Παντελής Καψής

Όταν ήρθε η στιγμή βέβαια προσαρμόστηκε. Ως άλλος Τσίπρας περιορίστηκε σε ένα «ουδείς αναμάρτητος» για να δικαιολογηθεί. Η ζημιά όμως είχε γίνει. Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας είχε πιστέψει ότι δεν έφερε η χρεοκοπία τα μνημόνια αλλά οτι τα μνημόνια έφεραν τη χρεοκοπία.

Ο Σαμαράς είχε πιστέψει πως παίρνοντας αποστάσεις από τα σκληρά μέτρα θα κέρδιζε από τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων. Η συνέχεια αποδείχθηκε πιο σύνθετη. Αγνοώντας τα σκληρά δεδομένα της οικονομίας και υιοθετώντας μια εξωπραγματική προσέγγιση αυτό που κατάφερε τελικά ήταν να νομιμοποιήσει τις πολιτικές της αριστεράς. Η οποία τα ίδια έλεγε πάνω κάτω, ήταν όμως πιο αυθεντική και πιο ριζοσπαστική. Έτσι όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου ήταν σε θέση να εκμεταλευθεί το κύμα του θυμού και να κερδίσει τις εκλογές. Ο Σαμαράς την διευκόλυνε.

Το «πιο αυθεντική» χρειάζεται φυσικά μια επεξήγηση. Ο Σαμαράς δεν πίστευε, δεν ήταν δυνατόν να πιστεύει, αυτά που έλεγε. Είχε αρκετές γνώσεις, κυβερνητική πείρα και έμπειρα στελέχη με θητεία σε ευρωπαϊκους θεσμούς για να γνωρίζει την αλήθεια. Με δεδομένη την κακή κληρονομιά του Καραμανλή και τα Greek statistics για τα οποία θα έπρεπε να απολογηθεί, ήταν φανερό ότι η τοποθέτησή του ήταν προσχηματική και ψηφοθηρική. Αυτό το καταλάβαιναν οι πολίτες. Ο Σαμαράς όμως δεν μπορούσε να τιθασεύσει τον λαϊκιστή μέσα του. Από την άλλη πλευρά η αγνόηση της πραγματικότητας ήταν και παραμένει καταστατική συνθήκη για την αριστερά. Δεν είναι τυχαίο οτι ο τότε Σύριζα υποστήριζε πως δεν υπήρχε καν κρίση, ήταν μια κατασκευή με στόχο να επιβληθεί η πολιτική της λιτότητας! Με άλλα λόγια συνέχισε να λέει ότι έλεγε πάντα. Ο Σαμαράς απλώς βοήθησε να γίνονται πιο πιστευτά.

Τηρουμένων των αναλογιών ο Μητσοτάκης έχει μπροστα του μια ανάλογη παγίδα. Με δυο λόγια: η αντιπολίτευση και κυρίως ο Αλέξης Τσίπρας δείχνει πως θα μπει σε μια πλειοδοσία παροχών. Αν η κυβέρνηση ακολουθήσει τότε το αποτέλεσμα θα είναι να νομιμοποιήσει την παροχολογία των αντιπάλων της. Θα βρεθεί να παίζει στο δικό τους πεδίο όπου θα είναι χαμένη από χέρι. Καμιά κυβέρνηση στο παρελθόν δεν εχει σωθεί από παροχές της τελευταίας στιγμής.

Δεν θα είναι εύκολο να αντισταθεί. Ο πειρασμός να μπει στον ανταγωνισμό των παροχών θα είναι μεγάλος και θα γίνεται όλο και μεγαλύτερος όσο πλησιάζουμε στις εκλογές. Άλλωστε οι πολιτικές αναμετρήσεις δεν κερδίζονται τόσο με το φόβο όσο με τις προσδοκίες. Ο κίνδυνος της αστάθειας είναι ισχυρό επιχείρημα, ισχυρότερο όμως είναι η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης του ψηφοφόρου. Λειτουργεί μάλιστα αποπροσανατολιστικά και η όχι παράλογη επιμονή της κυβέρνησης να παρουσιάζει τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών στην οικονομία. Αφού επιστρέψαμε στην κανονικότητα, αφού παράγονται τέτοια υπερπλεονάσματα, γιατί να μην πάρουμε κι εμείς, είναι μια κατανοητή αντίδραση.

Όχι τυχαία αυτό ήταν ουσιαστικά και το επιχείρημα του Αλέξη Τσίπρα όταν μίλησε για τα 6 δισεκατομμύρια πλεόνασμα τα οποία ισχυρίζεται ότι του επιτρέπουν να κάνει παροχές χωρίς να φορολογήσει τη μεσαία τάξη. Λίγοι θα αντιτάξουν τους δημοσιονομικούς περιορισμούς της Ευρωζώνης οι οποίοι δεν αφήνουν τέτοια περιθώρια. Πόσο μάλλον όταν την ίδια στιγμή η κυβέρνηση κάνει λάθη με μικρό οικονομικό αλλά μεγάλο επικοινωνιακό κόστος. Όταν διπλασιάζει τους μισθούς των μητροπολιτών με ποιο έρεισμα αρνείται τις αυξήσεις, για παράδειγμα, στους γιατρούς του ΕΣΥ ή στους εκπαιδευτικούς;

Σε αυτά τα προβλήματα θα πρέπει να προστεθεί ένα ίσως ακόμα μεγαλύτερο. Η κόπωση της πολιτικής πλατφόρμας πάνω στην οποία στηρίχθηκε η ηγεμονία και το φιλελεύθερο, κεντρώο άνοιγμα του Μητσοτάκη τα τελευταία χρόνια: οι μεταρρυθμίσεις και το επιτελικό κράτος. Το τελευταίο, παρά τις θετικές παρεμβάσεις ιδίως στη ψηφιακή μετάβαση, συνδέθηκε με τις ομολογημένες κυβερνητικές αστοχίες, τα σκάνδαλα και τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Για πολλούς, δικαίως ή αδίκως, σηματοδοτεί σήμερα το αντίθετο από αυτό που προβάλλει η κυβέρνηση. Όσο για τις μεταρρυθμίσεις δεν ήταν όλες το ίδιο επιτυχημένες ή δημοφιλείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα τεκμήρια για τους ελεύθερους επαγγελματίες τα οποία συνέβαλαν στη μείωση της φοροδιαφυγής είναι εξαιρετικά πιθανό όμως ότι θα κοστίσουν σε ψήφους.

Θα μπορέσει να ξαναδώσει ζωή και να ανανεώσει το κεντρικό μήνυμα της Νέας Δημοκρατίας ο Μητσοτάκης ως τις εκλογές; Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει. Για την ώρα ασχολείται με μερεμέτια. Επιχειρεί να αποστασιοποιηθεί από το pride και να ξεχαστεί ο νόμος για τον γάμο των ομοφύλων, ανακοινώνει περιοδείες σε ευάλωτες περιοχές ιδίως εκείνες όπου εικάζεται πως έχει επιρροή ο Σαμαράς και τονώνει τον κομματικό πατριωτισμό. Προσπαθεί να απευθυνθεί σε ειδικά κοινά και να κλείσει πληγές. Δεν λύνουν το πρόβλημα. Αντιθέτως συσκοτίζουν το μήνυμα και δίνουν την εντύπωση ότι η ΝΔ όλο και πιο πολύ επιστρέφει στις εργοστασιακές της προδιαγραφές. Αν επιμείνει σε αυτή την προσέγγιση, αν δεν μπορέσει να δώσει ένα ισχυρό μήνυμα για το αύριο, δύσκολα θα καταφέρει να συσπειρώσει ξανά τις δυνάμεις που της έδωσαν δύο φορές την εκλογική νίκη και την αυτοδυναμία.