Αιμίλιος Βουγιουκλάκης

Ούτε απόπειρα για κάτι τέτοιο. Δεν το επιθυμώ, δε θα το επιθυμούσε. Δε του άρεσαν, άλλωστε, ποτέ τα πολλά λόγια. Γνήσιος Λάκωνας, γαρ. Και βαθιά νομιμομαθής. Άρα, λιγομίλητος. Τεκμηριωμένος. Ακριβολόγος. Και αυστηρός.

Έτσι ήταν ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, «όπως τον έζησα», από το 2010 και μετά . Ή, μάλλον, όπως μου επέτρεψε εκείνος να τον ζήσω, τα τελευταία 16 χρόνια της ζωής του. Είναι η περίοδος που επικάθεται το καταστάλαγμα της μακράς εμπειρίας. Του αναστοχασμού μετά την απόσυρση από την ενεργό πολιτική. «Ενεργό πολιτική», το τονίζω. Γιατί ενεργός πολίτης υπήρξε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του. Πολυγραφότατος. Παρεμβατικός. Με άποψη. Με την γνώριμη -γκριζαρισμένη πια- πυγμή του. Με τις διαφωνίες του.

Με τίμησε με την εμπιστοσύνη του. Κυρίως, όμως, με την αγάπη του. Αναθέτοντάς μου την επιμέλεια των κειμένων του. Των ομιλιών του. Των πολύ επιλεκτικών και προσεγμένων δημοσίων παρεμβάσεών του. Και, μάλιστα, σε μία ταραγμένη πολιτικά και εθνικά περίοδο, μέχρι και πριν λίγα χρόνια.

Αλήθεια, τι έντονη αντίθεση και αυτή; Ένας άπειρος νέος 27 ετών -τότε- καθήμενος στο ίδιο τραπέζι με έναν άνθρωπο 77 ετών που συνδιαμόρφωσε την νεότερη πολιτική ιστορία, να συζητούν για πολιτική. Και να επιμελούνται άρθρα, δηλώσεις ή ομιλίες. «Μισός αιώνας διαφοράς, αγόρι μου, δε σημαίνει κάτι. Το πρόβλημα σε αυτή την χώρα είναι άλλο, ότι συζητάμε τα ίδια πράγματα εδώ και μισό αιώνα», έλεγε, προσπαθώντας -μάλλον- να με κάνει να νιώθω άνετα και (τρόπον τινά) να μπορέσω να σταθώ ισότιμα.

Και, όμως. Εκείνος σε αυτόν τον μισό αιώνα είχε ζήσει τα πάντα και τους πάντες. Τον Κωνσταντίνο Καραμανλή που τον ξεχώριζε από όλους και όλα. Την δικηγορία. Την Βουλή. Το κελί της απομόνωσης και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Υφυπουργός αρχικά, Υπουργός διαρκώς στη συνέχεια, σχεδόν πάντα στην κορυφή της προτίμησης των συμπολιτών του στην πάλαι ποτέ Β’ Αθηνών, επικεφαλής των Ευρωβουλευτών και Αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας.

Δε φοβόταν την μετάβαση στη νεότερη γενιά. Αντίθετα, την επεδίωκε. Όπως έπραξε, άλλωστε, και με την διαδικασία για την εκλογή ηγεσίας της Νέας Δημοκρατίας το 1997. «Εκείνο που φοβήθηκα, αντιθέτως, ήταν η δεύτερη αποτυχία», τόνιζε στην ερώτησή μου γιατί δεν διεκδίκησε ξανά εκείνος την Προεδρία τότε, αλλά δρομολόγησε την κάθοδο Καραμανλή, παρότι θεωρήθηκε ότι θα τα κατάφερνε με άνεση. «Όταν αποτυγχάνεις δύο φορές σε κάτι, σου αφήνει ρετσινιά. Την μία δεν την θυμάται κανείς», ανέφερε με σκεπτικισμό. Και έτσι ήταν. Η πρώτη (και μοναδική) αδυναμία εκλογής του το 1993 στην αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας, παρότι φαβορί, τον είχε σημαδέψει. «Την παραμονή της εκλογής Προέδρου τότε, άλλαξαν ‘ξαφνικά’ πολλοί βουλευτές την στάση τους», έλεγε με πικρία, «ενώ την προηγουμένη ημέρα ακριβώς ήταν όλοι τους μαζεμένοι εδώ και με διαβεβαίωναν», δείχνοντας μου την αίθουσα συσκέψεων της θρυλικής «Γενναδείου», του ιστορικού πολιτικού του γραφείου.

Ίδιας φιλοσοφίας και αμεσότητας ήταν και η απάντησή του το Δεκέμβρη του 2015. «Πρόεδρε, τι θα ψηφίσετε στις εσωκομματικές», τον ρωτώ. «Έχουμε πει, αγόρι μου. Εγώ ήμουν πάντα με την νέα γενιά. Και στάση δεν αλλάζω».

«Σημασία έχει να σε σταματούν και να σε χαιρετούν στον δρόμο όταν έχεις αποχωρήσει», τόνιζε ένα άλλο απόγευμα στην αγαπημένη του «Αγορά» και με τον κόσμο να έρχεται στο τραπέζι μας διαρκώς. «Αυτό σημαίνει σχέση εκτίμησης και σεβασμού, να το θυμάσαι. Τότε θα λες έχω κερδίσει. Όταν είσαι Υπουργός είναι μόνο σχέση εξουσίας», συμπλήρωνε. Με ένα ποτήρι malt ουίσκι κοιτούσε σκωπτικά με εκείνο το αυστηρό του ύφος και με ένα βλέμμα, όλο σοφία: «Ξέρεις, εγώ ως νέος Υφυπουργός το ‘75, είχα καλέσει τον Κωνσταντίνο Τσάτσο να του ζητήσω μεσολάβηση για κάποιον γνωστό μου στο Παρακαταθηκών και Δανείων. Ξέρεις τι μου απήντησε, τότε; Ότι αν στο κάνω Γιάννη μου, θα συμβούν δύο τινά. Εγώ θα έχω κερδίσει έναν υποχρεωμένο, δηλαδή εσένα. Εσύ, από την άλλη, θα έχεις κερδίσει έναν αχάριστο. Αυτόν που εξυπηρέτησες. Και αυτό το θυμάμαι πάντα. Έτσι είναι, παιδί μου. Δεν πρέπει να υποκύπτουμε στη γοητεία των εφήμερων πιέσεων».

Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης προφανώς έκανε και λάθη. «Για να τα αποφύγεις, ένας δρόμος υπάρχει. Να μην κάνεις τίποτα», τόνιζε. «Σημασία, έχει μετά να τα παραδέχεσαι. Να τα αναγνωρίζεις. Γιατί τότε γίνεσαι σοφότερος, παιδί μου. Αν τα κρύβεις, τότε γίνεσαι απλά πιο εγωιστής. Ο λαός, όμως, σε καταλαβαίνει και δε θα σε συγχωρέσει».

Αντί για ένα δόκιμο κλείσιμο, παραθέτω την αγαπημένη του αποστροφή, απευθυνόμενος στους νεότερους, από το ιστορικό συνέδριο για τα 40 χρόνια της Νέας Δημοκρατίας στην Χαλκιδική, το 2014, όπου ήταν ο κεντρικός ομιλητής:
«Το όχι σε όλα δε σημαίνει ασυμφωνία για το σήμερα. Σημαίνει, κυρίως, αδιαφορία για το αύριο. Πραγματική ευθύνη της πολιτικής και των πολιτικών είναι να διαμορφώνουν τις καταστάσεις και όχι να διαμορφώνονται από αυτές. Πολιτικός σημαίνει να υπηρετείς το λαό με γνώμονα το συμφέρον του Έθνους. Όχι να υποκύπτεις στις επιθυμίες του, προκειμένου να φανείς αρεστός. Μείνετε, λοιπόν, μακριά από διχασμούς, εξαλλοσύνες, λαϊκισμούς και ακρότητες. Να έχετε πάντα στο μυαλό και το νου ότι δεν κρίνεστε μόνο από τους πολίτες, αλλά κυρίως από την ίδια Ιστορία. Αφήστε στην άκρη τους εγωισμούς και τα μικροπολιτικά συμφέροντα. Οραματιστείτε και εργαστείτε για το αύριο της πατρίδας».

Για το πολιτικό αποτύπωμα του Γιάννη Βαρβιτσιώτη θα μιλήσει σίγουρα ο ιστορικός του μέλλοντος. Και θα εχει να πει πολλά. Σίγουρα, θα βοηθηθεί μέσα από το πλούσιο συγγραφικό του έργο. Ειδικά, εκείνο που αφορά τις συνταγματικές του σκέψεις, τους στοχασμούς και τις προτάσεις. Επίκαιρες σήμερα όσο ποτέ.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι με την εκδημία του «κλείνει» ένα ολόκληρο κεφάλαιο πολιτικής ιστορίας. Γιατί ήταν ο τελευταίος της γενιάς του Κωνσταντίνου Καραμανλη. Από εκείνους που εργάστηκαν και πέτυχαν ένα επίτευγμα μοναδικό: Την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, της μακροβιότερης που γνωρίσαμε, και την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως ισότιμο μέλος.

*Ο Αιμίλιος Βουγιουκλάκης είναι Νομικός (Mcs) και Διοικητής του Γ.Ν. «Ασκληπιείο Βούλας»