Ευγενία Μανωλίδου

Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο, με φόντο την Ακρόπολη, έφερε στο προσκήνιο τις ελληνικές ρίζες του δυτικού πολιτισμού. Το θάρρος, η φιλοδοξία, η περιέργεια, η αριστεία, η προσήλωση σε έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό μας, όλα όσα ανέδειξε ως δυνάμεις δημιουργίας και προόδου, βρίσκονται στον πυρήνα της αρχαίας ελληνικής σκέψης. Και το ερώτημα που έθεσε για το μέλλον της Δύσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία στον τόπο όπου γεννήθηκαν πολλές από τις ιδέες που τη διαμόρφωσαν.

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μια βαθιά συνείδηση της αξίας που μπορεί να αποκτήσει το ανθρώπινο έργο πέρα από τα όρια μιας ζωής. Η γνώση, η παιδεία και η αναζήτηση της αλήθειας μπορούσαν να υπηρετήσουν ανθρώπους που θα ζούσαν πολλούς αιώνες αργότερα.

Ο Θουκυδίδης, γράφοντας την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, απευθυνόταν συνειδητά και στις επόμενες γενιές. Το έργο του θα ήταν «κτῆμά τε ἐς αἰεὶ», ένα παντοτινό απόκτημα για όσους θα ήθελαν να κατανοήσουν τα ανθρώπινα πράγματα και τις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που καθορίζουν την ιστορία.

Ο Ιπποκράτης και οι συγγραφείς της ιπποκρατικής παράδοσης καλλιέργησαν τη συστηματική παρατήρηση, τη διερεύνηση των φυσικών αιτίων της ασθένειας και την ευθύνη απέναντι στον ασθενή. Ο Πλάτων αναζήτησε τις αρχές της δικαιοσύνης και της ορθής διακυβέρνησης. Ο Αριστοτέλης μελέτησε τον φυσικό κόσμο, την ηθική και την πολιτική, αφήνοντας ερωτήματα και μεθόδους που εξακολουθούν να απασχολούν την ανθρώπινη σκέψη.

Σε κάθε περίπτωση, η προσφορά τους ξεπέρασε τα χρονικά όρια της εποχής τους. Δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για να προχωρήσουν οι επόμενες γενιές ακόμη μακρύτερα.

Και εδώ η ιστορία μάς προσφέρει μια εξαιρετική σύμπτωση.

Στις 8 Οκτωβρίου 1838, πριν από ακριβώς 188 χρόνια, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μίλησε στην Πνύκα στους μαθητές της ελεύθερης Ελλάδας. Στον ίδιο τόπο όπου ακούστηκε τώρα η ομιλία του Αμερικανού υπουργού, ο Γέρος του Μοριά στράφηκε προς τα παιδιά, προς εκείνους που θα αναλάμβαναν το μέλλον της πατρίδας.

Μίλησε για την παιδεία, την ομόνοια, την ευθύνη απέναντι στην ελευθερία που είχε κατακτηθεί με τόσες θυσίες. Τους προέτρεψε να μορφωθούν και να εργαστούν για τη «μέλλουσαν εὐτυχίαν» τους. Η γενιά που είχε αγωνιστεί για την ανεξαρτησία παρέδιδε στη νέα γενιά την ευθύνη της προόδου.

Αυτή η συνείδηση της συνέχειας διατρέχει την ελληνική ιστορία. Κάθε γενιά παραλαμβάνει μια κληρονομιά γνώσης, αγώνων και αξιών, την καλλιεργεί και την παραδίδει σε εκείνους που ακολουθούν.

Σήμερα, καθώς ο κόσμος αντιμετωπίζει μεγάλες γεωπολιτικές και κοινωνικές προκλήσεις, η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει αυτή την παρακαταθήκη. Η παιδεία, η επιστημονική έρευνα, η γλώσσα, η ιστορική γνώση και η δημιουργικότητα αποτελούν τις δυνάμεις με τις οποίες μπορούμε να οικοδομήσουμε το αύριο.

Και μαζί τους, η ενότητα. Η ελληνική ιστορία μάς έχει διδάξει τη δύναμη της ομοψυχίας και το βαρύ τίμημα του διχασμού. Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης το γνώριζε από την οδυνηρή εμπειρία των εμφυλίων συγκρούσεων. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, οι διαφορετικές απόψεις και η πολιτική αντιπαράθεση αποκτούν ουσιαστικό περιεχόμενο όταν υπηρετούν έναν κοινό σκοπό: την πρόοδο της χώρας και την ευημερία των επομένων γενεών.

Χρειάστηκε, λοιπόν, να ακουστεί από την Πνύκα η φωνή ενός Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών για να στραφεί ξανά η προσοχή του κόσμου στην Ελλάδα. Ας γίνει αυτή η στιγμή αφορμή να αναλογιστούμε και εμείς τη δική μας ευθύνη. Ο πολιτισμός που γέννησε τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία και την επιστημονική σκέψη εξακολουθεί να έχει πολλά να προσφέρει στην ανθρωπότητα. Χρειάζεται την παιδεία, την αυτοπεποίθηση και την ενότητά μας για να συνεχίσει να δημιουργεί.

Οι πρόγονοί μας οικοδόμησαν ένα μέλλον που έφθασε έως εμάς. Σήμερα είναι η σειρά μας να δημιουργήσουμε κάτι αντάξιο της κληρονομιάς τους, κάτι που θα αξίζει να παραδώσουμε στους απογόνους μας. Για να έχουν και εκείνοι, κάποτε, λόγο να μας μνημονεύουν όπως ολόκληρος ο πολιτισμένος κόσμος μνημονεύει σήμερα τους δικούς μας προγόνους.