Η Κίνα κλιμακώνει την ένταση στις σχέσεις με την Ιαπωνία, λόγω Ταϊβάν : Στο στόχαστρο από τα... πάντα μέχρι τα Pokemon!

Τον περασμένο μήνα στον Ζωολογικό Κήπο Ουένο του Τόκιο, αφού έλαβαν χιλιάδες δακρυσμένα «αντίο» από Ιάπωνες θαυμαστές, ο Σιάο Σιάο και η Λέι Λέι -δύο κινεζικά συμπαθέστατα πάντα- επιβιβάστηκαν σε ένα αεροπλάνο, με προορισμό την «μαμά» Κίνα.

Τα δύο γιγάντια κινεζικά πάντα έπρεπε να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, αφού το Πεκίνο ανακοίνωσε ότι τα ανακαλεί, αφήνοντας την Ιαπωνία χωρίς κανένα κινεζικό πάντα για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες. Ένα μήνυμα που, με μια πρώτη ανάγνωση, δεν θεωρείται και μείζων, αλλά για τις διαχρονικά εύθραυστες σχέσεις ανάμεσα σε Τόκιο και Πεκίνο είναι…

Από τότε που η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι έκανε δηλώσεις που «βύθισαν» τους δεσμούς με την Κίνα στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών, το Πεκίνο κλιμακώνει την πίεση με ένα ευρύ φάσμα ενεργειών -στέλνοντας πολεμικά πλοία, περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών και τον κινεζικό τουρισμό, ακυρώνοντας συναυλίες, ακόμη και «ανακαλώντας» τα πάντα του...

Καθώς η Τακαΐτσι ξεκινά μια νέα θητεία ως πρωθυπουργός μετά τη νίκη της με ιστορικά ισχυρή λαϊκή εντολή στις πρόσφατες πρόωρες εκλογές, αναλυτές προειδοποιούν ότι και οι δύο πλευρές θα δυσκολευτούν να αποκλιμακώσουν και ότι οι σχέσεις Κίνας - Ιαπωνίας δεν θα ανακάμψουν σύντομα.

H Ταϊβάν

Η διαμάχη ξεκίνησε τον Νοέμβριο, όταν η Τακαΐτσι φάνηκε να υπονοεί ότι η Ιαπωνία θα ενεργοποιούσε τις Δυνάμεις Αυτοάμυνας σε περίπτωση επίθεσης στην Ταϊβάν. Η Κίνα διεκδικεί την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν ως δική της και δεν έχει αποκλείσει τη χρήση βίας, για να «επανενωθεί» μαζί της κάποια ημέρα. Το νησί θεωρεί τις ΗΠΑ βασικό σύμμαχό του και η Ουάσινγκτον έχει δεσμευθεί να βοηθήσει την Ταϊβάν να υπερασπιστεί τα εδάφη και το status της.

Η ανησυχία εδώ και καιρό είναι ότι οποιαδήποτε επίθεση στην Ταϊβάν θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και στη συνέχεια να επεκταθεί, ώστε να συμπεριλάβει και άλλους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή, όπως η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες.

Το ζήτημα της Ταϊβάν αποτελεί απόλυτη κόκκινη γραμμή για την Κίνα, η οποία αντιδρά οργισμένα σε κάθε σχόλιο που εκλαμβάνεται ως «εξωτερική παρέμβαση» και επιμένει ότι πρόκειται για ζήτημα κυριαρχίας, που μόνο η ίδια μπορεί να αποφασίσει.

Σχεδόν αμέσως μετά τις δηλώσεις της Τακαΐτσι, το Πεκίνο απάντησε με καταιγισμό δηλώσεων καταδίκης και απαίτησε ανάκληση. Παρατηρητές σημείωσαν ότι οι δηλώσεις της Τακαΐτσι ήταν σύμφωνες με τη θέση της κυβέρνησης και με όσα έχουν πει και άλλοι Ιάπωνες ηγέτες στο παρελθόν. Αλλά η διαφορά είναι ότι ήταν η πρώτη φορά που εν ενεργεία Ιάπωνας πρωθυπουργός εξέφρασε τέτοιες απόψεις.

Από την πλευρά της, η Τακαΐτσι αρνήθηκε να ζητήσει συγγνώμη ή να ανακαλέσει τις δηλώσεις της, στάση που οι αναλυτές λένε ότι πιθανότατα θα δικαιωθεί από την ισχυρή εντολή που κέρδισε. Ωστόσο, είπε ότι θα είναι πιο προσεκτική όταν σχολιάζει συγκεκριμένα σενάρια, και η κυβέρνησή της έστειλε ανώτερους διπλωμάτες για να συναντηθούν με τους Κινέζους ομολόγους τους. Αυτό, όμως ελάχιστα έχει κατευνάσει την κινεζική οργή.

«Γκρίζα ζώνη» πίεσης

Αντιμέτωπη με τη σταθερή άρνηση της Τακαΐτσι να υποχωρήσει, η Κίνα έχει εντείνει μια συνεχή ροή πίεσης. Ενώ αντιπαραθέσεις έχουν ξεσπάσει μεταξύ των δύο χωρών τις τελευταίες δεκαετίες, τροφοδοτούμενες από ιστορική εχθρότητα, αυτή τη φορά μοιάζει η κατάσταση να είναι πιο σύνθετη και δεδομένα διαφορετική.

Η Κίνα έχει επεκτείνει την πίεσή της σε πολύ «ευρύτερο φάσμα μετώπων». Πρόκειται για διάχυτη, χαμηλού επιπέδου πίεση παρόμοια με τον «πόλεμο γκρίζας ζώνης» που διεξάγει το Πεκίνο μέχρι τώρα στην Ταϊβάν, με στόχο να φθείρει και να κανονικοποιήσει πράγματα που, στην πραγματικότητα, δεν είναι κανονικά. Σε διπλωματικό επίπεδο, έχει υποβάλει καταγγελίες στα Ηνωμένα Έθνη και ανέβαλε τριμερή σύνοδο με την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Η Κίνα έχει επίσης επιχειρήσει να εμπλέξει και άλλα μέρη και κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία να ταχθούν στο πλευρό της, ενώ παρότρυνε τους συμμάχους της, Ρωσία και Βόρεια Κορέα, να καταδικάσουν την Ιαπωνία.

Το Σαββατοκύριακο, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι επικαλέστηκε την ιστορία επιθετικότητας της Ιαπωνίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, απευθυνόμενος σε Δυτικούς ηγέτες στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, και χαρακτήρισε τις δηλώσεις της Τακαΐτσι «πολύ επικίνδυνη εξέλιξη».

Στο στρατιωτικό μέτωπο, η Ιαπωνία υποστηρίζει ότι η Κίνα έστειλε drones και πολεμικά πλοία κοντά στα νησιά της και ότι μαχητικά αεροσκάφη της «κλείδωσαν ραντάρ» στα δικά της αεροπλάνα. Πλοία της ιαπωνικής και της κινεζικής ακτοφυλακής ήρθαν αντιμέτωπα κοντά στα αμφισβητούμενα νησιά Σενκάκου/Ντιαογιού, ενώ την περασμένη εβδομάδα οι ιαπωνικές αρχές κατέσχεσαν κινεζικό αλιευτικό σκάφος.

Αλλά είναι επίσης ξεκάθαρο σήμερα και σαφές ότι η Κίνα θέλει επίσης να πλήξει την Ιαπωνία εκεί όπου πονά -την οικονομία της.

Το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές προς την Ιαπωνία για τεχνολογίες διπλής χρήσης, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών, σε αυτό που θεωρήθηκε μορφή οικονομικού εξαναγκασμού.

Έχει επίσης προειδοποιήσει τους Κινέζους πολίτες να αποφεύγουν την Ιαπωνία για σπουδές και διακοπές και ακύρωσε πτήσεις σε 49 δρομολόγια προς την Ιαπωνία, οδηγώντας σε μείωση των τουριστών και πτώση ορισμένων μετοχών. Οι Κινέζοι υπήκοοι αποτελούν το ένα τέταρτο όλων των ξένων τουριστών στην Ιαπωνία, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία.

Στο στόχαστρο και εκδήλωση για τα Pokemon

Ακόμη και η ψυχαγωγία και ο πολιτισμός δεν έμειναν εκτός. Ιαπωνικές μουσικές εκδηλώσεις ακυρώθηκαν στην Κίνα, συμπεριλαμβανομένης μίας όπου ένας τραγουδιστής απομακρύνθηκε από τη σκηνή εν μέσω εμφάνισης, ενώ διανομείς ταινιών ανέβαλαν την κυκλοφορία αρκετών ιαπωνικών ταινιών.

Ένα από τα πιο διάσημα πολιτιστικά εξαγώγιμα προϊόντα της Ιαπωνίας, το Pokemon, επικρίθηκε επίσης για εκδήλωση που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο ιερό Γιασουκούνι. Ο ναός τιμά τους νεκρούς πολέμου της Ιαπωνίας, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων, που η Κίνα θεωρεί εγκληματίες πολέμου. Η εκδήλωση τελικά ακυρώθηκε.

Και στο μέτωπο των κοινωνικών δικτύων, Κινέζοι διαδικτυακοί εθνικιστές εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά της Τακαΐτσι, συμπεριλαμβανομένης της κοινοποίησης βίντεο παραγόμενων από τεχνητή νοημοσύνη που έδειχναν τον ποπ πολιτιστικό ήρωα Ουλτραμάν και τον χαρακτήρα άνιμε Ντετέκτιβ Κόναν να μάχονται με την πρωθυπουργό.

Ένα «τάνγκο που θα συνεχιστεί»

Παρατηρητές συμφωνούν ότι αν και όταν οι εντάσεις υποχωρήσουν, πιθανότατα θα σταθεροποιηθούν σε υψηλότερο επίπεδο από πριν. Και οι δύο πλευρές είναι λιγότερο πιθανό να αποκλιμακώσουν αυτή τη φορά. Η Κίνα είναι πλέον πολύ ισχυρότερη και η Ταϊβάν είναι ο πυρήνας των βασικών κινεζικών συμφερόντων, πράγμα που σημαίνει ότι το Πεκίνο είναι πιο πιθανό να υιοθετήσει σκληρή γραμμή σε σχέση με παλαιότερα επεισόδια.

Το Πεκίνο είναι επίσης βαθιά καχύποπτο απέναντι στην Τακαΐτσι και είναι πιθανό να εκλάβει τις προσπάθειές της για αποκλιμάκωση χωρίς ρητή ανάκληση των δηλώσεών της ως υποκριτικές ή, ακόμη χειρότερα, ως στρατηγικά παραπλανητικές.

Παράλληλα η Τακαΐτσι έχει δεσμευθεί να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της Ιαπωνίας στο 2% του ΑΕΠ δύο χρόνια νωρίτερα από το προγραμματισμένο, να ολοκληρώσει την αναθεώρηση βασικών στρατηγικών ασφαλείας έως το τέλος του έτους και να ξεκινήσει σύντομα πακέτο οικονομικής τόνωσης.

Ο απρόβλεπτος παράγοντας θα μπορούσε να είναι ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει μέχρι στιγμής εκφράσει ισχυρή στήριξη προς την Τακαΐτσι, εκδίδοντας ασυνήθιστη δήλωση υποστήριξης πριν από τις πρόωρες εκλογές και... πανηγυρίζοντας τη νίκη της αμέσως μετά. Ο Τραμπ στοχεύει πάντως στην βελτίωση των σχέσεων με την Κίνα και έχει επιβάλει σημαντικούς αμερικανικούς δασμούς και στην Ιαπωνία μία στάση που μπορεί να έχει ποικίλες αναγνώσεις.