Γρ. Νικολόπουλος

Οι δημοσκοπήσεις μετά τη ΔΕΘ έδειξαν ότι οι παροχές που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έδωσαν σημαντική ώθηση στο ποσοστό της κυβέρνησης και αμέσως μετά ο ίδιος ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Οικονομικών δήλωσαν ότι υπάρχουν δημοσιονομικές εφεδρείες για ενισχύσεις που σχετίζονται με την ενεργειακή κρίση, δηλαδή σε καύσιμα και ρεύμα.

Το ερώτημα είναι πώς και πόσο μπορεί η κυβέρνηση να ελαφρύνει το βάρος που σηκώνουν τα νοικοκυριά από την ενεργειακή κρίση που προκαλούν οι δύο πόλεμοι, σε Ουκρανία και Ιράν.

Η πρακτική των επιδοτήσεων που ακολουθεί μέχρι σήμερα η κυβέρνηση ίσως πλέον να μην είναι επαρκής. Διότι οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας είναι τόσο γρήγορες και μεγάλες που καμία επιδότηση δεν μπορεί να τις καλύψει. Για παράδειγμα, το πετρέλαιο θέρμανσης που πέρυσι τέτοια εποχή κόστιζε 1,10 ευρώ το λίτρο, φέτος θα φτάνει στα 2 ευρώ το λίτρο. Συνεπώς, οι επιδοτήσεις της τάξης των 15 λεπτών που δίνει η κυβέρνηση δεν γίνονται καν αντιληπτές, όταν η αύξηση του κόστους είναι 1 ευρώ. Και μπορεί πράγματι τα διυλιστήρια να βάλουν πλάτη, αλλά το πορτοφόλι του νοικοκυριού θα αδειάζει αστραπιαία.

Ανάλογη είναι και η κατάσταση στο ρεύμα, το κόστος του οποίου, αν και η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των φθηνών χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, είναι αφόρητο για τον ελληνικό, πολύ χαμηλότερο από τους ευρωπαϊκούς, μισθό. Και φυσικά, είναι υψηλό για την ελληνική βιομηχανία, ενώ η μείωσή του είναι μια υπόσχεση του πρωθυπουργού προς τις επιχειρήσεις που δεν έχει υλοποιήσει.

Τέτοιου μεγέθους κρίσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν επαρκώς με επιδοτήσεις, απαιτούν πολύ ισχυρότερες παρεμβάσεις. Η μείωση των φόρων στα καύσιμα, του ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα και καταναλωτικά είδη, καθώς και του κόστους της ενέργειας για τις βιομηχανίες, που θα περιόριζε την αύξηση του κόστους παραγωγής τους, είναι αναπόφευκτα μια αναγκαία παρέμβαση για να ελαφρύνει κάπως το κόστος ζωής των νοικοκυριών.

Η κυβέρνηση μέχρι σήμερα αρνείται πεισματικά να μειώσει τον ΦΠΑ, που είναι το κλειδί για τα πολύ υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα που πετυχαίνει. Ωστόσο, ο ΦΠΑ 24% πάνω στις αυξημένες λόγω ενεργειακής κρίσης τιμές όλων των προϊόντων και υπηρεσιών εξαντλεί το πορτοφόλι των νοικοκυριών. Παρόλο λοιπόν που γεμίζει το δημόσιο ταμείο, μια μείωση του ΦΠΑ αλλά και του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα θα ήταν τα μόνα μέτρα που θα βελτίωναν αισθητά το κόστος ζωής των νοικοκυριών.

Το επιχείρημα της κυβέρνησης για την άρνησή της είναι ότι, ακόμη κι αν μείωνε τον ΦΠΑ, οι καταναλωτές δεν θα αντιλαμβάνονταν το όφελος, διότι οι επιτήδειοι έμποροι και παραγωγοί θα αύξαναν αυτόματα τις τιμές τους για να εισπράξουν οι ίδιοι ως κέρδος αυτή τη μείωση του φόρου. Η απάντηση σε αυτό το επιχείρημα είναι μία: να ελέγξει η κυβέρνηση τις τιμές προτού και αφότου μειώσει τον ΦΠΑ και να είναι ιδιαίτερα αυστηρή -για πρώτη φορά- με την αισχροκέρδεια, δηλαδή με όσους προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τη μείωση των φόρων για να αυξήσουν τα κέρδη τους.

Μπορεί να το κάνει αυτό η κυβέρνηση, δηλαδή να ελέγξει την αγορά; Η απάντηση είναι ότι αφενός η ίδια έχει αποδυναμώσει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς και είναι πολύ δύσκολο να τους ενισχύσει τώρα, αφετέρου μέχρι σήμερα δεν έχει δείξει καμία διάθεση παρέμβασης στην αγορά, αντίθετα θεωρεί ότι η αγορά αυτορρυθμίζεται, κάτι που δεν συμβαίνει χωρίς πλαίσιο και έλεγχο.

Παρά τη σθεναρή αντίθεσή της στη μείωση του ΦΠΑ και του φόρου στα καύσιμα, ίσως έρχεται η στιγμή που οι αντιστάσεις της θα καμφθούν. Ισως δηλαδή αναγκαστεί να προσγειωθεί στην πραγματικότητα που δημιουργεί ο συνδυασμός της ενεργειακής κρίσης με το χαμηλό ελληνικό εισόδημα και τη διενέργεια εκλογών σε λίγους μήνες.

Εξάλλου, αντίστοιχες αποφάσεις παίρνουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης.

Η υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας ανακοίνωσε προχθές ότι θα μειώσει προσωρινά τον ΦΠΑ στα καύσιμα από 19% σε 7% - πολύ γενναία μείωση. Η Ισπανία συνδυάζει επιδοτήσεις με μείωση του ΦΠΑ, η Ρουμανία βάζει πλαφόν στα κέρδη των εταιρειών καυσίμων και τις εξαγωγές τους και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η μία μετά την άλλη, ανακοινώνουν δυναμικές παρεμβάσεις στις τιμές και τους φόρους.

Στο επιβαρυμένο με ένα διαρκώς αυξανόμενο κόστος πορτοφόλι των ελληνικών νοικοκυριών, η παρέμβαση στις τιμές της ενέργειας, ακόμη και με μείωση του φόρου καυσίμων και ΦΠΑ, δεν είναι αρκετή. Εξίσου απαραίτητη για τα αδύναμα νοικοκυριά είναι η μείωση του ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα και καταναλωτικά είδη, με ταυτόχρονο και αυστηρό έλεγχο στις τιμές που έχουν αυτά στο ράφι.

Η κυβέρνηση αρχίζει να αντιλαμβάνεται τώρα ότι η ενεργειακή κρίση και ο πληθωρισμός που προκαλεί δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ούτε με επιδοτήσεις, ούτε με συμφωνίες κυρίων με τα σούπερ μάρκετ, οι οποίες δεν τηρούνται. Και μπορεί μέχρι σήμερα να απέφευγε τα γενναία μέτρα, αλλά το αποτέλεσμα των εκλογών που έρχονται θα επηρεαστεί καθοριστικά -ίσως και να κριθεί αποκλειστικά- από την αίσθηση της φτώχειας που θα σαρώσει τα ελληνικά νοικοκυριά μέχρι τις εκλογές αυτό τον πολύ δύσκολο χειμώνα.

Η προοπτική των εκλογών, λοιπόν, ίσως βοηθήσει στην προσγείωση της κυβερνητικής πολιτικής στην οδυνηρή πραγματικότητα των αδύναμων ελληνικών νοικοκυριών.

Η προσγείωση αυτή βεβαίως θα προκαλέσει μείωση των δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αδυναμία της κυβέρνησης, ότι δηλαδή θεωρεί τα μεγάλα δημοσιονομικά πλεονάσματα «ιερή αγελάδα». Καιρός είναι να αντιληφθεί ότι δεν είναι. Ενας ισοσκελισμένος προϋπολογισμός σε περιόδους κρίσης, προκειμένου να περιοριστεί το βάρος που σηκώνουν οι πολίτες, είναι μεγαλύτερη επιτυχία από έναν πλεονασματικό προϋπολογισμό που στηρίζεται στην πλάτη των νοικοκυριών.