Τάσος Καραμήτσος

Εχουν περάσει αισίως εφτά χρόνια από την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια και την κρίση χρέους, οι επιδόσεις της οικονομίας είναι ούτως ή άλλως εντυπωσιακές, κι αυτό προκύπτει από τους ρυθμούς ανάπτυξης, τη μείωση και αποπληρωμή αυτού καθαυτού του χρέους, τις ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα.

Πληγές από τα «πέτρινα χρόνια» έχουν μείνει φυσικά ανοιχτές, ακόμα η Ελλάδα δεν έχει επιστρέψει εκεί που ήταν προ κρίσης, αλλά σίγουρα έχουν βελτιωθεί αισθητά τα πάντα γύρω μας και θα ήταν πολύ καλύτερα αν δεν είχαμε πέσει σε καιρούς παγκόσμιας πληθωριστικής έκρηξης μετά από 40 χρόνια.

Μία από τις μεγαλύτερες χαίνουσες πληγές της προηγούμενης δεκαετίας της κρίσης είναι τα κόκκινα στεγαστικά δάνεια. Σήμερα, με βάση τα επίσημα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, υπάρχουν ακόμα περίπου 25 δισ. ευρώ κόκκινα στεγαστικά δάνεια υπό διαχείριση από τους servicers, χωρίς να μπορεί ακριβώς να υπολογιστεί πόσα σπίτια αφορούν και πόσους ιδιοκτήτες. Σε αδρές γραμμές, όμως, σύμφωνα με εκτιμήσεις αρμοδίων, περί τους 700.000-800.000 πολίτες χρωστούν ακόμα το σπίτι τους στους servicers, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη κινητικότητα και σε πλειστηριασμούς και σε νόμους και διατάξεις που έχουν γίνει προκειμένου να προστατευτούν οι δανειολήπτες, ειδικά οι οικονομικά ασθενέστεροι και οι πρώτες κατοικίες.
Από την έναρξη των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών το 2017 έως το τέλος Μαΐου 2026 είχαν καταγραφεί περίπου 143.000 ειδοποιήσεις πλειστηριασμού κατοικιών. Αυτό αφορά όλες τις κατοικίες -πρώτη, δεύτερη, εξοχική κ.λπ.- και όχι 143.000 ολοκληρωμένους πλειστηριασμούς. Για το 2026, στοιχεία που δημοσιεύτηκαν τον Μάιο έδειχναν πάνω από 11.500 προγραμματισμένους πλειστηριασμούς οικιστικών ακινήτων μόνο για την περίοδο Μαΐου - Νοεμβρίου. Από αυτούς, 7.472 ήταν διαμερίσματα, 2.760 κατοικίες, 901 μεζονέτες και 435 κτίρια. Περίπου 75% αυτών είχε τιμή πρώτης προσφοράς κάτω από 150.000 ευρώ, άρα μεγάλο μέρος δεν αφορά ακριβά ακίνητα, αλλά κατοικίες σχετικά χαμηλής/μεσαίας αξίας.

Στη δαιδαλώδη αυτή πορεία μιας δεκαετίας ουδείς μπορεί να καταλήξει με βεβαιότητα πόσα ακριβώς σπίτια εκπλειστηριάστηκαν, πόσα δάνεια εξυπηρετούνται και τι ακριβώς συμβαίνει, γιατί οι διαδικασίες είναι αργές και βασανιστικές για όλους και οι επαφές συνήθως με τους servicers είναι δύσκολες, περίπλοκες, γραφειοκρατικές και χρειάζονται εξειδικευμένους δικηγόρους και λεφτά που συνήθως δεν διαθέτουν οι απλοί άνθρωποι που χρωστούν το σπίτι τους. Οχι φυσικά όσοι έχουν απλώς κακομάθει και έχουν βαρέσει κανόνι ή έχουν παραμείνει στην πολιτική λογική τού «δεν πληρώνω» που βασίλευε την πενταετία του ΣΥΡΙΖΑ σε όλα, από τα σπίτια μέχρι τα διόδια.

Ωστόσο, με αφορμή την προετοιμασία που γίνεται από την κυβέρνηση για να αλλάξει προς το καλύτερο το νομοθετικό πλαίσιο προκειμένου να ανακοινωθούν νέα μέτρα υπέρ των δανειοληπτών, νομίζω ότι έχει έρθει η ώρα σχεδόν 15 χρόνια μετά την κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας και εφτά χρόνια από τη σταδιακή ανάταξή της να ληφθούν ριζικές αποφάσεις. Να τραβήξουν μια κόκκινη γραμμή, όπως λέμε, ανάμεσα στο παρελθόν της κρίσης χρέους και της «κατοχικού μεγέθους» πτώσης του ΑΕΠ (30%) και στη σημερινή εικόνα της χώρας. Αρκετά λεφτά έβγαλαν οι τράπεζες και αρκετά και οι servicers ειδικά με τις ανακεφαλαιοποιήσεις που πλήρωσε το ελληνικό κράτος, οι φορολογούμενοι.

Ας θεσπίσουν έναν νόμο με τον οποίο, αφού εξαιρέσουν υπερπολυτελείς κατοικίες πλουσίων που κρύβονται πίσω από διάφορα νομικά καλύμματα, υπεράκτιες εταιρείες κ.λπ., να μπορεί απλά και ξεκάθαρα καθένας από τους εκατοντάδες χιλιάδες προβληματικούς δανειολήπτες να πληρώσει ένα ποσό που θα αντιστοιχεί στην πραγματική αξία του ακινήτου, αφαιρουμένων όσων έχει ήδη αποπληρώσει, αλλά και διαφόρων αδιανόητων επιβαρύνσεων μιας ή δύο δεκαετιών (τόκοι κυρίως) που έχουν τελικώς καταστήσει την αποπληρωμή αδύνατη.

Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς αν αυτό συμβεί, τότε ποιος μας εγγυάται ότι δεν θα ξανασυμβεί με τους δανειολήπτες στο μέλλον. Η απάντηση νομίζω είναι σχετικά απλή. Πρώτον, ο περισσότερος κόσμος που κατέληξε να μην πληρώνει τα δάνεια για το σπίτι του δεν ήταν κατά σύστημα μπαταχτσής, αλλά «ακολούθησε» την εθνική δυστυχία της χρεοκοπίας δίχως επιλογή, έχασε τη δουλειά του, τα έσοδά του, την επιχείρησή του. Και, δεύτερον, σήμερα οι τραπεζίτες έχουν τα εργαλεία και πρωτίστως την εμπειρία να προφυλάξουν και να προνοήσουν πώς θα εξασφαλιστούν τα δάνεια που παρέχουν. Στο κάτω-κάτω, ιδιωτικοί οργανισμοί είναι, ας προσέξουν το ρίσκο τους και τους επενδυτές τους, αλλά τα δάνεια πλέον, είτε στεγαστικά είτε επιχειρηματικά, δεν δίδονται σε καμία περίπτωση όπως στις αρχές του 2000, όταν η Ελλάδα μπήκε στο ευρώ και ολόκληρη η Ευρώπη ζούσε στους ρυθμούς του φτηνού επιτοκίου δανεισμού του νέου νομίσματος. Εδιναν οι ξένες τράπεζες αβέρτα «γραμμές» στις ελληνικές και όλοι μαζί έφτιαξαν αυτό το μπαλόνι που 10 χρόνια μετά έσκασε πάνω μας.

Μια ριζική απόφαση με τη λογική της κόκκινης γραμμής με τη χρεοκοπία του παρελθόντος και μια γενναία απόφαση θα ωφελήσουν τους πάντες: τον κόσμο που άγχεται για το σπίτι του, την εθνική οικονομία και φυσικά την κυβέρνηση εν όψει εκλογών.