Το Τελευταίο Σημείωμα: Η ταινία για τους 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944

Νέες διαστάσεις σε μία από τις πλέον εμβληματικές και τραγικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας έδωσε η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944.

Κι ενώ οι εμπειρογνώμονες καλούνται να αποφανθούν για την αυθεντικότητα των φωτογραφιών και για την επιστημονική τους τεκμηρίωση, ήδη από την πρώτη στιγμή, ξεκίνησαν διαδικασίες για την αναγνώριση των προσώπων που φαίνονται σε αυτές. Κληρονόμοι, συγγενείς, ιστορικοί, αλλά και το ΚΚΕ, επιδιώκουν να συμβάλλουν και να φωτίσουν την έρευνα, επαναφέροντας στον δημόσιο διάλογο για όσα έγιναν εκείνη την ημέρα.

Η εκτέλεση των 200 πολιτικών κρατουμένων πραγματοποιήθηκε ως αντίποινα των ναζιστικών δυνάμεων Κατοχής για τον θάνατο του Γερμανού υποστρατήγου Φραντς Κρεχ της 41ης Γερμανικής Μεραρχίας Οχυρών, από Έλληνες αντάρτες του ΕΛΑΣ. Το γεγονός είχε ζωντανέψει και το 2017, στην ταινία «Το Τελευταίο Σημείωμα», σε σκηνοθεσία του Παντελή Βούλγαρη και σενάριο της Ιωάννας Καρυστιάνη.

 

Στο επίκεντρο ο 34χρονος Ναπολέων Σουκατζίδης

Ο Παντελής Βούλγαρης βάζει στο επίκεντρο τόσο το πολιτικό-ιστορικό δράμα όσο και το ανθρώπινο δίλημμα. Η ταινία εκτυλίσσεται στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, λίγες ημέρες πριν από την Πρωτομαγιά του 1944. Οι περισσότεροι από τους κρατούμενους που στη συνέχεια εκτελέστηκαν είχαν παραδοθεί στις δυνάμεις Κατοχής από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου.

Κεντρικό πρόσωπο της ταινίας είναι ο 34χρονος κρατούμενος Ναπολέων Σουκατζίδης, Κρητικός μικρασιατικής καταγωγής, αγωνιστής του λαϊκού κινήματος και κρατούμενος σε εξορίες και φυλακές από το 1936. Γνωρίζοντας γερμανικά, κατά την περίοδο της φυλάκισής του ήταν υποχρεωμένος να εκτελεί χρέη διερμηνέα του Γερμανού διοικητή του στρατοπέδου, Καρλ Φίσερ, βιώνοντας από πολύ κοντά τη ναζιστική αγριότητα.



Η τύχη του Σουκατζίδη και άλλων 199 συγκρατουμένων του αλλάζει μετά την ενέδρα στον στρατιωτικό διοικητή Φραντς Κρεχ, στην περιοχή των Μολάων, και τον θάνατό του, μαζί με άλλους τρεις Γερμανούς. Τότε, ως αντίποινα, διατάχθηκε η εκτέλεση 50 Ελλήνων για κάθε Γερμανό που σκοτώθηκε.

Το όνομα του Σουκατζίδη βρίσκεται στη λίστα των 200 που πρόκειται να εκτελεστούν. Όταν ο ίδιος διάβασε το δικό του όνομα, ο διοικητής τού είπε να παραμείνει στη θέση του. «Θα πάρει άλλος τη θέση μου;» ρώτησε ο Σουκατζίδης. Η απάντηση του διοικητή ήταν καταφατική. Ο Σουκατζίδης αρνήθηκε. Την Πρωτομαγιά του 1944 εκτελέστηκε μαζί με τους υπόλοιπους.

Το ΚΚΕ διαθέτει στο αρχείο του και τις επιστολές του Σουκατζίδη προς τον πατέρα του. Σε επιστολή του το 1943 από τις φυλακές Λάρισας, πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι, έγραφε: «Πατερούλη λατρευτέ, όσο θα είμαι ανάμεσα στους ζωντανούς δε θα πάψω να σου γράφω για να σου εκδηλώνω την αγάπη μου, για να σου στέλνω τα φιλιά μου. Αλλά κι αν αργήσεις καμιά φορά να πάρεις γράμμα μου, μη στενοχωρηθείς. Να ’σαι πάντα αισιόδοξος. Αλλά κι αν μάθεις τίποτε κακό, και πάλι να μη στενοχωρηθείς. Όσα χρόνια κι αν ζήσεις, να ’σαι περήφανος για το γιο σου, που σε τίμησε (…)».

Όταν η ταινία αναπαριστά το γεγονός

Παρότι η γνησιότητα των φωτογραφιών δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί, οι εικόνες που αποκαλύπτουν δείχνουν ότι ο σκηνοθέτης και οι συντελεστές είχαν μελετήσει σε τέτοιο βαθμό το γεγονός, ώστε κατάφεραν να αναπαραστήσουν με ακρίβεια μια ολόκληρη εποχή.

Τα βλέμματα, η στάση των σωμάτων, η απουσία κάθε πανικού φαίνεται να αποτυπώνουν τη στάση των μελλοθανάτων.

Και το ερώτημα «Άραγε θα μας ξεχάσουν;», που είναι γραμμένο στην αφίσα, μοιάζει σήμερα να παίρνει απάντησή.