούτον: η αφήγηση που αρχίζει και δεν τελειώνει, η ένταση που μένει να αιωρείται.

Το 1963, ο ίδιος φακός αιχμαλωτίζει τη Φρανσουάζ Σαγκάν μέσα σε μια Jaguar E-Type, για τη γαλλική «Vogue». Τρία χρόνια αργότερα, το μοντέλο απο τη Βρετανία Τζιν Σρίμπτον ποζάρει για τη βρετανική «Vogue» σε μια σύνθεση όπου η ίδια έχει σμικρυνθεί και κολλαριστεί πάνω στο μασκαρόνι μιας Rolls-Royce.

Το μοντέλο έρχεται να επενδύσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το μηχανικό αξεσουάρ και αυτό συμβαίνει τόσο έντονα που ώρες-ώρες νομίζεις ότι το αυτοκίνητο κλέβει την παράσταση από τον άνθρωπο που βρίσκεται μέσα σε αυτό. Αλλά και τι όχημα!

Ο Νιούτον, βέβαια, δεν επαναλαμβάνει τον εαυτό του. Για το «Adam» ξανά, φωτογραφίζει από το πίσω κάθισμα ενός Facel Vega με τον φακό στραμμένο έξω, πέρα από το ταμπλό, και τα ρούχα στο καπό γίνονται δευτερεύουσα πληροφορία. Στη Ρώμη, για την ιταλική «Vogue», ένα μοντέλο ξεπροβάλλει από την ηλιοροφή ενός Fiat 500. Το μικρό, λαϊκό αυτοκίνητο της ιταλικής μεταπολεμικής ανασυγκρότησης γίνεται θεατρική σκηνή.

Στα 80s και τα 90s το ύφος σκληραίνει, ωριμάζει. Το 1985 φωτογραφίζει την πριγκίπισσα Καρολίνα του Μονακό στο τιμόνι μιας Mercedes-Benz 280 SL. Το 1990 η Ιζαμπέλα Ροσελίνι κάθεται μέσα σε αυτοκίνητο στο Παρίσι. Το 1991 ένα BMW Z1 στο Μονακό φωτογραφίζεται μέσα σε πάρκινγκ πολυκατοικίας, σε ένα παιχνίδι με το μοβ χρώμα του αμαξώματος και τον πράσινο φωτισμό του γκαράζ.

Η φωτογραφία που θεωρείται η απόλυτη έκπληξη της έκθεσης παρουσιάζεται για πρώτη φορά. Τραβήχτηκε το 1996 στο Κόμο για την ιταλική «Vogue»: μια ξανθιά γυναίκα με μαλλιά ατημέλητα φουσκωμένα και εφαρμοστό μαύρο βραδινό φόρεμα στέκεται δίπλα σε ένα Alfa Romeo Spider. Το πορτμπαγκάζ είναι ανοιχτό.

Μέσα, ένας χαρτοφύλακας ανοιγμένος, γεμάτος από δέσμες με χαρτονομίσματα των 100.000 λιρετών. Η πινακίδα του αυτοκινήτου είναι από την πόλη του Κόμο. Τι μεταφέρει η γυναίκα; Πού πηγαίνει; Ο Νιούτον δεν απάντησε ποτέ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αναλαμβάνει διαφημιστικές καμπάνιες αυτοκινήτων. Το 1999 στο Μιλάνο φωτογραφίζει το νέο Volkswagen New Beetle σε ένα καρέ όπου το αυτοκίνητο καλύπτεται με μαύρο πανί, σαν να κρύβει ακόμη κάτι που δεν αποκαλύπτεται. Την ίδια χρονιά δουλεύει για την Italdesign, εταιρεία αυτοκινητιστικού σχεδιασμού.

Το αυτοκίνητο έχει πλέον γίνει το κυρίαρχο θέμα, αλλά ο Νιούτον αρνείται να αφαιρέσει εντελώς τον άνθρωπο από το καρέ. Το 1998 στο Χόλιγουντ, ο Νίκολας Κέιτζ φωτογραφίζεται στο εσωτερικό μιας Lamborghini Miura: το πρόσωπό του, το τιμόνι, η ακίνητη λαμαρίνα. Κανένα κόλπο, καμία χειρονομία. Ο Νιούτον αφήνει την παρουσία του Αμερικανού σταρ να μιλήσει από μόνη της.

Τριάντα οκτώ φωτογραφίες, τέσσερις δεκαετίες. Το αυτοκίνητο εμφανίζεται ως αξεσουάρ πολυτελείας, εξομολογητήριο, κοινωνικό στάτους. Ο Χέλμουτ Νιούτον δεν φωτογράφισε ποτέ αυτοκίνητα. Φωτογράφισε ανθρώπους μέσα σε αυτοκίνητα. Και αυτή η σχέση αλληλεπίδρασης έκανε τη διαφορά ◆