Γιώργος Μιχαηλίδης

Μια χώρα οφείλει να γνωρίζει πού θέλει να βρίσκεται σε δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια. Να έχει σταθερές εθνικές επιδιώξεις, κόκκινες γραμμές και συγκεκριμένη ιεράρχηση συμφερόντων. Οι κυβερνήσεις μπορούν να διαφέρουν στα μέσα. Δεν γίνεται όμως κάθε εκλογικός κύκλος να γεννά και διαφορετική αντίληψη για το τι αποτελεί εθνικό στόχο.

Το γεγονός ότι στην Ελλάδα δυσκολευόμαστε να συμφωνήσουμε ακόμη και σε αυτά δείχνει δύο πράγματα.

Το πρώτο αφορά την ίδια την κοινωνία. Η πολιτική δεν παράγεται σε κοινωνικό κενό. Αντανακλά και τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε ως πολίτες. Και στην Ελλάδα έχουμε αποκτήσει μια σχεδόν ενστικτώδη δυσκολία να συμφωνήσουμε ακόμη και στα αυτονόητα. Συχνά μας ενδιαφέρει περισσότερο να αποδείξουμε ότι ο απέναντι έχει άδικο παρά να εντοπίσουμε πού μπορούμε να συμφωνήσουμε.

Το δεύτερο είναι σοβαρότερο: εδώ και δεκαετίες η Ελλάδα δεν έχει διαμορφώσει ένα ευδιάκριτο, μακράς πνοής δόγμα εξωτερικής πολιτικής.

Η Τουρκία, είτε μας αρέσει είτε όχι, διαθέτει μεγαλύτερη στρατηγική συνέχεια. Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική έκφραση μιας πολιτικής που επαναφέρει συστηματικά συγκεκριμένες διεκδικήσεις, τις εντάσσει σε ένα ευρύτερο αφήγημα και επιχειρεί σταδιακά να τις καταστήσει δεδομένα πάνω στα οποία οι υπόλοιποι καλούνται να συζητούν. Παρανοϊκή, παράνομη, μαξιμαλιστική, ναι σε όλα, δεν παύει, όμως, η Άγκυρα να προσπαθεί να μας την σερβίρει στο πιάτο.

Απέναντι σε αυτό, θα ήταν άδικο να ισχυριστεί κανείς ότι η Ελλάδα έμεινε ακίνητη την τελευταία επταετία.

Οι συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με Ιταλία και Αίγυπτο το 2020, η επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο το 2021 και ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός του 2025 έκλεισαν εκκρεμότητες ετών. Προστέθηκαν η οριοθέτηση των δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο.

Στην άμυνα, η προμήθεια των Rafale, η αναβάθμιση των F-16 σε Viper, οι FDI/Belharra -με την «Κίμων» ήδη ενταγμένη στο Πολεμικό Ναυτικό-, η δρομολόγηση της απόκτησης δύο FREMM κλάσης Bergamini και το πρόγραμμα προμήθειας 20 F-35 έχουν αλλάξει ουσιαστικά τις δυνατότητες αποτροπής της χώρας.

Είναι αρκετά;

Όπως δείχνει η σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα, όχι.

Η ισχύς έχει επιστρέψει με τον πιο ωμό τρόπο στις διεθνείς σχέσεις. Οι συμμαχίες είναι πολύτιμες, αλλά δεν υποκαθιστούν την εθνική στρατηγική. Και η αποτροπή δεν χτίζεται μόνο με εξοπλισμούς. Χτίζεται με συνέχεια, διπλωματία, οικονομική ισχύ, συμμαχίες και κυρίως με σαφή αντίληψη του πού θέλεις να πας.

Γι’ αυτό και η κριτική στην εκάστοτε κυβέρνηση είναι όχι μόνο θεμιτή αλλά απαραίτητη. Ειδικά όμως στην εξωτερική πολιτική πρέπει να συνοδεύεται από μια απάντηση στο απλό ερώτημα: «Εσύ τι προτείνεις;»

Και εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο έλλειμμα της σημερινής αντιπολίτευσης. Ακούμε συχνά τι θεωρεί λανθασμένο. Πολύ σπανιότερα ακούμε μια συνεκτική, δομημένη και κυρίως ρεαλιστική εναλλακτική στρατηγική για την Τουρκία, το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, τις συμμαχίες και την αποτρεπτική ισχύ της χώρας. Αντ’ αυτού με την πρώτη ευκαιρία τρέχουν να παρουσιάζουν ως κερδισμένο τον Ερντογάν, κι ας μην έχει πάρει τίποτα χειροπιαστό από τον «φίλο» του τον Τραμπ.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται εξωτερική πολιτική της Νέας Δημοκρατίας, του ΠΑΣΟΚ ή οποιουδήποτε άλλου κόμματος. Χρειάζεται ελληνική εξωτερική πολιτική.

Ένα δόγμα που οι κυβερνήσεις θα μπορούν να εξελίσσουν, αλλά όχι να ξηλώνουν. Γιατί στη γεωπολιτική το κόστος της ασυνέχειας δεν πληρώνεται στις επόμενες εκλογές. Μπορεί να το πληρώσει η επόμενη γενιά, όπως θα το πληρώσουμε το άρον άρον κλείσιμο του Σκοπιανού με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Τα ολοένα και πιο αμφιλεγόμενα πανηγύρια στη Μακεδονία, αυτό δείχνουν.