Σπύρος Παππάς

Ότι δεν ψηφίζουν, δεν συμμετέχουν, δεν ενδιαφέρονται. Αλλά μήπως βλέπουμε μόνο τη μισή εικόνα; Μήπως δεν είναι οι νέοι που απομακρύνθηκαν από την πολιτική, αλλά η πολιτική που έπαψε να τους χωρά;

Οι νέοι σήμερα δεν ζουν σε έναν κόσμο αδιαφορίας. Αντίθετα, ανησυχούν και προβληματίζονται έντονα για την ακρίβεια, την κλιματική αλλαγή, τους πολέμους, την αγορά εργασίας και το αν θα μπορέσουν να ζήσουν αυτόνομα. Το ενδιαφέρον τους για την κοινωνία είναι υπαρκτό. Αυτό που κυριαρχεί είναι η απογοήτευση και η δυσπιστία, που συχνά οδηγεί σε αποστασιοποίηση από τις παραδοσιακές πολιτικές διαδικασίες. Πολλοί νέοι νιώθουν ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τη δική τους πραγματικότητα, χωρίς επαρκή διάλογο και χωρίς ουσιαστικό χώρο για να εκφραστούν οι ανάγκες της γενιάς τους.

Για έναν νέο που ακούει για χρόνια υποσχέσεις χωρίς ουσιαστική αλλαγή στην καθημερινότητά του, η απομάκρυνση από τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής συμμετοχής δεν είναι παράλογη. Όταν η πολιτική εμφανίζεται κυρίως μέσα από συγκρούσεις, σκάνδαλα, κομματικές αντιπαραθέσεις και επικοινωνιακές τακτικές, είναι δύσκολο να θεωρηθεί αξιόπιστο εργαλείο επίλυσης προβλημάτων ή χώρος όπου μπορεί πραγματικά να ακουστεί η νέα γενιά και να επηρεάσει τις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον της.

Οι νέοι δεν νιώθουν ότι λείπουν από την πολιτική. Νιώθουν ότι δεν χωρούν σε αυτήν.

Μεγαλώνοντας μέσα σε συνθήκες συνεχούς αβεβαιότητας, οικονομικές κρίσεις, πανδημία, γεωπολιτικές εντάσεις, ενεργειακές προκλήσεις, περιβαλλοντικές απειλές και ταχύτατες τεχνολογικές αλλαγές, πολλοί νέοι βλέπουν το μέλλον τους ως κάτι ασταθές και δύσκολα προβλέψιμο. Η σταθερή εργασία, η οικονομική ανεξαρτησία ή ένα δικό τους σπίτι δεν θεωρούνται πλέον δεδομένα. Για παράδειγμα, ένας 20χρονος μπορεί να δουλεύει part-time σε δύο δουλειές και παρ’ όλα αυτά να μην ξέρει αν θα μπορεί να νοικιάσει μόνος του ένα μικρό διαμέρισμα τον επόμενο χρόνο. Έτσι η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν είναι εύκολη υπόθεση και απαιτεί όχι μόνο χρόνο, αλλά και συνεχή απόδειξη αξιοπιστίας μέσα από πράξεις και όχι μόνο λόγια.

Παρόλα αυτά, η πολιτική συμμετοχή δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει αλλάξει μορφή και περιεχόμενο. Πολλοί νέοι δραστηριοποιούνται μέσα από εθελοντισμό, κοινωνικά κινήματα, περιβαλλοντικές δράσεις και πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, ενώ παράλληλα αξιοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να εκφράσουν απόψεις, να οργανωθούν και να αναδείξουν ζητήματα που θεωρούν σημαντικά. Δεν είναι λίγοι αυτοί που μπορεί να μην πάνε στην κάλπη, αλλά θα οργανωθούν online για μια περιβαλλοντική δράση ή θα συμμετάσχουν σε μια τοπική εθελοντική πρωτοβουλία. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνουν μια πιο άμεση, πιο ευέλικτη και πιο αποκεντρωμένη μορφή συμμετοχής στη δημόσια ζωή, η οποία συχνά λειτουργεί συμπληρωματικά ή και παράλληλα με τους θεσμικούς μηχανισμούς.

Το πραγματικό ζήτημα λοιπόν δεν είναι πώς θα «επιστρέψουν» οι νέοι στην πολιτική, αλλά πώς η πολιτική θα ξανακερδίσει την αξιοπιστία της. Αυτό προϋποθέτει ουσιαστικό διάλογο, διαφάνεια, συνέπεια λόγων και πράξεων και, κυρίως, πραγματική διάθεση να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες της νέας γενιάς στη λήψη αποφάσεων. Οι νέοι ζητούν να αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι συνομιλητές και όχι ως μια γενιά που απλώς παρατηρεί τις εξελίξεις από απόσταση.

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην κάλπη. Βασίζεται στην αίσθηση ότι κάθε πολίτης έχει φωνή και μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις. Όταν αυτή η αίσθηση αποδυναμώνεται, αποδυναμώνεται και η συμμετοχή, δημιουργώντας ένα βαθύτερο έλλειμμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και τους θεσμούς.

Γι’ αυτό και η παιδεία έχει καθοριστικό ρόλο. Όχι για να κατευθύνει πολιτικά τους νέους, αλλά για να τους βοηθά να σκέφτονται πιο κριτικά, να ξεχωρίζουν την αξιόπιστη πληροφορία και να καταλαβαίνουν καλύτερα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Παράλληλα, καλλιεργεί μια πιο ουσιαστική δημοκρατική συνείδηση και ενισχύει τη συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο.

Αν μια κοινωνία συνηθίσει να αντιμετωπίζει τους νέους ως αδιάφορους, κινδυνεύει να χάσει τη δημιουργικότητα, την καινοτομία, την κριτική σκέψη και τη δυναμική τους. Και αυτό δεν είναι απλώς πρόβλημα μιας γενιάς. Είναι πρόβλημα της ίδιας της δημοκρατίας.

Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν οι νέοι απομακρύνθηκαν από την πολιτική, αλλά αν η πολιτική απομακρύνθηκε από τους νέους. Η απάντηση σε αυτό θα καθορίσει το μέλλον της δημοκρατίας.