Bullying: Όταν το παιδί φοβάται να πάει σχολείο – Από τον σχολικό εκφοβισμό στις κρίσεις πανικού
Στέφανος Γ. Σκουτέλας

Στέφανος Γ. Σκουτέλας

Bullying: Όταν το παιδί φοβάται να πάει σχολείο – Από τον σχολικό εκφοβισμό στις κρίσεις πανικού

Η σιωπηλή αγωνία των εφήβων, η σχολική άρνηση, η επίδραση του περιβάλλοντος στην ψυχική υγεία και τα ουσιαστικά μέτρα προστασίας που οφείλουν να λαμβάνουν γονείς, εκπαιδευτικοί και σχολικές αρχές

Υπάρχουν παιδιά που κάθε πρωί ξυπνούν με έναν φόβο τον οποίο δυσκολεύονται να εξηγήσουν. Παιδιά που παραπονιούνται για πόνους στο στομάχι, πονοκεφάλους, ταχυκαρδίες, δυσκολία στην αναπνοή ή έντονη σωματική δυσφορία λίγο πριν ξεκινήσουν για το σχολείο. Παιδιά που κλείνονται στο δωμάτιό τους, αποφεύγουν τις συζητήσεις και κάποια στιγμή λένε στους γονείς τους μια φράση που συχνά παρερμηνεύεται: «Δεν θέλω να πάω σχολείο».

Πίσω από αυτή τη φράση δεν βρίσκεται απαραίτητα η απροθυμία για μάθηση, η έλλειψη πειθαρχίας ή μια συνηθισμένη εφηβική αντίδραση. Ορισμένες φορές κρύβεται μια βαθιά ψυχική δοκιμασία. Ένα παιδί που έχει συνδέσει το σχολικό περιβάλλον με τον φόβο, την απόρριψη, την ταπείνωση και την αίσθηση ότι δεν υπάρχει κανείς να το προστατεύσει.

Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός διεθνώς ως bullying, δεν αποτελεί μια απλή σύγκρουση μεταξύ συνομηλίκων. Πρόκειται για ένα σοβαρό κοινωνικό και ψυχολογικό φαινόμενο, το οποίο χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά και πραγματική ή αντιλαμβανόμενη ανισορροπία δύναμης. Μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεκτίμηση, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τη σχολική λειτουργικότητα και τη συνολική ψυχική υγεία ενός παιδιού.

Η συζήτηση για το bullying αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ολοένα και περισσότερες οικογένειες αναζητούν τρόπους να αναγνωρίσουν εγκαίρως τα προειδοποιητικά σημάδια και να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις ψυχολογικές συνέπειες του εκφοβισμού.

Το άγχος δεν γεννιέται στο κενό – Συνδέεται με το περιβάλλον που βιώνουμε

Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που συχνά παραβλέπονται είναι η στενή σχέση ανάμεσα στο άγχος και στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και δραστηριοποιείται το παιδί.

Το άγχος αποτελεί φυσιολογικό μηχανισμό προσαρμογής απέναντι σε μια πραγματική ή αντιλαμβανόμενη απειλή. Όταν όμως ένα παιδί εκτίθεται επανειλημμένα σε καταστάσεις φόβου, ταπείνωσης, κοινωνικής απόρριψης ή εκφοβισμού, ο μηχανισμός αυτός μπορεί να παραμένει διαρκώς ενεργοποιημένος.

Το σχολείο, που φυσιολογικά θα έπρεπε να αποτελεί χώρο μάθησης, κοινωνικοποίησης και συναισθηματικής ασφάλειας, μπορεί να μετατραπεί σε έναν χώρο που το παιδί αντιλαμβάνεται ως απειλητικό.

Κλείσιμο
Η σχολική αίθουσα, το διάλειμμα, οι διάδρομοι, ακόμη και η διαδρομή προς το σχολείο ενδέχεται να συνδεθούν με δυσάρεστες εμπειρίες. Σταδιακά, ακόμη και η σκέψη της επιστροφής μπορεί να ενεργοποιεί έντονα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα.

Από ψυχολογική άποψη, αυτό εξηγείται εν μέρει μέσα από τις διαδικασίες μάθησης του φόβου. Ερεθίσματα που έχουν επανειλημμένα συνδεθεί με απειλητικές εμπειρίες μπορούν να προκαλούν άγχος ακόμη και όταν δεν υπάρχει εκείνη τη στιγμή άμεσος κίνδυνος.

Είναι επομένως επιστημονικά ανεπαρκές να αντιμετωπίζουμε το άγχος αποκλειστικά ως μια εσωτερική δυσκολία του παιδιού, αγνοώντας το περιβάλλον που ενδέχεται να το προκαλεί ή να το συντηρεί.

Δεν μπορούμε να απαιτούμε από ένα παιδί να διαχειριστεί το άγχος του, όταν το περιβάλλον που το προκαλεί εξακολουθεί να παραμένει απειλητικό.

Από τον σχολικό εκφοβισμό στις κρίσεις πανικού

Το bullying μπορεί να εκδηλωθεί με σωματική βία, λεκτικές προσβολές, απειλές, εξευτελιστικά σχόλια, διάδοση φημών, κοινωνική απομόνωση ή συστηματική απόρριψη.

Στη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα, το cyberbullying επεκτείνει αυτή την εμπειρία και εκτός σχολείου, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, τα μηνύματα και τις διαδικτυακές ομάδες.

Το παιδί μπορεί να αισθάνεται ότι δεν υπάρχει ασφαλές καταφύγιο, ούτε κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας ούτε όταν επιστρέφει στο σπίτι του.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παρατεταμένη έκθεση σε τέτοιες εμπειρίες συνδέεται με έντονο άγχος, διαταραχές ύπνου, δυσκολίες συγκέντρωσης, κοινωνική απόσυρση και καταθλιπτικά συμπτώματα.

Ορισμένα παιδιά εμφανίζουν επεισόδια έντονης σωματικής διέγερσης, με ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, ζάλη, αίσθημα ασφυξίας ή φόβο απώλειας ελέγχου, τα οποία μπορεί να πληρούν τα χαρακτηριστικά κρίσης πανικού.

Χρειάζεται, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι δεν εμφανίζουν όλα τα παιδιά που υφίστανται bullying κρίσεις πανικού και ότι τέτοια συμπτώματα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους την ύπαρξη σχολικού εκφοβισμού. Απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Η αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων με εκφράσεις όπως «μη δίνεις σημασία», «πρέπει να γίνεις πιο δυνατός» ή «όλα τα παιδιά περνούν δυσκολίες» μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω συναισθηματική απομόνωση.

Το παιδί δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι δυνατό. Χρειάζεται να αισθανθεί ότι είναι ασφαλές.

Η σχολική άρνηση δεν αποτελεί απαραίτητα ανυπακοή

Η σχολική άρνηση είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που μπορεί να σχετίζεται με αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτικά συμπτώματα, δυσκολίες αποχωρισμού, τραυματικές εμπειρίες ή σοβαρά προβλήματα στο σχολικό περιβάλλον.

Ένα παιδί μπορεί να επιθυμεί να μορφωθεί, να διατηρήσει τις φιλίες του και να συμμετέχει στη σχολική ζωή, αλλά ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι αδυνατεί να περάσει την πόρτα του σχολείου.

Αυτή η εσωτερική σύγκρουση είναι ιδιαίτερα επώδυνη.

Από τη μία πλευρά υπάρχει η επιθυμία για μια φυσιολογική καθημερινότητα. Από την άλλη, ένας φόβος που μπορεί να ενεργοποιείται ακόμη και από τη σκέψη της σχολικής αίθουσας, του διαλείμματος ή της συνάντησης με συγκεκριμένους συμμαθητές.

Η αντιμετώπιση αυτής της δυσκολίας αποκλειστικά με πίεση, απειλές ή τιμωρητικές πρακτικές ενδέχεται να επιδεινώσει την ψυχική επιβάρυνση.

Η σωστή προσέγγιση απαιτεί κατανόηση των πραγματικών αιτίων, συνεργασία οικογένειας και σχολείου και, όταν χρειάζεται, εξειδικευμένη ψυχολογική παρέμβαση.

Η προσωρινή απομάκρυνση από το σχολείο μπορεί να είναι αναγκαία – Δεν αποτελεί όμως από μόνη της θεραπεία

Σε ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις, όταν το παιδί παρουσιάζει έντονη ψυχική απορρύθμιση ή υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλειά του, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή απομάκρυνση από το επιβαρυντικό σχολικό περιβάλλον.

Μια τέτοια απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα, σε συνεργασία με την οικογένεια, τους αρμόδιους επαγγελματίες ψυχικής υγείας και το σχολείο, με παράλληλη μέριμνα για τη συνέχιση της εκπαίδευσης.

Η προσωρινή απομάκρυνση μπορεί να προσφέρει ανακούφιση και χρόνο για την αντιμετώπιση μιας οξείας κατάστασης. Δεν αποτελεί, ωστόσο, από μόνη της θεραπευτική λύση.

Η παρατεταμένη αποφυγή του σχολείου, όταν δεν συνοδεύεται από κατάλληλο θεραπευτικό και εκπαιδευτικό σχεδιασμό, ενδέχεται να ενισχύσει τον φόβο και να δυσκολέψει τη μελλοντική επανένταξη.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν το παιδί πρέπει να επιστρέψει, αλλά σε ποιο περιβάλλον πρόκειται να επιστρέψει και ποιες εγγυήσεις προστασίας έχουν εξασφαλιστεί.

Η επιστροφή δεν πρέπει να αποτελεί μια βεβιασμένη διαδικασία συμμόρφωσης, αλλά αποτέλεσμα σταδιακής προετοιμασίας, αποκατάστασης του αισθήματος ασφάλειας και ουσιαστικής αντιμετώπισης των συνθηκών που προκάλεσαν τον φόβο.

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς όταν υποψιάζονται bullying

Η πρώτη και σημαντικότερη παρέμβαση ξεκινά από την οικογένεια.

Οι γονείς χρειάζεται να δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί μπορεί να μιλήσει χωρίς να φοβάται ότι θα αμφισβητηθεί, θα κατηγορηθεί ή θα τιμωρηθεί.

Όταν ένα παιδί αποκαλύπτει ότι υφίσταται εκφοβισμό, η πρώτη αντίδραση δεν πρέπει να είναι η υποτίμηση του περιστατικού ούτε η παρότρυνση να ανταποδώσει τη βία.

Αντίθετα, χρειάζεται να ακούσουν προσεκτικά, να αναγνωρίσουν τη δυσκολία του και να το διαβεβαιώσουν ότι δεν ευθύνεται για τη συμπεριφορά που δέχεται.

Στη συνέχεια είναι απαραίτητο να κινηθούν οργανωμένα.

Οι γονείς πρέπει να επικοινωνήσουν με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό του τμήματος και τη διεύθυνση του σχολείου, να περιγράψουν συγκεκριμένα τα περιστατικά και να ζητήσουν τη διερεύνησή τους.

Είναι σημαντικό να καταγράφονται οι ημερομηνίες, τα γεγονότα, οι εμπλεκόμενοι και τυχόν μαρτυρίες, ενώ σε περιπτώσεις διαδικτυακού εκφοβισμού πρέπει να διατηρούνται τα σχετικά ψηφιακά αποδεικτικά στοιχεία, χωρίς περαιτέρω διακίνησή τους.

Η επικοινωνία με το σχολείο δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια απλή προφορική διαμαρτυρία. Όταν τα περιστατικά είναι σοβαρά ή επαναλαμβανόμενα, είναι σκόπιμο να υποβάλλεται και γραπτή ενημέρωση, ώστε να υπάρχει σαφής καταγραφή και δυνατότητα παρακολούθησης των ενεργειών που πραγματοποιούνται.

Παράλληλα, οι γονείς πρέπει να ζητούν συγκεκριμένο σχέδιο προστασίας του παιδιού, με μέτρα επιτήρησης, πρόληψης νέων περιστατικών και τακτικής αξιολόγησης της κατάστασης.

Ο ρόλος των υπευθύνων αντιμετώπισης σχολικής βίας

Στην Ελλάδα λειτουργεί θεσμοθετημένο πλαίσιο για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού, με βάση τον Νόμο 5029/2023.

Στις σχολικές μονάδες έχουν οριστεί υπεύθυνοι αποδέκτες αναφορών για περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.

Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση τον ρόλο αυτό αναλαμβάνουν ο διευθυντής ή προϊστάμενος της σχολικής μονάδας και ένας εκπαιδευτικός, ενώ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ο διευθυντής της σχολικής μονάδας και ένας Σύμβουλος Σχολικής Ζωής.

Οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να απευθύνονται στους συγκεκριμένους υπευθύνους, ζητώντας την επίσημη διερεύνηση των περιστατικών και τη λήψη των αναγκαίων μέτρων προστασίας.

Παράλληλα, μέσω της ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας https://stop-bullying.gov.gr, παρέχεται δυνατότητα υποβολής επώνυμων αναφορών για περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού από τα πρόσωπα που δικαιούνται να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα.

Η ενεργοποίηση των προβλεπόμενων διαδικασιών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική διοικητική ενέργεια.

Αποτελεί ουσιαστικό μηχανισμό προστασίας, καθώς επιτρέπει την καταγραφή, τη διερεύνηση και την παρακολούθηση των περιστατικών από τις αρμόδιες εκπαιδευτικές δομές.

Όταν η αντιμετώπιση σε επίπεδο σχολικής μονάδας δεν επαρκεί, προβλέπεται η εμπλοκή των αρμόδιων ομάδων δράσης της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης.

Σε περιπτώσεις σοβαρής σωματικής βίας, απειλών, σεξουαλικής κακοποίησης ή άλλων πράξεων που ενδέχεται να συνιστούν ποινικά αδικήματα, απαιτείται η ενεργοποίηση και των αρμόδιων αρχών, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Η προστασία του παιδιού πρέπει πάντοτε να προηγείται οποιασδήποτε προσπάθειας υποβάθμισης ή αποσιώπησης ενός περιστατικού.

Το σχολείο οφείλει να αναλαμβάνει ενεργό ρόλο

Η αντιμετώπιση του bullying δεν μπορεί να περιορίζεται σε συστάσεις προς το παιδί που το υφίσταται.

Το σχολείο οφείλει να αναγνωρίζει τις δυναμικές εκφοβισμού, να παρεμβαίνει εγκαίρως και να διαμορφώνει ένα περιβάλλον μηδενικής ανοχής απέναντι στη συστηματική ταπείνωση και τη βία.

Αυτό προϋποθέτει κατάλληλη επιτήρηση των χώρων όπου εμφανίζονται συχνότερα περιστατικά, ουσιαστική συνεργασία με τους γονείς, παιδαγωγικές παρεμβάσεις, προστασία των μαθητών που αναφέρουν περιστατικά και αποφυγή πρακτικών που ενδέχεται να οδηγήσουν σε δευτερογενή θυματοποίηση.

Η απλή μετακίνηση του παιδιού που υφίσταται εκφοβισμό, χωρίς να αντιμετωπίζονται οι συμπεριφορές που προκάλεσαν το πρόβλημα, δεν συνιστά ολοκληρωμένη αντιμετώπιση.

Το σχολείο πρέπει να διασφαλίζει ότι κάθε μαθητής μπορεί να συμμετέχει στην εκπαιδευτική διαδικασία χωρίς φόβο και χωρίς να αισθάνεται ότι η προστασία του εξαρτάται αποκλειστικά από τη δική του ικανότητα να αντισταθεί.

Η αλλαγή σχολείου δεν αρκεί πάντοτε

Μπροστά στην αγωνία του παιδιού τους, αρκετοί γονείς εξετάζουν την αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος ως λύση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η μετακίνηση μπορεί πράγματι να είναι αναγκαία, ιδιαίτερα όταν το προηγούμενο περιβάλλον δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια του παιδιού.

Ωστόσο, η αλλαγή σχολείου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την αποκατάσταση της ψυχικής του ισορροπίας.

Ένα παιδί που έχει βιώσει επανειλημμένα απόρριψη ή εξευτελισμό μπορεί να μεταφέρει στο νέο περιβάλλον τον φόβο ότι οι ίδιες εμπειρίες θα επαναληφθούν.

Μπορεί να δυσκολεύεται να εμπιστευθεί νέους συμμαθητές, να αισθάνεται ότι όλοι το παρατηρούν ή να ερμηνεύει ουδέτερες κοινωνικές συμπεριφορές ως πιθανές απειλές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί ευθύνεται για όσα του συνέβησαν. Σημαίνει ότι οι προηγούμενες εμπειρίες του ενδέχεται να έχουν επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ασφάλεια και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η ουσιαστική αντιμετώπιση απαιτεί επομένως όχι μόνο την απομάκρυνση από ένα επιβαρυντικό περιβάλλον, αλλά και την επεξεργασία των ψυχικών συνεπειών που αυτό έχει αφήσει.

Η ψυχοθεραπεία και η σημασία της θεραπευτικής σχέσης

Στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία μιας σταθερής σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στον θεραπευτή και στο παιδί.

Ένας έφηβος που έχει βιώσει επανειλημμένη απόρριψη μπορεί να δυσκολεύεται να μιλήσει για τις εμπειρίες του. Μπορεί να φοβάται ότι δεν θα γίνει πιστευτός, ότι θα κριθεί ή ότι η αποκάλυψη όσων συμβαίνουν θα επιδεινώσει την κατάσταση.

Η θεραπευτική σχέση χρειάζεται να του προσφέρει έναν ασφαλή χώρο στον οποίο θα μπορέσει σταδιακά να αναγνωρίσει, να εκφράσει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του.

Η ψυχοθεραπεία δεν αποσκοπεί απλώς στην προσωρινή ανακούφιση των συμπτωμάτων. Επιδιώκει την ενίσχυση της συναισθηματικής ρύθμισης, την αποκατάσταση της αυτοεκτίμησης, την ανάπτυξη λειτουργικών στρατηγικών αντιμετώπισης και τη σταδιακή επανασύνδεση με τη σχολική και κοινωνική ζωή.

Όταν τα συμπτώματα είναι ιδιαίτερα έντονα ή η λειτουργικότητα του παιδιού έχει επηρεαστεί σημαντικά, μπορεί να απαιτηθεί και παιδοψυχιατρική αξιολόγηση.

Η ενδεχόμενη φαρμακευτική αγωγή αποφασίζεται αποκλειστικά από τον αρμόδιο ιατρό, με βάση την κλινική εικόνα και τις ανάγκες του ανηλίκου, και δεν υποκαθιστά τις αναγκαίες ψυχοθεραπευτικές και σχολικές παρεμβάσεις.

Πώς επιτυγχάνεται η ασφαλής επιστροφή στο σχολείο

Η επανένταξη ενός παιδιού που έχει αναπτύξει έντονο σχολικό άγχος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας απλός στόχος φυσικής παρουσίας στην τάξη.

Χρειάζεται εξατομικευμένο σχέδιο, κατάλληλη ψυχολογική προετοιμασία, ουσιαστική συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς και σαφείς εγγυήσεις προστασίας από νέες συμπεριφορές εκφοβισμού.

Η σταδιακή επανέκθεση στο σχολικό περιβάλλον, όταν ενδείκνυται κλινικά, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του φόβου και στην αποκατάσταση της λειτουργικότητας, υπό την προϋπόθεση ότι αντιμετωπίζονται οι πραγματικοί παράγοντες απειλής.

Στην πράξη, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει προγραμματισμένες επισκέψεις στο σχολείο, αρχικά περιορισμένη παραμονή, σταδιακή αύξηση της συμμετοχής στο πρόγραμμα, ορισμό ενός εκπαιδευτικού ως σταθερού προσώπου αναφοράς και τακτική επικοινωνία ανάμεσα στην οικογένεια, το σχολείο και τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Οι παρεμβάσεις αυτές πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες του παιδιού και να επανεξετάζονται συστηματικά.

Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται αποκλειστικά με τις ημέρες παρουσίας στο σχολείο, αλλά και με την αποκατάσταση του αισθήματος ασφάλειας, τη μείωση του άγχους και την ουσιαστική συμμετοχή του παιδιού στην κοινωνική και εκπαιδευτική ζωή.

Κανένα παιδί δεν πρέπει να φοβάται να μορφωθεί

Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι μια φυσιολογική διαδικασία ενηλικίωσης ούτε ένα αναπόφευκτο μέρος της σχολικής ζωής.

Είναι ένα φαινόμενο με δυνητικά σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες, που απαιτεί πρόληψη, έγκαιρη αναγνώριση, επιστημονική αξιολόγηση και αποτελεσματική παρέμβαση.

Οι γονείς οφείλουν να ακούν. Οι εκπαιδευτικοί να παρατηρούν και να παρεμβαίνουν. Οι αρμόδιες σχολικές δομές να ενεργοποιούνται. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας να υποστηρίζουν το παιδί με επιστημονική υπευθυνότητα.

Κυρίως, όμως, όλοι οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι η ψυχική υγεία ενός παιδιού δεν μπορεί να διαχωριστεί από το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται καθημερινά να ζήσει.

Δεν αρκεί να ζητάμε από ένα παιδί να γίνει πιο ανθεκτικό απέναντι στον εκφοβισμό. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν θα χρειάζεται να ζει διαρκώς σε κατάσταση άμυνας.

Όταν ένα παιδί φοβάται να πάει σχολείο, το πρώτο ερώτημα δεν πρέπει να είναι γιατί αρνείται, αλλά τι έχει βιώσει ώστε το σχολείο να μην αποτελεί πλέον έναν ασφαλή χώρο.

Γιατί κανένα παιδί δεν πρέπει να χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο δικαίωμά του στην εκπαίδευση και στο δικαίωμά του στην ψυχική ασφάλεια.

Στέφανος Σκουτέλας, MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ειδήσεις Δημοφιλή Σχολιασμένα
δειτε ολες τις ειδησεις

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Best of Network

Δείτε Επίσης