«Παζάρι» για το Ορμούζ: Το πρώτο στάδιο που προτείνει η Τεχεράνη για την έξοδο από τον πόλεμο και το ορόσημο των ενδιάμεσων

Μια σταδιακή πορεία εξόδου από τον πόλεμο, η οποία θα μπορούσε να προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού οικονομικού αποκλεισμού εναντίον του Ιράν, έχουν αρχίσει να εξετάζουν οι διαπραγματευτές των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν στη Νέα Υόρκη, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες και τις οποίες επικαλείται το Reuters.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν εξελιχθεί στο βασικό διαπραγματευτικό «χαρτί» της Τεχεράνης, στις προσπάθειες τερματισμού της σχεδόν επτάμηνης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν επιδιώκει να ανακουφιστεί οικονομικά από τον αμερικανικό αποκλεισμό στα λιμάνια του, ενώ η Ουάσιγκτον ζητά την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης των πλοίων από έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου, ο οποίος σήμερα παραμένει κλειστός.

Οι συνομιλίες, ωστόσο, αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό εμπόδιο: καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να είναι η πρώτη που θα εγκαταλείψει το πλεονέκτημα που διαθέτει.

Σύμφωνα με δηλώσεις δύο Ιρανών αξιωματούχων, δύο περιφερειακών αξιωματούχων και δύο δυτικών διπλωματικών πηγών στο Reuters, πίσω από τη σκληρή στάση της Τεχεράνης υπάρχει η αναγνώριση του οικονομικού κόστους μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης.

Συμφωνία σε στάδια

Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι η πιο πιθανή λύση για την άρση του αδιεξόδου θα ήταν μια συμφωνία σε στάδια: το Ιράν θα επέτρεπε τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ και οι ΗΠΑ θα προχωρούσαν στην άρση του οικονομικού αποκλεισμού, ενώ η Τεχεράνη θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.

«Ένας δρόμος προς τα εμπρός θα ήταν να επιλυθεί η κρίση σε στάδια. Το πρώτο βήμα θα ήταν να τερματιστεί ο αποκλεισμός και να ανοίξει ξανά το Ορμούζ», ανέφερε ο Ιρανός αξιωματούχος στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Η συμφωνία αυτού του τύπου θα απαιτούσε από τον Ντόναλντ Τραμπ να αποδεχθεί μια ακόμη προσωρινή λύση, μετά την κατάρρευση της αρχικής συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών μέσα στο καλοκαίρι.

Σε αυτό το πλαίσιο, το μεγάλο στοίχημα για τους διαπραγματευτές δεν είναι μόνο να σχεδιάσουν μια συμφωνία, αλλά να εξασφαλίσουν ότι οι παραχωρήσεις θα έχουν διάρκεια και θα είναι αρκετά αξιόπιστες, ώστε να γίνουν αποδεκτές και από τις δύο πλευρές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος πιστεύει - και το έχει δηλώσει αρκετές φορές, παρά τις απειλές που εξαπολύει - πως ΗΠΑ και Ιράν μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο στις 3 Νοεμβρίου.

Ευρωπαίος αξιωματούχος εμφανίστηκε συγκρατημένος, λέγοντας πως οι Ιρανοί «έχουν μια πολύ μεγάλη λίστα απαιτήσεων», ενώ αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υποστήριξε ότι «το Ιράν απελπίζεται για μια συμφωνία», αλλά ο Τραμπ «κρατά όλα τα χαρτιά» και θα λάβει την απόφαση που θεωρεί καλύτερη για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ίδιος ανέφερε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος παραμένει «ανοιχτός σε συνομιλίες με το Ιράν υπό τις κατάλληλες συνθήκες», αλλά δεν έχει ανάγκη να διαπραγματευτεί, καθώς οι ΗΠΑ βρίσκονται, όπως είπε, σε «πολύ ισχυρή θέση», έχοντας τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και μια ιρανική οικονομία που «καταρρέει».

Ο αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υποστήριξε ότι οι «συντριπτικές κυρώσεις» και «ένας από τους πιο επιτυχημένους αποκλεισμούς στην ιστορία» έχουν παραλύσει την ιρανική οικονομία, αφήνοντας τη χώρα χωρίς ουσιαστικούς πόρους.

Ο Ντένις Ρος, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής για το Ιράν, εκτίμησε ότι οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας πριν από τις εκλογές είναι μόλις 30%, ωστόσο σημείωσε ότι και οι δύο πλευρές μπορεί να έχουν ισχυρότερο κίνητρο για μια συμφωνία πριν από την κάλπη παρά μετά. «Ο αποκλεισμός είναι αυτό που πραγματικά πιέζει τους Ιρανούς. Τους στραγγαλίζει», δήλωσε.

Μια συμφωνία πριν από τις εκλογές θα μπορούσε να ευνοήσει πολιτικά τον Τραμπ, καθώς η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει την ένταση στον Περσικό Κόλπο, να περιορίσει τις τιμές του πετρελαίου και να συμβάλει στη μείωση της τιμής της βενζίνης στις ΗΠΑ, ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα.

Μετά τις εκλογές, σύμφωνα με τον Ρος, ο Τραμπ ενδέχεται να έχει λιγότερους περιορισμούς και να είναι πιο πρόθυμος να εντείνει την πίεση ή ακόμη και να εξετάσει στρατιωτικές επιλογές.

Το πλεονέκτημα της κάθε πλευράς που εμποδίζει τη συμφωνία

Το ίδιο το πλεονέκτημα που έφερε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μπορεί να αποτελέσει και το μεγαλύτερο εμπόδιο για έναν συμβιβασμό.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν το εργαλείο πίεσης που πλήττει περισσότερο το Ιράν, δηλαδή τις οικονομικές κυρώσεις. Το Ιράν, από την πλευρά του, ελέγχει την πρόσβαση σε έναν κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο.

Καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να παραδώσει αυτό το πλεονέκτημα χωρίς να λάβει ένα ουσιαστικό αντάλλαγμα. Αυτό σημαίνει ότι οι εκλογές στις ΗΠΑ μπορεί να μην αποτελούν τόσο μια προθεσμία για τη διπλωματία, όσο μια προθεσμία για τη διατήρηση των συνθηκών που επιτρέπουν τις διαπραγματεύσεις.

Αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δεν καταφέρουν να μετατρέψουν τα πλεονεκτήματά τους σε συμφωνία πριν από τις εκλογές, το διπλωματικό περιθώριο μπορεί να περιοριστεί και ο κίνδυνος κλιμάκωσης να αυξηθεί.

Παράλληλα με τις προσπάθειες για διπλωματική λύση, η Τεχεράνη προετοιμάζεται και για το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης με τις ΗΠΑ. «Τα δάχτυλά μας βρίσκονται στη σκανδάλη», δήλωσε Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος και πρόσθεσε: «Οι Αμερικανοί γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά λόγω των υπερβολικών απαιτήσεών τους οι πιθανότητες να επιλύσει η διπλωματία το ζήτημα είναι εξαιρετικά χαμηλές».

Περιφερειακές πηγές ανέφεραν ότι το Ιράν είναι διατεθειμένο να «κόψει» από την κύρια συμφωνία το αίτημα για καταβολή τελών διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ και να το μεταφέρει σε ξεχωριστό παράρτημα, καθώς η άρση του αποκλεισμού έχει γίνει πλέον η άμεση προτεραιότητα.

Οι χώρες του Κόλπου έχουν απορρίψει την ιδέα των τελών διέλευσης, ενώ οποιαδήποτε συμφωνία θα ήταν προσωρινή και δεν θα αποτελούσε επίσημη εγκατάλειψη της ιρανικής θέσης για τον έλεγχο του περάσματος.

Ο φόβος μιας αέναης σύγκρουσης

Κατά τη διάρκεια ξεχωριστής συνάντησής τους με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες των χωρών του Κόλπου ζήτησαν να γνωρίζουν ποιος είναι ο τελικός στόχος της Ουάσιγκτον μετά τις εκλογές και αν οι ΗΠΑ θα επανέλθουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις σε περίπτωση που το Ιράν αρνηθεί να επιστρέψει στις συνομιλίες.

Οι χώρες του Κόλπου απέρριψαν οποιονδήποτε μόνιμο ιρανικό έλεγχο στο Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας πρέπει να αποκατασταθεί και ότι το στρατηγικό πέρασμα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο πίεσης.

Παράλληλα, όμως, επιδιώκουν αποκλιμάκωση και πολιτική λύση, καθώς δεν επιθυμούν να εμπλακούν σε μια νέα σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. «Δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο ποιος είναι ο τελικός στόχος του Τραμπ ή ποια είναι η εναλλακτική στην εκστρατεία πίεσης», δήλωσε στο Reuters η Εμπτεσάμ αλ Κέτμπι, πρόεδρος του Emirates Policy Center στο Άμπου Ντάμπι και πρόσθεσε πως «οι Ιρανοί, αντίθετα, γνωρίζουν τι θέλουν. Αναδιαμορφώνουν το περιφερειακό τοπίο μέσω του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ με σαφή στόχο, ενώ η Ουάσιγκτον δεν έχει ακόμη καθορίσει τον οδικό της χάρτη».

Σύμφωνα με αναλυτές, οι συνομιλίες στη Νέα Υόρκη δεν έχουν αλλάξει τις βασικές θέσεις των δύο πλευρών. Το Ιράν δύσκολα θα υποχωρήσει όσο εκτιμά ότι ο Τραμπ θέλει να αποφύγει μια ευρύτερη κλιμάκωση πριν από τις εκλογές.

«Ο αποκλεισμός τους πλήττει, αλλά αντί να μαλακώσει τη στάση τους, είναι πιθανότερο να τους οδηγήσει σε κλιμάκωση, επειδή πιστεύουν ότι αν υποχωρήσουν, θα χάσουν τα πάντα», δήλωσε ο Άλαν Έιρ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής για το Ιράν.

Δυτικός αξιωματούχος με γνώση των συνομιλιών περιέγραψε την ουσία των διαπραγματεύσεων με μία φράση: «Όλα αφορούν το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Όλοι βρισκόμαστε υπό εσωτερική πίεση και οι Ιρανοί το γνωρίζουν».