Πάνος Λουκάκος

Στις 15 Ιουλίου υπογράφηκε από την ελληνική πλευρά το Προεδρικό Διάταγμα για το θαλάσσιο πάρκο Νοτίου Αιγαίου - Νοτίων Κυκλάδων. Εναν ακριβώς μήνα αργότερα, στις 15 Αυγούστου, υπέγραψε ο Ερντογάν διατάγματα για τη δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων, το ένα εκ των οποίων εκτείνεται μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης και το δεύτερο στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο αποκόπτει το Καστελόριζο από τη Ρόδο. Τμήμα και των δύο αυτών θαλάσσιων πάρκων κινείται εντός των ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Είναι φανερό ότι με τη χωροθέτηση των δύο θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο επιστρέφουμε σε συνθήκες έντασης και κρίσεων με τη γειτονική χώρα, καθώς η επεκτατική ρητορική του Ερντογάν περί «Γαλάζιας Πατρίδας» περιβάλλεται και με νομικό μανδύα, παραβιάζοντας βασικούς κανόνες διεθνών συνθηκών και του Δικαίου της Θάλασσας. Και γίνεται φανερότερο ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών», του «συμφωνούμε ότι διαφωνούμε» και συζητούμε μόνο για ζητήματα χαμηλής πολιτικής αρχίζει να εξαντλεί τα όριά της. Διότι ήδη γίνεται ορατός ένας νέος κίνδυνος στον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου: να αρχίσουν συγκρούσεις σκαφών της ελληνικής και της Τουρκικής Ακτοφυλακής στις αμφισβητούμενες περιοχές, αντίστοιχες με τις αερομαχίες στον εναέριο χώρο του Αιγαίου. Και ακόμη χειρότερα, η Τουρκία θα μπορούσε να στείλει σκάφη του Πολεμικού Ναυτικού της για την επιτήρηση των περιοχών, που έχει ανακηρύξει θαλάσσια πάρκα της δικαιοδοσίας της, γεγονός που θα προκαλούσε ανάλογη ελληνική αντίδραση εκεί όπου εκτείνεται η ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Τουρκία ξεδιπλώνει τώρα επισήμως και σε όλη την έκτασή της τη γνωστή εδώ και 50 χρόνια αναθεωρητική ατζέντα της στο Αιγαίο. Σε μια εποχή δηλαδή βίαιων ανατροπών της διεθνούς έννομης τάξης από τη Μόσχα του Πούτιν έως την Ουάσινγκτον του Τραμπ και υψηλής προστασίας του Ερντογάν από τον αλλοπρόσαλλο Αμερικανό πρόεδρο. Ισως μάλιστα δεν είναι τυχαίο και το γεγονός ότι ο Ερντογάν ετοιμάζεται να προκαλέσει νέες κρίσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε μία εποχή που η Ελλάδα εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο, με την πιθανότητα να ακολουθήσει μια περίοδος κυβερνητικής αστάθειας. Και αν υπάρξει πολιτική αστάθεια, ο πρώτος που θα σπεύσει να το εκμεταλλευτεί θα είναι ο Ερντογάν. Ηδη τους τελευταίους μήνες φαίνεται να διερευνά το έδαφος. Χαρακτηριστικά έχουν αυξηθεί οι παραβιάσεις και οι αερομαχίες στον εναέριο χώρο, αλλά και οι παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων από το τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό, την Ακτοφυλακή, αλλά και τον αλιευτικό στόλο.

Ισως μία από τις πιο καθαρές εικόνες για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις είχε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ο πρεσβύτερος. Τον συναντούσα συχνά ως πρωθυπουργό και κατόπιν Πρόεδρο της Δημοκρατίας και σε όλες αυτές τις συναντήσεις επανερχόταν στο ζήτημα. Κατέγραφα τις απόψεις του αμέσως μετά τις συναντήσεις αυτές και αντιγράφω ορισμένες από αυτές, οι οποίες έχουν και σήμερα εντυπωσιακή επικαιρότητα:

«Η απειλή της Τουρκίας είναι άμεση και μεγάλη. Οι Τούρκοι φιλοδοξούν να γίνουν υπερδύναμη στην περιοχή, οι χωροφύλακες της Μέσης Ανατολής, όπως ήταν παλιά η Περσία του Σάχη. Αν το πετύχουν, θα έχουμε μεγάλο πρόβλημα. Γιατί αυτό θα ενισχύσει τη θέση τους και τις βλέψεις τους προς τα δυτικά. Πρέπει επιτέλους να ξυπνήσουμε και να καταλάβουμε ότι έχουμε πρόβλημα ασφάλειας, πρόβλημα συνόρων. Ολα τα άλλα είναι σαχλαμάρες.

Η Τουρκία δεν πρόκειται να κηρύξει πόλεμο. Θα συνεχίσει τις προκλήσεις και θα αναμένει ελληνικές αντιδράσεις, ώστε να εμφανιστεί η Ελλάδα ως ο επιτιθέμενος ή μία νέα ελληνική γκάφα σαν της Κύπρου. Αν γίνει πόλεμος, θα μας προκαλέσουν να χτυπήσουμε πρώτοι, ώστε να μας επιρρίψουν την ευθύνη. Και βέβαια μπορεί αναγκαστούμε να χτυπήσουμε για την τιμή και την Ιστορία μας.

Ο κίνδυνος είναι εξ ανατολών. Δες τον χάρτη. Αντικειμενικός στόχος του σύγχρονου πολέμου είναι να καταλάβεις εδάφη του αντιπάλου και μετά να τον σύρεις σε διαπραγμάτευση, όπου θα επιβάλεις τους όρους σου. Γι’ αυτό και δεν μας συμφέρει να γίνει πόλεμος, δεδομένου ότι εμείς δεν διεκδικούμε τίποτε από την Τουρκία, ενώ η Τουρκία διεκδικεί από εμάς.

Πρέπει να το καταλάβουμε καλά. Εχουμε πρόβλημα. Η Τουρκία απειλεί τα ανατολικά νησιά μας και τη Θράκη. Κι εμείς εδώ συζητάμε για βλακείες. Είμαστε ένας απέραντος καφενές. Δεν είμαστε σοβαροί άνθρωποι. Και καμιά ώρα θα το πληρώσουμε αυτό. Είμαστε η μόνη χώρα της Ευρώπης που απειλούνται τα σύνορά της από παντού. Αν δεν τα καταλάβουμε αυτά, δεν κάνουμε τίποτα. Είμαστε καταδικασμένοι».

Οταν τα έλεγε αυτά ο Καραμανλής, δεν υπήρχε απέναντί του ένας Ερντογάν. Ενας Ερντογάν που έχει απασφαλίσει και που διακατέχεται από ένα παραλήρημα μεγαλείου, το οποίο αποκλείει ορθή σκέψη, ορθό λόγο, αλλά και κάθε δυνατότητα να προβλεφθούν με βάση την κοινή λογική οι επόμενες κινήσεις του. Και δεν είναι απλώς απρόβλεπτος. Είναι και ακραία επικίνδυνος για την ευρύτερη περιοχή πέραν της Μέσης Ανατολής. Γι’ αυτό απαιτείται η χάραξη μιας μακροπρόθεσμης ελληνικής στρατηγικής με συγκεκριμένα σχέδια για κάθε πιθανό ενδεχόμενο και η ύπαρξη ισχυρής κυβέρνησης, που θα γνωρίζει να την εφαρμόσει.