Τάσος Καραμήτσος

Ειδικά στη Βουλή των Αντιπροσώπων η απώλεια των Ρεπουμπλικανών μοιάζει αναπόφευκτη γιατί ούτως ή άλλως η πλειοψηφία τους ήταν οριακή. Η απώλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων δεν αφαιρεί από τον Τραμπ τον έλεγχο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αλλάζει όμως την πολιτική και οικονομική του δυνατότητα να εφαρμόζει τις αποφάσεις του. Αν χάσει και τη Γερουσία, ο περιορισμός θα είναι σημαντικά μεγαλύτερος, ωστόσο, ακόμη και τότε, οι ΗΠΑ δεν μετατρέπονται σε ένα τυπικό κοινοβουλευτικό σύστημα, ο πρόεδρος εξακολουθεί να έχει ισχυρές συνταγματικές αρμοδιότητες.

Η ουσία βρίσκεται στη διάκριση ανάμεσα σε τρία πράγματα: στην εξουσία του Τραμπ να αποφασίζει, στη δυνατότητά του να χρηματοδοτεί και να εφαρμόζει τις αποφάσεις και στην αξιοπιστία των δεσμεύσεών του απέναντι σε συμμάχους και αντιπάλους. Τι ισχυρίζονται λοιπόν στην πλειοψηφία τους οι διεθνείς αναλυτές σχετικά με τα δύο μεγάλα ζητήματα που αφορούν το διεθνές περιβάλλον και φυσικά κι εμάς.

Αν οι Δημοκρατικοί ελέγξουν τη Βουλή, μπορούν να πιέσουν για περισσότερη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία και αυστηρότερες κυρώσεις στη Ρωσία. Χωρίς συμφωνία με τη Γερουσία και τον πρόεδρο, όμως, δεν μπορούν να επιβάλουν συνολική αλλαγή πολιτικής. Στο Ισραήλ και τη Μέση Ανατολή ο Τραμπ διατηρεί τη δυνατότητα να στηρίζει διπλωματικά το Ισραήλ, ωστόσο μια Δημοκρατική Βουλή μπορεί να πιέσει για όρους στη στρατιωτική βοήθεια και μεγαλύτερο έλεγχο των εξοπλισμών. Το Reuters, για παράδειγμα, επισημαίνει ότι αυξάνονται οι διαφωνίες στο Δημοκρατικό Κόμμα για την αμερικανική στήριξη στο Ισραήλ. Για το Ιράν η σύγκρουση μπορεί να είναι εντονότερη, οι Δημοκρατικοί μπορούν να ζητήσουν περιορισμούς στη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων, ακροάσεις και εξηγήσεις για τη συνέχιση του πολέμου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Βουλή μπορεί από μόνη της να διατάξει τον τερματισμό του.

Για την Κίνα, οι διαπραγματεύσεις με το Πεκίνο παραμένουν κυρίως στα χέρια του Λευκού Οίκου. Οι Δημοκρατικοί μπορούν να ελέγχουν τη χρήση των εμπορικών εξουσιών και να επιχειρούν νομοθετικούς περιορισμούς στους δασμούς, ο Τραμπ όμως διατηρεί τις εξουσίες που του παρέχει η υφιστάμενη νομοθεσία. Και όλοι εμείς στην Ευρώπη υποθέτουμε ότι θα έχουμε έναν επιπλέον συνομιλητή στο Κογκρέσο, ιδίως για την Ουκρανία, τις αμυντικές δαπάνες και το εμπόριο, αλλά η στάση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προεδρία.

Η μεγάλη διαφορά, λοιπόν, είναι αν ο Τραμπ χάσει τη Βουλή ή και τα δύο Σώματα, γιατί στη δεύτερη περίπτωση θα βρεθεί σε δύσκολη θέση, αλλά κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος πώς θα αντιδράσει ο συγκεκριμένος πρόεδρος. Υπάρχει ο συμβιβασμός και η αναζήτηση συμφωνιών. Θα μπορούσε να επιδιώξει συγκεκριμένες διπλωματικές επιτυχίες στην Ουκρανία, στη Μέση Ανατολή ή στο εμπόριο με την Κίνα, παρουσιάζοντάς τες ως αποτελέσματα της προεδρίας του. Ή τουλάχιστον να τις παρουσιάσει έτσι.

Αλλά υπάρχει και η στρατηγική της συγκρουσιακής πολιτικής. Θα μπορούσε να χρησιμοποιεί τις εκτελεστικές του εξουσίες και να συγκρούεται δημόσια με το Κογκρέσο, αποδίδοντας στους Δημοκρατικούς την ευθύνη για πολιτικά και οικονομικά αδιέξοδα. Δεν υπάρχει αυτόματη σύνδεση ανάμεσα σε εκλογική ήττα και μετριοπαθέστερη εξωτερική πολιτική. Οπως επισημαίνουν αναλυτές του Chatham House, μετά την ήττα του στις ενδιάμεσες εκλογές του 2006 ο Τζορτζ Μπους επέλεξε την κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράκ αντί για την υποχώρηση.

Για την Αθήνα, τρία ζητήματα έχουν ιδιαίτερη σημασία: η διατήρηση της αμερικανικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο, η πολιτική της Ουάσινγκτον απέναντι στην Τουρκία και η αμερικανική στάση στα ενεργειακά και αμυντικά ζητήματα. Μια Δημοκρατική Βουλή θα μπορούσε να ενισχύσει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο στις αμερικανοτουρκικές αμυντικές σχέσεις. Δεν θα μπορούσε όμως από μόνη της να καθορίσει τη σχέση Τραμπ - Ερντογάν. Για την Ελλάδα, συνεπώς, θα αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη σημασία η διατήρηση ισχυρών διακομματικών σχέσεων με το Κογκρέσο, παράλληλα με τις σχέσεις με τον Λευκό Οίκο.

Η ουσία των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου δεν είναι μόνο ποιος θα ελέγχει το Κογκρέσο. Είναι πόσο πολιτική, θεσμική και δημοσιονομική ελευθερία θα έχει ο Τραμπ μέχρι τον Ιανουάριο του 2029. Αν χάσει μόνο τη Βουλή, θα αντιμετωπίσει ισχυρότερη αντιπολίτευση, αλλά θα διατηρήσει σημαντικό περιθώριο κινήσεων στην εξωτερική πολιτική. Αν χάσει και τη Γερουσία, οι Δημοκρατικοί θα έχουν περισσότερα εργαλεία ελέγχου, ιδίως στους διορισμούς, στη χρηματοδότηση πολέμων και στη στρατιωτική βοήθεια. Δεν ξέρω κατά πόσο θα μπορεί στην ουσία να κυβερνήσει εντός της χώρας του και εφόσον η ήττα του είναι συντριπτική και στα δύο Σώματα, αν οι Δημοκρατικοί θα προχωρήσουν σε impeachment, δηλαδή διαδικασία παραπομπής του προέδρου σε δίκη προκειμένου να απομακρυνθεί. Δύσκολο, αλλά όχι αδύνατον.

Σε κάθε περίπτωση, το ευρύτερο γεωπολιτικό αποτέλεσμα θα είναι μια περίοδος κατά την οποία οι ξένες κυβερνήσεις θα χρειάζεται να υπολογίζουν όχι μόνο τι υπόσχεται ο Αμερικανός πρόεδρος, αλλά και κατά πόσο το Κογκρέσο μπορεί να στηρίξει ή να περιορίσει την υλοποίηση των δεσμεύσεών του. Αρα, για την Ευρώπη, την Ουκρανία, το Ισραήλ, την Τουρκία και την Ελλάδα, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο πόσο ισχυρός παραμένει ο Τραμπ, αλλά και πόσο σταθερή μπορεί να είναι η αμερικανική πολιτική πέρα από τη θητεία του. Ισως είναι η αρχή του τέλους.