Η Ουκρανία ξεμένει από χρήματα για τον πόλεμο: Η «τρύπα» των 27 δισ. που τρομάζει την Ευρώπη

Ήταν μια από εκείνες τις πληροφορίες που αλλάζουν το περιεχόμενο μιας συνάντησης μέσα σε λίγα λεπτά. Στις 24 Αυγούστου, όταν περισσότεροι από 30 Ευρωπαίοι και σύμμαχοι αξιωματούχοι βρέθηκαν στο Κίεβο για την 35η επέτειο της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τούς παρουσίασε έναν αριθμό που δεν περίμεναν: από τον αμυντικό προϋπολογισμό της χώρας λείπουν 27 δισ. δολάρια έως το τέλος του 2026. Το πρόβλημα δεν είναι λογιστικό ούτε και αφορά κάποια μακροπρόθεσμη εκτίμηση. Αφορά όπλα που πρέπει να αγοραστούν, στρατιώτες που πρέπει να πληρωθούν, αποζημιώσεις στις οικογένειες των νεκρών και έναν πόλεμο που όχι μόνο δεν γίνεται φθηνότερος όσο παρατείνεται, αλλά απαιτεί πλέον πολύ περισσότερα χρήματα για κάθε μήνα που περνά. Το Κίεβο έχει έκτοτε επιβεβαιώσει επισήμως το κενό, τόσο μέσω του πρωθυπουργού Σερχίι Κορέτσκι όσο και μέσω της προεδρίας.

Το timing ήταν ίσως το χειρότερο δυνατό. Η αμερικανική οικονομική στήριξη έχει περιοριστεί δραστικά και η κυβέρνηση Τραμπ μεταφέρει όλο και μεγαλύτερο μέρος του κόστους της Ουκρανίας στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, η Ρωσία αυξάνει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων και drones, τα ουκρανικά αποθέματα αμερικανικών αναχαιτιστικών Patriot παραμένουν επικίνδυνα χαμηλά και ο χειμώνας φέρνει ξανά μαζί του τον φόβο μιας εκστρατείας εναντίον του ηλεκτρικού δικτύου, της βιομηχανίας και των λιμανιών. Η Γερμανία ανακοίνωσε ήδη ότι στέλνει επειγόντως πρόσθετους Patriot PAC-2 από τα δικά της αποθέματα, ενώ η Ουκρανία έχει συμφωνίες για περίπου 1.000 νέους πυραύλους Patriot – το μεγαλύτερο μέρος τους, όμως, θα παραδοθεί σε βάθος χρόνου και όχι όταν τους χρειάζεται περισσότερο, δηλαδή τώρα.

Πού πήγαν τα 27 δισ.

Το ερώτημα που απασχολεί πλέον αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι απλό όσο και πολιτικά δύσκολο: πώς μπορεί ένα κενό τέτοιου μεγέθους να εμφανίζεται στα μέσα μιας χρονιάς κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη οργανώσει το μεγαλύτερο πολυετές χρηματοδοτικό πακέτο που έχει χορηγήσει στο Κίεβο από την έναρξη του πολέμου;

Μία πρώτη απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία χρησιμοποίησε τα χρήματα του 2026. Η προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου Άμυνας, υπό τον Μιχαΐλο Φεντόροφ, επέλεξε να μεταφέρει προς τους πρώτους μήνες του έτους κονδύλια τα οποία κανονικά προορίζονταν για το δεύτερο εξάμηνο. Η λογική ήταν στρατιωτική: περισσότερα drones, βαθύτερα πλήγματα στις ρωσικές γραμμές εφοδιασμού, επιθέσεις σε διυλιστήρια και υποδομές και ταχύτερη χρηματοδότηση συστημάτων που μπορούσαν να έχουν άμεσο αποτέλεσμα στο μέτωπο. Ο ίδιος ο Φεντόροφ έχει υπερασπιστεί την επιλογή, υποστηρίζοντας ότι η επιτάχυνση της χρηματοδότησης βοήθησε την ουκρανική εκστρατεία επιθέσεων σε βάθος, αλλά απορρίπτει ότι παρέδωσε στο διάδοχό του μια «τρύπα» 27 δισ. δολαρίων. Ο Ζελένσκι, αντίθετα, έχει συνδέσει ευθέως μέρος του προβλήματος με την πρόωρη χρήση χρημάτων που είχαν προϋπολογιστεί για το τέλος της χρονιάς.

Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν, πάντως, ότι υπάρχει και κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια εσωτερική σύγκρουση για το ποιος ενέκρινε ποιες δαπάνες. Ο πόλεμος κοστίζει πραγματικά περισσότερο. Μόνο μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου του 2026, η Ουκρανία δαπάνησε 1,63 τρισ. γρίβνες – περίπου 37 δισ. δολάρια – για ασφάλεια και άμυνα. Το ποσό ήταν σχεδόν 20% μεγαλύτερο από το αντίστοιχο του 2025 και αντιστοιχούσε στο 63,2% όλων των δαπανών του γενικού κρατικού προϋπολογισμού. Συνολικά οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 18,6% μέσα σε έναν χρόνο, με την άμυνα να απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης.

Παράλληλα, τα έσοδα άρχισαν να υποχωρούν. Στο πρώτο οκτάμηνο του έτους ο γενικός προϋπολογισμός εισέπραξε 33,1 δισ. γρίβνες λιγότερα από όσα είχαν προβλεφθεί, σχεδόν το μισό αυτής της υστέρησης μόνο μέσα στον Αύγουστο. Οι συνεχείς ρωσικές επιθέσεις σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, μεταλλουργικές μονάδες, ενεργειακές υποδομές και στον εξαγωγικό διάδρομο της Μαύρης Θάλασσας δεν προκαλούν πλέον μόνο στρατιωτικό κόστος. Χτυπούν απευθείας τις πηγές από τις οποίες το ουκρανικό κράτος χρηματοδοτεί τον πόλεμο.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η Ρωσία αυξάνει τα πλήγματα, η Ουκρανία χρειάζεται περισσότερα χρήματα για αεράμυνα και drones, τα ίδια ρωσικά πλήγματα περιορίζουν τα κρατικά έσοδα και το Κίεβο εξαρτάται ακόμη περισσότερο από εξωτερική χρηματοδότηση.

Τα 90 δισ. της Ευρώπης δεν φτάνουν εκεί που πρέπει – όταν πρέπει

Το μέγεθος του νέου προβλήματος φαίνεται ακόμη καθαρότερα αν εξεταστεί το ευρωπαϊκό πακέτο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκρίνει για το 2026 και το 2027 δάνειο συνολικού ύψους 90 δισ. ευρώ. Από αυτά, περίπου 60 δισ. προορίζονται για αμυντικές ανάγκες και 30 δισ. για τη λειτουργία του κράτους και τη δημοσιονομική στήριξη. Για το 2026 έχουν προβλεφθεί έως 45 δισ. ευρώ: 28,3 δισ. για την αμυντική βιομηχανία και τις στρατιωτικές ανάγκες και 16,7 δισ. για τον προϋπολογισμό. Η πρώτη μεγάλη εκταμίευση έχει ήδη ξεκινήσει και αρκετά δισεκατομμύρια έχουν κατευθυνθεί σε drones, πυραύλους, πυρομαχικά και αεράμυνα.

Ο Ζελένσκι ζητά τώρα στην πράξη να σπάσει αυτή η ισορροπία. Η πρότασή του είναι ένα μέρος από τα 45 δισ. ευρώ που προορίζονται για το 2027 να δοθεί μέσα στο 2026. Είναι η ταχύτερη λύση, επειδή το χρηματοδοτικό εργαλείο υπάρχει ήδη, έχει εγκριθεί νομικά και δεν χρειάζεται να δημιουργηθεί νέος μηχανισμός από το μηδέν. Στις Βρυξέλλες υπάρχουν κυβερνήσεις που βλέπουν θετικά την ιδέα και η Ιρλανδία έχει ήδη αφήσει δημόσια ανοιχτό το ενδεχόμενο να μεταφερθούν προς τα εμπρός πληρωμές όπου υπάρχει άμεση ανάγκη.

Υπάρχει όμως μια προφανής παγίδα: κάθε ευρώ του 2027 που δίνεται σήμερα αφήνει ένα ευρώ λιγότερο για την επόμενη χρονιά. Και κανείς στην Ευρώπη δεν εργάζεται πλέον με την υπόθεση ότι ο πόλεμος θα έχει οπωσδήποτε τελειώσει έως τότε. Το Κίεβο έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το 2027 πιθανότατα θα χρειαστεί διεθνή χρηματοδότηση αντίστοιχου μεγέθους. Το πρόβλημα συνεπώς δεν λύνεται. Μεταφέρεται μερικούς μήνες αργότερα.

Η Ευρώπη πλέον ρωτά

Αυτό εξηγεί και την αμηχανία που προκάλεσε η ουκρανική απαίτηση. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση η Ουκρανία δεν μπορεί να διατηρήσει για πολύ έναν πόλεμο τέτοιας έντασης. Γνωρίζουν επίσης ότι η σημερινή γραμμή του μετώπου αποτελεί για πολλές από αυτές ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας και όχι απλώς αλληλεγγύης προς το Κίεβο. Όμως 27 δισ. δολάρια δεν μπορούν πλέον να εγκριθούν πολιτικά με μία γενική αναφορά στις ανάγκες του πολέμου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε πρώτα μια σαφή εικόνα για την πραγματική δημοσιονομική κατάσταση. Και αυτό έχει σημασία. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να επιστρέψουν στα εθνικά Κοινοβούλια και στους ψηφοφόρους τους με ακόμη έναν μεγάλο λογαριασμό για την Ουκρανία, την ώρα που αυξάνουν τις δικές τους αμυντικές δαπάνες, χρηματοδοτούν ενεργειακές πολιτικές, αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος ζωής και βλέπουν κόμματα που αντιτίθενται στη συνεχή χρηματοδότηση του Κιέβου να κερδίζουν έδαφος.

Η αμφιβολία δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη ετοιμάζεται να εγκαταλείψει την Ουκρανία. Σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο ζητούνται και δαπανώνται τα χρήματα αποκτά πλέον σχεδόν την ίδια πολιτική σημασία με το ίδιο το ύψος της βοήθειας. Το ευρωπαϊκό δάνειο συνοδεύεται άλλωστε από ρητούς όρους για κράτος δικαίου, καταπολέμηση της διαφθοράς, οικονομική ανθεκτικότητα και έλεγχο της χρήσης των κονδυλίων.

Τα 210 δισ. της Ρωσίας επιστρέφουν στο τραπέζι

Υπάρχει μία πηγή χρημάτων που το Κίεβο θεωρεί πολύ πιο λογική από το να ζητά συνεχώς περισσότερα από τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς: τα παγωμένα ρωσικά κρατικά κεφάλαια.

Περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων παραμένουν δεσμευμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το μεγαλύτερο μέρος τους στο βελγικό Euroclear. Μέχρι σήμερα η ΕΕ χρησιμοποιεί κυρίως τα έκτακτα κέρδη που παράγουν αυτά τα assets και όχι το ίδιο το κεφάλαιο. Η Ουκρανία, όμως, ζητά να γίνει το επόμενο βήμα: τα ρωσικά κεφάλαια να χρησιμοποιηθούν για να στηρίξουν πολύ μεγαλύτερη χρηματοδότηση της άμυνας. Η Σουηδία, η Πολωνία, η Ολλανδία και η Ισπανία εμφανίζονται περισσότερο διατεθειμένες να ξανανοίξουν τη συζήτηση.

Το εμπόδιο παραμένει το Βέλγιο. Οι Βρυξέλλες φοβούνται τόσο τις δικαστικές αξιώσεις της Μόσχας όσο και το προηγούμενο που θα δημιουργούσε η κατάσχεση κρατικών αποθεματικών που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Το επιχείρημα είναι ότι χώρες εκτός Δύσης θα μπορούσαν να συμπεράνουν πως τα δικά τους συναλλαγματικά διαθέσιμα δεν είναι πλέον απολύτως ασφαλή στην Ευρώπη και να αρχίσουν να τα αποσύρουν. Για το Κίεβο, όμως, αυτός είναι ένας νομικός και χρηματοπιστωτικός διάλογος που εξελίσσεται με ταχύτητα ειρήνης ενώ ο πόλεμος απαιτεί αποφάσεις σε χρόνο ημερών.

Ο χειμώνας και ο πραγματικός λογαριασμός του πολέμου

Τα 27 δισ. δολάρια δεν είναι απλώς μια «τρύπα» στον ουκρανικό προϋπολογισμό. Είναι η ένδειξη ότι η πέμπτη χρονιά του πολέμου έχει περάσει σε διαφορετική οικονομική κλίμακα. Το 2025 η επικεφαλής της Επιτροπής Προϋπολογισμού της ουκρανικής Βουλής υπολόγιζε ότι για το 2026 θα χρειάζονταν περίπου 60 δισ. δολάρια εγχώριων αμυντικών δαπανών και άλλα 60 δισ. από τους συμμάχους σε όπλα και πυρομαχικά – συνολικό αμυντικό αποτύπωμα περίπου 120 δισ. δολαρίων. Ήταν ήδη ο υψηλότερος λογαριασμός από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής. Οι υπολογισμοί εκείνοι έγιναν πριν η Ρωσία αυξήσει ακόμη περισσότερο την πίεση με βαλλιστικούς πυραύλους, μαζικές επιδρομές drones και συστηματικά χτυπήματα στην ουκρανική οικονομική υποδομή. Έγιναν επίσης με την προσδοκία ότι η δυτική αλυσίδα εφοδιασμού θα παρέμενε περισσότερο προβλέψιμη.

Σήμερα η Ουκρανία χρειάζεται ταυτόχρονα περισσότερα drones για να κρατήσει τη δική της δυνατότητα πληγμάτων σε βάθος, περισσότερους πυραύλους αεράμυνας για να προστατεύσει πόλεις και βιομηχανία και περισσότερα χρήματα απλώς για να διατηρήσει έναν στρατό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων σε πόλεμο. Το πραγματικό πρόβλημα για την Ευρώπη βρίσκεται επομένως πέρα από τα 27 δισ. Το ερώτημα είναι πόσο κοστίζει ετησίως μια Ουκρανία που δεν χάνει τον πόλεμο εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θέλουν πλέον να πληρώνουν το μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού. Μέχρι σήμερα η ευρωπαϊκή απάντηση ήταν ότι τα χρήματα θα βρεθούν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της έχουν διοχετεύσει συνολικά πάνω από 220 δισ. ευρώ σε στήριξη προς την Ουκρανία και τους Ουκρανούς από την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Το αίτημα του Αυγούστου έδειξε όμως κάτι που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να αγνοήσουν: δεν αρκεί πλέον να εγκρίνουν μεγάλα πακέτα με ορίζοντα δύο ή τριών ετών. Ο ρυθμός του πολέμου μπορεί να καταναλώνει τα χρήματα πολύ ταχύτερα από τον ρυθμό με τον οποίο η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία τα έχει προγραμματίσει. Για το Κίεβο, ο χρόνος μετρά πλέον σε πυραύλους Patriot, ημερήσια παραγωγή drones και μισθοδοσίες στρατιωτών. Για την Ευρώπη, σε δόσεις δανείων, εθνικούς προϋπολογισμούς και πολιτικές εγκρίσεις. Αυτή η απόσταση ανάμεσα στους δύο χρόνους είναι ίσως η πιο επικίνδυνη «τρύπα» από όλες.