Ο «λογιστής» και η «ραδιενέργεια»: Οι 8 απάτες που χρησιμοποιούν τα κυκλώματα στους ηλικιωμένους

«Ιδιώνυμο» καθίσταται η απάτη σε βάρος ηλικιωμένων και ανηλίκων με νομοθετική διάταξη που αναμένεται να προωθήσει το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη στη Βουλή το επόμενο διάστημα.

Με στόχο να ανακοπεί το κύμα των τηλεφωνικών απατών με θύματα κυρίως ηλικιωμένους, αλλά και ανηλίκους, οι δράστες θα αντιμετωπίζουν κακουργηματικές κατηγορίες, ανεξάρτητα από το ποσό της απάτης.

Παράλληλα, δημιουργείται άμεσα εθνικό κέντρο για την αντιμετώπιση της απάτης με τη συμμετοχή του ελληνικού FBI και της Διεύθυνσης Κυβερνοασφάλειας, στο οποίο όμως θα είναι συνδεδεμένοι για την παροχή πληροφοριών, τράπεζες, τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι, η Αρχή για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος.

Ηδη, πάντως, τα στελέχη του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη διαπιστώνουν ότι οι απατεώνες αναζητούν νέο πεδίο δράσης στρεφόμενοι στο ηλεκτρονικό έγκλημα. Οπως επισημαίνουν, οι συμμορίες με τις τηλεφωνικές απάτες έχουν δεχθεί πολλαπλά χτυπήματα, ενώ και οι πολίτες, παρά το γεγονός ότι αρκετοί εξακολουθούν να πέφτουν θύματα, εντούτοις είναι περισσότερο υποψιασμένοι.

Οπως εκτιμάται, για κάθε πολίτη που την πατάει πολλαπλάσιος αριθμός που έχει δεχθεί κλήση από επιτήδειους, δεν έχει ενδώσει.

Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, όπως η πρόσφατη στη Φθιώτιδα, που ο πολίτης έβαλε στη σακούλα αντί για λίρες καλαμπόκια και πέτρες, τα υποψήφια θύματα οδηγούν τις Αρχές στη σύλληψη των απατεώνων.

Χαρτογράφηση

Με στόχο να καταγραφούν τα κενά και να οριστικοποιηθούν οι αναγκαίες παρεμβάσεις, τόσο για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της επιδημίας των τηλεφωνικών απατών όσο και για τις ηλεκτρονικές απάτες στις οποίες στρέφονται ήδη οι κακοποιοί, έγινε σύσκεψη το πρωί της Παρασκευής στην Κατεχάκη, υπό τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Μετείχαν εκτός από τα στελέχη του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και των υπηρεσιών της Ασφάλειας, εκπρόσωποι του υπουργείου Δικαιοσύνης, των τραπεζών, της ΑΑΔΕ, του ΔΕΔΔΗΕ, των τηλεπικοινωνιακών παρόχων.

«Δεν είναι δυνατόν να ενεργοποιεί κάποιος δεκάδες τηλεφωνικές συνδέσεις και να μην αναφέρεται αυτό πουθενά», έλεγε χαρακτηριστικά στέλεχος του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, μιλώντας για τους κρίκους που πρέπει να κουμπώσουν στην αλυσίδα, ώστε οι επιτήδειοι να εντοπίζονται πιο άμεσα από τις διωκτικές αρχές.

Το ίδιο στέλεχος εξέφραζε αισιοδοξία ότι οι τηλεφωνικές απάτες είναι θέμα χρόνου να περιοριστούν, όμως ήταν απαισιόδοξο για το νέο κεφάλαιο δράσης των απατεώνων, το ηλεκτρονικό έγκλημα. Ηδη καταγράφεται αυξανόμενος αριθμός υποθέσεων, όπου οι απατεώνες χακάρουν τραπεζικούς λογαριασμούς και κάρτες, υποκλέπτοντας κωδικούς, δημιουργούν αντίγραφα e-shop εταιρειών, όπου οι καταναλωτές πιστεύουν ότι κάνουν διαδικτυακές αγορές, πληρώνουν με κάρτες, αλλά τα χρήματα πάνε στους απατεώνες.

Για τις διωκτικές αρχές ο νέος μεγάλος πονοκέφαλος είναι η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης από τις συμμορίες του εγκλήματος, οι οποίες με ελάχιστο ρίσκο καταφέρνουν να αποσπούν χρήματα από πολίτες. «Δυστυχώς, δεν έχουμε σαφή εικόνα πόσες απόπειρες εξαπάτησης αντιστοιχούν στις τετελεσμένες», λέει στο «ΘΕΜΑ» στέλεχος του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και εξηγεί:

«Κάποιος που δέχθηκε τηλεφώνημα και απλώς το έκλεισε αντιλαμβανόμενος την απάτη το συζητά στην οικογένειά του ή με τους φίλους του, αλλά δεν το αναφέρει στην Αστυνομία. Κι όμως, για μας θα ήταν χρήσιμο τόσο για τη χαρτογράφηση των απατεώνων που δεν κάνουν ένα μόνο τηλεφώνημα σε μια περιοχή, αλλά κάνουν μαζικά κλήσεις ακόμη και από κινητά τηλεφωνικά κέντρα μέσα σε αυτοκίνητα, όσο και για το τσεκάρισμα των τηλεφώνων που χρησιμοποιούν: είναι χρήσιμη η διασταύρωση και να ξέρουμε ότι ένας αριθμός που χρησιμοποιήθηκε π.χ. σε κλήση στο Χαλάνδρι είχε χρησιμοποιηθεί π.χ. στην Ξάνθη».

Πολλαπλές κλήσεις

Ενα ενδιαφέρον στοιχείο στη δράση και την πρακτική που ακολουθούν οι συμμορίες της τηλεφωνικής απάτης, πάντως, που σε μεγάλο βαθμό τα μέλη τους είναι Ρομά, έχει να κάνει με πολλαπλές κλήσεις στα ήδη θύματά τους - έχει συμβεί να καλέσουν και ο πολίτης να έχει καταλάβει τι έχει συμβεί και να βρίσκεται ήδη η Αστυνομία επιτόπου.

«Καλούν για να επιβεβαιώσουν ότι ο συνεργός τους, ο οποίος παρέλαβε τα τιμαλφή από το θύμα που πείστηκε ότι τα χρυσαφικά του θα... έλιωναν από διαρροή ηλεκτρισμού και ραδιενέργειας, δεν έκλεψε τη συμμορία. Οτι παρέδωσε όσα ακριβώς παρέλαβε. Τηλεφωνούν, λένε ότι είναι από την Αστυνομία και ρωτούν αν έβαλαν π.χ. δέκα λίρες στο σακουλάκι. Αν ο πολίτης πει διαφορετικό αριθμό και δη μεγαλύτερο, τότε η συμμορία ξέρει ότι ο εισπράκτοράς της έχει κρατήσει μερίδιο για τον εαυτό του».

Η έναρξη του φαινομένου της τηλεφωνικής απάτης τοποθετείται χρονικά στα τέλη της δεκαετίας του ’90, με πρώτες καταγραφές στη Γερμανία. Από τότε μέχρι σήμερα οι απατεώνες έχουν σκαρφιστεί απίθανα σενάρια και αναρίθμητες παραλλαγές για να εξαπατήσουν τα θύματά τους.

Στην Ελλάδα αυτού του τύπου το έγκλημα εμφανίστηκε περίπου μία δεκαετία αργότερα. Διαστάσεις επιδημίας όμως παίρνει την τελευταία πενταετία, με τους απατεώνες να έχουν στραφεί σε αυτή τη μορφή του εγκλήματος, εγκαταλείποντας παραδοσιακές μορφές όπως οι κλοπές και οι διαρρήξεις.

Τα βασικά σενάρια που χρησιμοποιούν οι απατεώνες, μάλιστα, δεν διαφέρουν πολύ από χώρα σε χώρα, με τις απάτες να έχουν οκτώ βασικές αποχρώσεις. Κοινός παρονομαστής και εργαλείο των κακοποιών είναι ο αιφνιδιασμός και η πρόκληση του αισθήματος της έκτακτης ανάγκης που πρέπει να αντιμετωπίσει άμεσα το θύμα.

1. Παιδί ή συγγενής σε κίνδυνο

Ο απατεώνας ισχυρίζεται ότι ένα συγγενικό πρόσωπο, συνήθως παιδί ή εγγόνι, βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο. Ο απατεώνας εμφανίζεται στο υποψήφιο θύμα ως γιατρός που έχει αναλάβει να σώσει το παιδί ή το εγγόνι και λέει ότι απαιτούνται άμεσα χρήματα: για αγορά μοσχεύματος και άμεση μεταμόσχευση που θα σώσει τη ζωή του ανθρώπου του, για αγορά μηχανημάτων που θα εξασφαλίσουν ότι δεν θα χρειαστεί ακρωτηριασμός.

Σε μια από τις πρώτες υποθέσεις τηλεφωνικής απάτης που καταγράφηκε στην Ελλάδα, τον Μάιο του 2010, δήθεν νοσηλευτής μεγάλου νοσοκομείου της Αθήνας έπεισε ηλικιωμένη ότι η κόρη της είχε τραυματιστεί σοβαρά. Στη συνέχεια, δεύτερο πρόσωπο, δήθεν από το λογιστήριο του νοσοκομείου, της είπε ότι απαιτούνταν 70.000 ευρώ για αγορά μοσχεύματος.

Η ηλικιωμένη είπε ότι είχε μόνο 6.000 ευρώ διαθέσιμα, που οι απατεώνες συμφώνησαν να πάρουν ως προκαταβολή. Για να μην επικοινωνήσει η γυναίκα με την κόρη της, της είπαν ότι βρισκόταν σε κώμα και μεταφερόταν σε πανεπιστημιακό νοσοκομείο εκτός Αττικής για τη μεταμόσχευση. Η συγκεκριμένη ηλικιωμένη, πάντως, δεν έδωσε τελικά τα χρήματα, γιατί σκέφτηκε ότι ακόμη κι αν η κόρη της δεν μπορούσε να απαντήσει, ο συνοδός στο ασθενοφόρο θα σήκωνε, ίσως, το τηλέφωνo.

2. Το παιδί σας προκάλεσε τροχαίο

Μια βασική παραλλαγή του σεναρίου που θέλει συγγενή να βρίσκεται σε κίνδυνο είναι αυτό που ο απατεώνας εμφανίζεται ως αστυνομικός ή δικηγόρος ο οποίος χειρίζεται την υπόθεση του στενού συγγενή, συνήθως παιδιού, που έχει προκαλέσει σοβαρό τροχαίο. Προκειμένου να μην υποβληθεί μήνυση και να μην πάει φυλακή πρέπει να αποζημιώσει άμεσα την οικογένεια και τα χρήματα ζητώνται από τον ηλικιωμένο γονιό. Η μικρή παραλλαγή αφορά την άμεση καταβολή χρημάτων στον δικηγόρο που θα σώσει από τη φυλακή το παιδί.

Σε περιπτώσεις που οι απατεώνες καταλαβαίνουν ότι αυτός που έχει απαντήσει είναι ανήλικος, διαμορφώνουν ανάλογα το σενάριο: Η μαμά σου κινδυνεύει να πάει φυλακή γιατί σκότωσε με το αυτοκίνητό της ένα παιδί, είπε μια 67χρονη απατεώνισσα σε 13χρονο παιδί στου Ζωγράφου, τον Σεπτέμβριο του 2024. Εντρομο το παιδί, για να σώσει τη μαμά του, πέταξε από το μπαλκόνι 2.500 ευρώ, μαζί με τα κοσμήματα που υπήρχαν στο σπίτι. Η συγκεκριμένη κακοποιός συνελήφθη.

3. Ο λογιστής/ο εφοριακός

Σε αυτή την εκδοχή της εξαπάτησης, ο κακοποιός εμφανίζεται είτε ως ο λογιστής που έχει διαπιστώσει πρόβλημα ασυνέπειας στις φορολογικές υποχρεώσεις είτε ως εφοριακός. Είτε έτσι είτε αλλιώς, ζητώνται άμεσα χρήματα προκειμένου να αποφευχθούν υπέρογκα πρόστιμα ή ακόμη και φυλακή.

4. Ο ΔΕΔΔΗΕ και η... ραδιενέργεια

Πρόκειται ίσως για την πιο διαδεδομένη απάτη στην Ελλάδα με πολλές υποπαραλλαγές. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι δράστες εμφανίζονται στην πόρτα των σπιτιών των υποψήφιων θυμάτων τους, ισχυριζόμενοι ότι είναι από τον ΔΕΔΔΗΕ. Στη συνηθέστερη εκδοχή του σεναρίου υπάρχει διαρροή ηλεκτρισμού και κίνδυνος για διαρροή ραδιενέργειας, με συνέπεια να κινδυνεύουν να λιώσουν πολύτιμα αντικείμενα, λίρες, κοσμήματα και να καταστραφούν χαρτονομίσματα.

Οι κακοποιοί ζητούν από τα θύματα να τα τυλίξουν όλα σε αλουμινόχαρτο και να τα αφήσουν έξω από την πόρτα ή σε προκαθορισμένο σημείο για ασφάλεια, μέχρι να αντιμετωπιστεί η βλάβη. Οπως έχει διαπιστωθεί, οι περισσότερες συμμορίες με ειδίκευση σε αυτήν την απάτη έχουν μέλη τους Ρομά.

Παρά τη δημοσιοποίηση δεκάδων τέτοιων περιπτώσεων, των στοιχείων μελών συμμοριών που έχουν συλληφθεί, ακόμη και τις προειδοποιήσεις πάνω στους έντυπους λογαριασμούς του ηλεκτρικού που στέλνουν οι πάροχοι, το κόλπο «είμαστε από τον ΔΕΔΔΗΕ» εξακολουθεί να πιάνει: 250.000 ευρώ ήταν η λεία της συμμορίας των Ρομά που εξαρθρώθηκε την περασμένη Πέμπτη στη Φυλή...

5. Ο αστυνομικός που βοηθά να προστατευτούν τα χρήματα

Με βάση αυτό το σενάριο, ο κακοποιός εμφανίζεται δήθεν ως αστυνομικός, ο οποίος ζητά από το θύμα του να του παραδώσει χρήματα και τιμαλφή, δήθεν για να τον προστατεύσει από συμμορία που τον έχει βάλει στο στόχαστρο και είναι θέμα χρόνου να τον ληστέψει. Το σενάριο λέει ότι ο ηλικιωμένος πρέπει να δώσει τα χρήματα για να μην τα χάσει και η «αστυνομία» θα στήσει ενέδρα για να συλλάβει τους κακοποιούς.

Ενα από τα μεγαλύτερα δίκτυα απάτης στην Ευρώπη εξιχνιάστηκε τον Απρίλιο του 2024. Η αστυνομική επιχείρηση που είχε πάρει τον κωδικό Operation Pandora είχε ξεκινήσει από την ευαισθησία ενός τραπεζικού υπαλλήλου στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας τον Δεκέμβριο του 2023. Ο υπάλληλος υποψιάστηκε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, όταν ένας ηλικιωμένος πελάτης ζήτησε να κάνει ανάληψη 100.000 ευρώ, επειδή κάποιος που είχε εμφανιστεί τηλεφωνικά ως αστυνομικός τον είχε πείσει ότι έπρεπε να τα παραδώσει.

Ο υπάλληλος κάλεσε την πραγματική Αστυνομία και ξεκίνησε επιχείρηση. Στη διάρκεια της παρακολούθησης, όπως είχε γίνει γνωστό από την Interpol, τότε, οι αριθμοί που διαπίστωσαν ότι χρησιμοποιούσαν οι δράστες είχαν κάνει μέσα σε 48 ώρες 28.000 κλήσεις. Η έρευνα οδήγησε στην αποκάλυψη 12 call centers σε Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κόσοβο και Λίβανο. Οι τηλεφωνητές εμφανίζονταν ανάλογα με το σενάριο ως αστυνομικοί, τραπεζικοί υπάλληλοι, συγγενείς ή επενδυτικοί σύμβουλοι. Συνελήφθησαν 21 άτομα και ταυτοποιήθηκαν 39 ύποπτοι.

6. H ρομαντική εξαπάτηση

Ο δράστης σε αυτήν την περίπτωση δημιουργεί την ψευδαίσθηση του ρομαντικού δεσμού με το θύμα, αποσπώντας χρήματα με την υπόσχεση του γάμου. Η πιο γνωστή τέτοια περίπτωση απάτης όμως δεν έχει καταγραφεί στην Ελλάδα, αλλά στη Γαλλία με πρωταγωνίστρια μια εξηντάχρονη γυναίκα που έγινε γνωστή ως «Ανν» και τον... Μπραντ Πιτ. Ηταν Ιανουάριος του 2025, όταν έκανε τον γύρο του κόσμου η εξαπάτηση μιας εύπορης γυναίκας στη Γαλλία, η οποία είχε πληρώσει πάνω από 800.000 ευρώ δήθεν για νοσήλια του Μπραντ Πιτ.

Οι απατεώνες την είχαν πείσει ότι ο διάσημος ηθοποιός αφενός επεδίωκε να την έχει στο πλευρό του αφού γινόταν καλά από τον καρκίνο, αφετέρου ότι δεν είχε χρήματα γιατί η Αντζελίνα Τζολί είχε μπλοκάρει τους λογαριασμούς του. Η γυναίκα κατάλαβε ότι μάλλον κάτι δεν πήγαινε καλά όταν είδε φωτογραφίες του Μπραντ Πιτ να χαίρει τόσο άκρας υγείας όσο και της συντροφιάς της Ινές ντε Ραμόν.

7. Η απάτη της υπόσχεσης κέρδους

Το βασικό μοτίβο σε αυτό το σενάριο είναι το «δώσε για να πάρεις». Τα πιο πρόσφατα παραδείγματα στην Ελλάδα είναι αυτά της Πάτρας και του Μαραθώνα. Στην Πάτρα το θύμα κατέβαλε 100 ευρώ στον... Ρονάλντο για να πάρει πίσω πολλαπλάσια, στον Μαραθώνα η υπόσχεση του απατεώνα που εμφανίστηκε ως Παύλος ντε Γκρες ότι θα έδινε 26.000 ευρώ, αν προηγουμένως πληρώνονταν τα έξοδα ανοίγματος τραπεζικού λογαριασμού, δεν έπεισε...

8. Το τηλεφώνημα «από την τράπεζα»

Σε αυτήν την περίπτωση οι επιτήδειοι ισχυρίζονται ότι καλούν από την τράπεζα του πολίτη και προφασίζονται κάποιο πρόβλημα. Για να το λύσουν ζητούν από τον πολίτη να τους δώσει αριθμούς και κωδικούς λογαριασμών και καρτών. Καμία τράπεζα ποτέ και κανένας επίσημος φορέας ποτέ δεν ζητά κωδικούς, αριθμούς λογαριασμών ή ταυτότητας.