Παντελής Καψής

Δεν είναι σωστό να παριστάνει κάποιος τον προφήτη, θα προκαλούσε ωστόσο μεγάλη έκπληξη αν τα μέλη του Συμβουλίου μπορέσουν να ανταποκριθούν στην πρόκληση. Για τον απλούστατο λόγο ότι πρόκειται για ένα ακόμα προχειρογράφημα. Μοναδικός στόχος τα ωραία συνθήματα κενά περιεχομένου.

Υπό κανονικές συνθήκες για παράδειγμα το ζήτημα του φόρου 1% στο πλουσιότερο 1% θα έπρεπε να επιστραφεί χωρίς δεύτερη κουβέντα. Οι ίδιοι οι ελασίτες ισχυρίζονται ότι θα προκύψει όταν καταρτιστεί το περιουσιολόγιο. Ζήσε Μάη μου δηλαδή. Ακόμα κι έτσι όμως οι ασάφειες είναι πολλές. Πώς προσδιορίζεται για παράδειγμα το 1%; Βάζουμε στον κατάλογο το 1% των πλουσιότερων ελλήνων, ανεξάρτητα από το ύψος της περιουσίας τους ή υπολογίζουμε το 1% του πλούτου και μπαίνει ένα όριο στην περιουσία πάνω από το οποίο μπαίνει ο φόρος; Κι αν από αυτή την διαδικασία προκύψουν μεγάλες ανισότητες μεταξύ τους, άλλοι με περιουσία δισεκατομμυρίων και άλλοι απλώς εκατομυριούχοι θα μπει σε όλους ο ίδιος φόρος; Και με ποιες τιμές θα αποτιμάται η περιουσία; Αν για παράδειγμα χρησιμοποιούνται οι αντικειμενικές για τα ακίνητα τότε η πραγματική αξία θα υποτιμάται και οι ιδιοκτήτες θα πλεονεκτούν έναντι άλλων που έχουν για παράδειγμα μετοχές. Για να μη πούμε το σοβαρότερο. Θα συμψηφίζεται λέει ο φόρος με άλλες επιβαρύνσεις. Πράγμα που σημαίνει ότι τελικά το καθαρό ποσό στον προϋπολογισμό θα είναι πολύ μικρότερο από το 1% του πλούτου. Για έναν ο οποίος έχει μόνο ακίνητη περιουσία μάλιστα και πληρώνει μεγάλο ένφια καθώς και τον πρόσθετο φόρο μεγάλης περιουσίας, μπορεί να προκύπτει και επιστροφή! Και βέβαια όλα αυτά στη θεωρία. Κανείς δεν ξέρει σε ποιο βαθμό θα υπάρξει φυγή του πλούτου όπως έγινε στη Γαλλία. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που ελάχιστες χώρες έχουν υιοθετήσει ανάλογα μέτρα: είναι ένας φόρος με μεγάλο ρίσκο ο οποίος επιπροςθέτως για να επιβληθεί χρειάζεται πολύ σοβαρή προετοιμασία. Είναι υποκριτικό να υποστηρίζεται ότι θα χρησιμοποιηθεί για να χρηματοδοτήσει τις τρέχουσες παροχές. Πολύ περισσότερο που θα είναι προσωρινός, όπως ομολόγησε ο ίδιος ο Τσίπρας. Κατά συνέπεια με βάση του κοινοτικούς κανόνες δεν θα δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο: τα έσοδα από το φόρο θα πρέπει να πηγαίνουν στο χρέος! Πολύ φασαρία για το τίποτα.

Η ίδια ασάφεια ισχύει και για την αύξηση το φόρου στα μερίσματα. Διότι ακόμα και αν οριστεί η κλίμακα, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα γίνει με τα δηλωθέντα κέρδη. Τα οποία ασφαλώς θα μειωθούν- πόσο ουδείς γνωρίζει. Εκεί όμως που οι προβλέψεις Τσίπρα αγγίζουν τα όρια της απάτης είναι με την αναδρομολόγηση εσόδων ενός δις από τη χρυσή βίζα για τη χρηματοδότηση του επενδυτικού ταμείου. Κι αυτό διότι όπως ξέρουμε ο πρώην πρωθυπουργός έχει υποστηρίξει ότι η χρυσή βίζα θα καταργηθεί! Προφανώς όταν έφτιαχναν το πρόγραμμα το είχαν ξεχάσει. Μετά τη σχετική επισήμανση διευκρινίστηκε ότι θα καταργηθεί μόνο στα ακίνητα. Με άλλα λόγια για να πάρει κάποιος τη βίζα θα πρέπει να δεχθεί να βάλει το σχετικό ποσό στο περίφημο ταμείο! Δεν μπορώ να φανταστώ πολλούς που θα ενδιαφερθούν, θα εμπιστευτούν δηλαδή τα λεφτά τους σε ένα τέτοιο ταμείο. Ιδίως αν ληφθεί υπόψη η έφεση του ΣΥΡΙΖΑ, την εποχή της πρωθυπουργίας Τσίπρα, στην επιλογή επενδυτών με εγγύηση βοσκοτόπια.

Μεγάλα προβλήματα όμως υπάρχουν και στον τομέα των παροχών. Από τις πιο άστοχες εξαγγελίες για παράδειγμα είναι η χορήγηση επιδόματος 5000 ευρώ σε φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους. Πρόκειται για εγγενώς άδικο μέτρο καθώς ένας φοιτητής της επαρχίας που σπουδάζει στην Αθήνα κι ένας από την Αθήνα που σπουδάζει στη Θράκη έχουν πολύ διαφορετικό κόστος ενοικίου. Έστω κι έτσι όμως μια τόσο γενικευμένη και χουβαρνταλίδικη επιδότηση το πιθανότερο είναι ότι θα έχει σαν αποτέλεσμα την σημαντική αύξηση των ενοικίων. Θα επιδοτούνται στην πράξη και οι ιδιοκτήτες. Αυτή δεν είναι η κριτική και για το επίδομα ενοικίου που δίνει η κυβέρνηση; Ότι ενισχύει τη ζήτηση αντί να τονώσει την προσφορά. Ταυτόχρονα θα δοθεί κίνητρο για μικροαπάτες. Ένα διαμέρισμα για τρείς για παράδειγμα, ακόμα και στην Αθήνα, δεν κοστίζει 1500 ευρώ το μήνα. Αν δεν γίνεται έλεγχος και περιορισμός των σχετικών ποσών, θα μένει στους φοιτητές που θα επιλέξουν τη συγκατοίκηση και χαρτζιλίκι. Το οποίο βέβαια μπορεί να είναι ο πραγματικός στόχος του μέτρου: η εξαγορά ψήφων δηλαδή. Ήδη έχει επισημανθεί πως πολύ πιο ουσιαστική παρέμβαση θα ήταν το ποσό που θα κόστιζε το μέτρο, πάνω από 1,5 δις στην τετραετία, να επενδυθεί στην κατασκευή φοιτητικών εστιών. Να αυξηθεί δηλαδή η προσφορά. Μια κίνηση που μεσοπρόθεσμα θα ανακούφιζε γενικότερα τους ενοικιαστές. Δεν κερδίζεις όμως ψήφους έτσι.

Το ζήτημα της προσφοράς και της ζήτησης έχει γενικότερο ενδιαφέρον. Όπως είναι γνωστό ο Τσίπρας, όπως και το ΠΑΣΟΚ στο θέμα αυτό, υποστηρίζουν τη μείωση συντελεστών του ΦΠΑ για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Αν ωστόσο υπάρχει υπερβάλλουσα ζήτηση αυτό που θα συμβεί είναι ότι οι επιχειρήσεις απλώς θα αυξήσουν το περιθώριο κέρδους τους, δεν θα μειώσουν τις τιμές. Κι είναι βέβαιο ότι τουλάχιστον σε ορισμένους τομείς της οικονομίας υπάρχει υπερβάλλουσα ζήτηση. Το ζήσαμε φέτος το καλοκαίρι με τις τιμές στις τουριστικές περιοχές να έχουν και πάλι, για μια ακόμα χρονιά, εκτιναχθεί. Αυτό δεν γίνεται τυχαία. Όσοι κάνουν ρεπορτάζ γνωρίζουν ότι οι επαγγελματίες του χώρου σε νησιά της μόδας, συντονισμένα, δοκιμάζουν τις αντοχές των καταναλωτών αποφασίζοντας κάθε χρόνο, όλοι μαζί, να αυξήσουν τις τιμές κατά ένα προκαθορισμένο εύρος ποσοστών. Το έκαναν πρώτη φορά μετά το πρώτο κύμα κόβιντ για να καλύψουν τη χασούρα, το έκαναν ξανά μετά το δεύτερο κύμα και σήμερα γνωρίζουν ότι τα περιθώρια είναι ακόμα μεγάλα. Αυτό φυσικά έρχεται σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη ότι ο μισθός φτάνει μόνο για το πρώτο δεκαπενθήμερο. Όπως έχει επισημανθεί τα στοιχεία της κατανάλωσης δείχνουν πως αυτό δεν ισχύει. Η ζήτηση καλά κρατεί. Και μαζί υπάρχει και η ζήτηση από τους τουρίστες. Κατά συνέπεια η μείωση του ΦΠΑ μπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα. Να μειώσει τα δημόσια έσοδα και να αυξήσει τα κέρδη χωρίς να ρίξει τις τιμές.

Το μέτρο που έχει γίνει δεκτό θετικά περισσότερο από κάθε άλλο είναι το επενδυτικό ταμείο. Αποτελεί ασφαλώς αυτοκριτική καθώς στις πρώτες διακηρύξεις της ΕΛΑΣ το ζήτημα των επενδύσεων και της παραγωγικότητας απουσίαζε παντελώς. Το αν το αντέγραψαν από το ΠΑΣΟΚ είναι μάλλον δευτερεύον. Το ζήτημα ωστόσο είναι άλλο. Όλη η φιλοσοφία της πολιτικής της ΕΛΑΣ, ρητορικά τουλάχιστον, είναι η ενίσχυση των εισοδημάτων και κατ επέκταση της κατανάλωσης. Αυτό είναι επιθυμητό υπό τον όρο ότι δεν θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τις επενδύσεις και την παραγωγικότητα. Η οικονομία με άλλα λόγια βάζει όρια στις αυξήσεις τα οποία αν ξεπεραστούν γνωρίζουμε πού οδηγούν. Όρια δημοσιονομικά αλλά και εξ ίσου σημαντικά όρια από τις αντοχές των επιχειρήσεων. Όπως είπε και ο υπεύθυνος οικονομικών της ΕΛΑΣ Φραγκίσκος Κουτεντάκης μπορείς να δώσεις 13ο μισθό αλλά θα πρέπει να κόψεις κάτι άλλο. Αυτό δεν προκύπτει από το πρόγραμμα. Πουθενά δεν μπαίνει το δίλημμα ανάμεσα στην ενίσχυση της ανάπτυξης ή της κατανάλωσης. Πρόκειται για μια συνεχή παροχολογία η οποία επιχειρείται να αντισταθμιστεί με το σόφισμα της πατριωτικής εισφοράς. Θα οδηγήσει την οικονομία στα βράχια. Κι ένα ταμείο από μόνο του δεν φέρνει την Άνοιξη.