Νίκος Φελέκης

Σε όλους τους ασχολούμενους με τον κινηματογράφο είναι γνωστό πως, όταν ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ έβαζε στον νου του κάτι, το έκανε. Δεν σταματούσε ώσπου να το καταφέρει, όσο ακατόρθωτο κι αν έμοιαζε. Μια μέρα, ενώ σκηνοθετούσε την ταινία «Μπάρι Λίντον», πρότεινε να γυρίσουν μια σκηνή μόνο με φως κεριών. Ο διευθυντής φωτογραφίας διαφώνησε λέγοντας πως αυτό ήταν αδύνατο.

Κάποιος άλλος θύμισε στον Κιούμπρικ έναν μύθο που τον γοήτευε: το πέταγμα του Ικαρου, ο οποίος πλησίασε αρκετά κοντά στον ήλιο και κάηκαν τα φτερά που του είχε φτιάξει ο πατέρας του, ο Δαίδαλος, ο αρχιτέκτονας του λαβύρινθου της Κρήτης. Ο Κιούμπρικ τούς κοίταξε όλους και είπε: «Ο μύθος του Ικαρου δείχνει απλώς ότι το κερί δεν είναι καλό υλικό για να πλησιάσεις στον ήλιο. Επρεπε να είχαν δουλέψει περισσότερο για την κατασκευή των φτερών».

Θυμήθηκα την ιστορία με αφορμή τη δήλωση του Τσίπρα «ή εμείς ή κανείς». Σημειώνω ότι το «εμείς» μπήκε μόνο και μόνο για την ομοιοκαταληξία, αφού όλοι ξέρουν ότι η ΕΛΑΣ είναι ο Τσίπρας, αλλά και γιατί φοβήθηκαν στην Αμαλίας ότι το «εγώ» μπορεί να προκαλέσει αρνητικά συναισθήματα, καθώς οι κακόβουλοι αντίπαλοι του Αλέξη θα τον κατέκριναν για λουδοβίκειο σύνδρομο. Βέβαια, σχεδόν όλοι το «εμείς» το εξέλαβαν ως «εγώ» και έτσι το σχολίασαν. Εγώ και κανένας άλλος. Μόνο εγώ μπορώ να κερδίσω τον Μητσοτάκη. Αλλωστε το είπα και καθαρά: Ο Ανδρουλάκης αν είχε τη δυνατότητα να κερδίσει τον Μητσοτάκη, θα το είχε κάνει. Ηταν τρία χρόνια μόνος του, χωρίς εμένα, και δεν τα κατάφερε. Η βελόνα ήταν κολλημένη. Και η αλήθεια είναι, όντως, αυτή.

Μπορεί κάποιος να καταλογίσει τα μύρια όσα στον Τσίπρα, αλλά επέστρεψε επειδή ούτε ο Ανδρουλάκης, ούτε ο Κασσελάκης, ούτε ο Φάμελλος, ούτε κάποιος/α άλλος/η μπόρεσαν να αμφισβητήσουν τον Μητσοτάκη και τη δεξιά ηγεμονία. Βρισκόμαστε στο τέλος της δεύτερης κυβερνητικής θητείας και η Ν.Δ. συνεχίζει να προπορεύεται και μάλιστα με διψήφια διαφορά από το δεύτερο κόμμα. Από την άλλη, έχουν δίκιο και όσοι -από το ΠΑΣΟΚ, την αποδέλοιπη Αριστερά, αλλά και τη Ν.Δ.- υποστηρίζουν πως «ο μόνος που δεν μπορεί να κερδίσει τον Μητσοτάκη είναι, αποδεδειγμένα, ο Τσίπρας, αφού έχει χάσει σε όλες τις βουλευτικές αναμετρήσεις μαζί του». Τον Ιούνιο του 2023, μάλιστα, η διαφορά ήταν μεγαλύτερη και από 20 μονάδες (40,56% έναντι 17,83%).

Ατυχής συσχέτιση

Μπορεί η αιτίαση κάποιων πασόκων («με την επιστροφή του ο Τσίπρας βοηθάει, αντικειμενικά, τον Μητσοτάκη») να μην είναι σοβαρή, όμως δεν είναι και τόσο εύστοχο το απόφθεγμα Μαραντζίδη: «Ο Τσίπρας θα χάσει όσες φορές χρειάζεται μέχρι να κερδίσει τον Μητσοτάκη». Οπως ατυχής είναι και η συσχέτιση με τον Ανδρέα Παπανδρέου, ότι έχασε τρεις φορές από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη το «βρώμικο ’89» και τον κέρδισε την τέταρτη, το 1993. Οι τρεις φορές ήταν μία εκλογική αναμέτρηση (επειδή δεν κέρδιζε, λόγω της απλής αναλογικής, αυτοδυναμία ο Μητσοτάκης), ενώ η τότε διακυβέρνηση της Ν.Δ. κράτησε μόνο 3,5 χρόνια. Τώρα ο γιος του Μητσοτάκη, ο Κυριάκος, κλείνει οκτώ χρόνια και εφόσον καταφέρει να κερδίσει τις εκλογές και να σχηματίσει κυβέρνηση πάει για 12 χρόνια.

Ο Μαραντζίδης και ο Τσίπρας μπορεί να μην έχουν πρόβλημα μετά τις διπλές εκλογές του 2019 και τις διπλές του 2023 να χάσουν και το 2027, σε διπλές ή και τριπλές εκλογές, όμως οι ψηφοφόροι δεν μπορούν και δεν θέλουν (σε ποσοστό 70%) να περιμένουν μέχρι το 2030. Τουλάχιστον αυτό δείχνουν οι δημοσκοπήσεις και καταγράφεται ως γενική αίσθηση στην κοινωνία. Ο Νίκος και ο Αλέξης μπορεί να έχουν την άνεση και την πολυτέλεια του χρόνου, οι πολίτες όμως στενάζουν από την ακρίβεια στο σούπερ μάρκετ, το βενζινάδικο, τους λογαριασμούς ρεύματος, τη θέρμανση, τα ενοίκια, και τους γλίσχρους μισθούς, αλλά και την ανασφάλεια για τα επερχόμενα. Οι χρόνοι του σχεδίου της ηγεσίας της ΕΛΑΣ φαίνεται να μη συμπίπτουν με την ανάγκη της κοινωνίας για Αλλαγή.

Επιπροσθέτως, αν η προοδευτική αντιπολίτευση χάσει για μία ακόμη φορά από τον Μητσοτάκη και τη συντηρητική παράταξη, τότε η Κεντροαριστερά θα μπει σε τούνελ, από το οποίο είναι άγνωστο πότε θα βγει, ειδικά αν οι εκλογές δείξουν -λόγω και του ποσοστού που θα λάβει το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά- ενισχυμένο το δεξιό άκρο του κομματικού συστήματος. Και τα πράγματα θα δυσκολέψουν έτι περαιτέρω για την πληθυντική Κεντροαριστερά αν μαζί με τα κόμματα του Βελόπουλου και της Λατινοπούλου (εφόσον η Φωνή Λογικής πιάσει το όριο του 3%) σχηματίζεται και άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία που μπορεί να οδηγήσει στον σχηματισμό κυβέρνησης της Δεξιάς με την Ακροδεξιά.

Οσο ο κατακερματισμός της προοδευτικής αντιπολίτευσης συνεχίζεται και στις σχέσεις μεταξύ των κομμάτων που τη συναπαρτίζουν εμφιλοχωρεί η εχθροπάθεια, κερδισμένη θα είναι η δεξιά παράταξη στο σύνολό της. Τη διαπίστωση την ενστερνίζονται ακόμη και στελέχη της ΕΛΑΣ, ενώ αποτελεί και κοινό τόπο όλων των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς, που έχουν ανεξαρτητοποιηθεί και περιμένουν να τους ανοίξει ο Τσίπρας την πόρτα της Αμαλίας. Ακόμη και συνεργάτες του πρώην πρωθυπουργού δηλώνουν προβληματισμένοι για τον χρόνο που ετέθη το δίλημμα της χαμένης ψήφου. Γιατί ουσιαστικά το «εγώ ή κανείς» αυτό είναι: το δίλημμα της χαμένης ψήφου. Επρεπε, λένε, να τεθεί όταν θα προκηρυχθούν οι εκλογές και όχι τώρα.

Υπάρχει όμως και ο αντίλογος. Μπορεί, όπως λένε οι ελασίτες, τη «χαμένη ψήφο», ως εκλογική τακτική και σύνθημα, να τη χρησιμοποίησαν και να τη χρησιμοποιούν διαχρονικά όλοι οι ηγέτες και τα κόμματά τους προκειμένου να αυξήσουν τη δύναμή τους και να βγουν νικητές από την κάλπη, όμως η διαφορά με το σήμερα είναι ότι τα ποσοστά της ΕΛΑΣ δεν δικαιολογούν μια τέτοια μανιχαϊστική προσέγγιση της πολιτικής και κομματικής αντιπαράθεσης από τον Αλέξη Τσίπρα.

Μπορείς να θέτεις τέτοιο δίλημμα όταν είσαι στο 30% ή στο 25% και ο αντίπαλός σου στο 27%. Η «χαμένη ψήφος» μπορεί πράγματι να σου δώσει δύναμη για να αλλάξει χέρια το γκουβέρνο, όπως μπορεί και να ενισχύσει αυτόν που το κατέχει. Τώρα η Ν.Δ. είναι στο 27% ή έστω και στο 25%, όμως η ΕΛΑΣ είναι στο 15%.

Μικρή υποχώρηση

Κατά συνέπεια, η «χαμένη ψήφος» δεν αφορά την κατάκτηση της πρώτης θέσης, αλλά την κατοχύρωση της δεύτερης. Η επίκληση του «ή εγώ ή κανείς» γίνεται επειδή οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν, ως τάση, μια μικρή υποχώρηση της ΕΛΑΣ και αντίστοιχα μικρή άνοδο του ΠΑΣΟΚ. Για παράδειγμα, στις τρεις τελευταίες (GPO, Alco, Metron Analysis) της εβδομάδας που μας πέρασε η ψαλίδα μειώνεται. Οχι του δεύτερου με το πρώτο, αλλά με το τρίτο. Η ΕΛΑΣ δεν προσεγγίζει την περιοχή του 20%, ούτε μειώνει τη διαφορά από τη Ν.Δ. ώστε να τεθεί το πολωτικό δίλημμα της χαμένης ψήφου. Αντίθετα, είναι το ΠΑΣΟΚ που μειώνει τη διαφορά από την ΕΛΑΣ στο όριο του στατιστικού λάθους, στο συν πλην 3% δηλαδή. Η Χαριλάου Τρικούπη «βολτάρει» στο 11%-12% και η Αμαλίας στο 14%-15%.

Υπάρχουν δύο ακόμη λόγοι που καθιστούν λάθος το δίλημμα «ή εγώ ή κανείς». Ο πρώτος είναι ότι εκλαμβάνεται ως εχθρική ενέργεια προς το ΠΑΣΟΚ -και έτσι είναι-, άρα δυσκολεύει την προοπτική της συνεργασίας μετά τις πρώτες εκλογές. Ο Τσίπρας θα έπρεπε να πολιορκεί τη Χαριλάου Τρικούπη με ενωτικό λόγο ώστε στις δεύτερες εκλογές να είναι πιο εύκολη η μετακίνηση ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ προς την ΕΛΑΣ, εφόσον είναι ο Τσίπρας ο νικητής στη μάχη για τη δεύτερη.

Ο Αλέξης κλείνει τις πόρτες, αντί να ανοίγει παράθυρα. Αντί να κρατά ανοιχτούς διαύλους, χτίζει μπούνκερ. Για ασφάλεια από την αντιπολίτευση, όχι για επίθεση στην κυβέρνηση. Με το αστόχαστο έως και αλαζονικό δίλημμα δυσκολεύει τον δικό του δρόμο.

Με πολωτικό και διχαστικό λόγο προς τον πιθανό αυριανό του εταίρο βάζει εμπόδια στην προοπτική να είναι αυτός που θα αναλάβει την αναδιοργάνωση της Προοδευτικής Παράταξης και θα την οδηγήσει στην κυβέρνηση. Επιπροσθέτως, αποδυναμώνει τις αριστερόστροφες φωνές στο ΠΑΣΟΚ που θα ήθελαν να υπάρξει συνεργασία με την ΕΛΑΣ και εκ των πραγμάτων δυναμώνει εκείνους/ες που θα ήθελαν μετά τις εκλογές να υπάρξει κυβερνητική συνεργασία με τη Ν.Δ. Ορισμένοι υποστηρίζουν πως η στρατηγική του Τσίπρα αυτή είναι: Να κερδίσει αυτός τη δεύτερη θέση και να σπρώξει το ΠΑΣΟΚ να συνεργαστεί με τη Ν.Δ. για τον σχηματισμό, ώστε στις εκλογές του 2030 να είναι μόνος αυτός που θα εκφράσει το αντικυβερνητικό και αντιδεξιό μέτωπο. Αν έτσι είναι, αν δηλαδή έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως σε αυτές τις εκλογές τον πρώτο λόγο τον έχει ο Μητσοτάκης και όχι αυτός, τότε ενδεχομένως η τακτική που ακολουθεί να τον ωφελήσει πρόσκαιρα. Δεν είναι όμως και σίγουρο ότι θα τον ωφελήσει και στρατηγικά το γεγονός ότι θα βρεθεί στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης με ποσοστό που θα είναι κοντά σε αυτό που έλαβε το 2023, όταν και παραιτήθηκε από επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ.

Το… τηλεφώνημα

Η λογική των σταδίων δεν μπορεί να ευδοκιμήσει στην εποχή των δραματικών -και με αυξανόμενη ταχύτητα- γεωπολιτικών, οικονομικών, τεχνολογικών και κοινωνικών αλλαγών που ζούμε. Αν ο Τσίπρας θεωρεί πως δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα του για να ξαναγίνει πρωθυπουργός, δεν είναι σίγουρο ότι η Ιστορία, η χώρα και οι πολίτες θα τον περιμένουν μέχρι το 2030. Μπορεί η ώρα να πάει δώδεκα και το τηλέφωνό του να μη χτυπήσει.

Το δεύτερο αφορά την Αριστερά και ιδιαίτερα τα κόμματα και τις συλλογικότητες που ξεπήδησαν από τη μήτρα του ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ. Οσοι δεν έχουν προσχωρήσει στην ΕΛΑΣ και παραμένουν στον ΣΥΡΙΖΑ, στη Νέα Αριστερά, στην Πλεύση Ελευθερίας, στο ΜέΡΑ25 ή «κουράστηκαν και γύρισαν στο σπίτι» θεωρούν πως η πολιτική της χαμένη ψήφου τούς ευνοεί αφού είναι ξένη προς τις αξίες της Αριστεράς. «Η κοινωνία είναι πολύχρωμη, κάθε ψήφος είναι μοναδική και έχει αξία αφού εκφράζει τη γνώμη του κάθε πολίτη για την πολιτική, την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη», μας λέει ιστορικό και διακεκριμένο στέλεχος της ριζοσπαστικής Αριστεράς και ταυτόχρονα επισημαίνει πως «εμείς ταλαιπωρηθήκαμε από το ΠΑΣΟΚ, τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κώστα Σημίτη που σε κάθε εκλογική αναμέτρηση μας έπαιρναν ψήφους είτε για να φύγει η Δεξιά, είτε για να μη βγει από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Δεν μπορεί λοιπόν τώρα να έρχεται ο Τσίπρας και να κάνει το ίδιο. Και τουλάχιστον οι αρχηγοί του ΠΑΣΟΚ, όταν το έλεγαν, είχαν ποσοστά 40% και περισσότερο, ο Αλέξης είναι στο 14%. Ποια χαμένη ψήφος...».

Βεβαίως, ξεχνούν ότι και το 2015 και στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις και το 2019 και το 2023 ο Τσίπρας, ως επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ, έλεγε και αυτός ότι δεν πρέπει να χαθεί καμία ψήφος είτε προς τα αριστερά, σε Βαρουφάκη και Ζωή, είτε προς το ΠΑΣΟΚ, αφού η αναμέτρηση είναι ανάμεσα στον ΣΥΡΙΖΑ και τη Ν.Δ. για την κυβέρνηση. Ο Τσίπρας όπως και τότε έτσι και τώρα επαναλαμβάνει τον εαυτό του. Απλώς, το «ή εμείς ή οι άλλοι» και το «ή η Αριστερά ή η Δεξιά» αντικαταστάθηκαν από το προσωπικό (και ήκιστα ιδεολογικοπολιτικό) δίλημμα «ή εγώ ή κανείς».

Επειδή η ΕΛΑΣ βρίσκεται μακριά από τη διεκδίκηση της κυβέρνησης μπορεί το δίλημμα του Τσίπρα να εκληφθεί ως εκβιασμός και τελικά η «αλαζονεία της πόλωσης» -όπως κάποιος εν ενέργεια βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ χαρακτήρισε το δίλημμα του Αλέξη- να βοηθήσει τον ΣΥΡΙΖΑ να μπει στη Βουλή, ειδικά αν υπάρξει, ακόμη και ως αντίδραση στον «καισαροπαπισμό του Αλέξη» συνεργασία και με τη Νέα Αριστερά.

Η αλήθεια πάντως είναι ότι η κριτική του ΠΑΣΟΚ, της αποδέλοιπης Αριστεράς και ορισμένων της Ν.Δ. για «αμετροέπεια» του Τσίπρα είναι υποκριτική. Η ηγεσία κάθε κόμματος κάνει ό,τι θεωρεί καλύτερο για την ίδια. Ο Τσίπρας και οι επιτελείς του έχουν τη γνώμη πως με το δίλημμα της χαμένης ψήφου μπορεί να συσπειρώσουν δυνάμεις και να επιτύχουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για το κόμμα τους. Η ορθότητα ή μη του διλήμματος -και η πολιτικο-επικοινωνιακή ευφυΐα όσων το σκέφτηκαν και το πλάσαραν στον πρώην πρωθυπουργό- θα κριθεί -και θα κριθούν και οι ίδιοι- από το αποτέλεσμα. Τουλάχιστον αυτό διατείνονται, σε προσωπικές εκμυστηρεύσεις, όσοι από την Αμαλίας δεν συμφωνούν με το δίλημμα ή θεωρούν ότι «ετέθη πρόωρα αφού ακόμη δεν ξέρουμε πόσος χρόνος απομένει μέχρι τις εκλογές, πόσα κόμματα τελικά θα συμμετάσχουν, ποιες θα είναι οι συνθήκες υπό τις οποίες θα διεξαχθούν, τι θα απαιτεί από την αντιπολίτευση η κοινωνία και αν θα έχει ωριμάσει η απαίτηση για πολιτικές συμμαχίες προκειμένου να υπάρξει η πολιτική αλλαγή στην οποία ομνύουν τα κόμματα της προοδευτικής αντιπολίτευσης».

Ανασφάλεια

Στην ως άνω εκμυστήρευση, κάποιος ανεξάρτητος παρατηρητής θα μπορούσε να προσθέσει πως η χαμένη ψήφος ως δίλημμα οκτώ μήνες πριν από τις εκλογές είναι λάθος και για έναν ακόμη λόγο. Επειδή προκρίνεται -ή εκλαμβάνεται ως τέτοια- μια εγωιστική προσέγγιση στις εξελίξεις, η οποία δεν συμβαδίζει με τις κοινωνικές ανάγκες. Το δίλημμα των πολιτών τώρα είναι αν θα συνεχιστεί η ακρίβεια, η ανασφάλεια για τα επερχόμενα, η ενεργειακή κρίση ή αν θα υπάρξει συνεργασία όλων όσοι τάσσονται υπέρ της πολιτικής αλλαγής ώστε να αλλάξουν οι κυβερνητικές προτεραιότητες και να δρομολογηθούν λύσεις στα αιτήματα της κοινωνικής πλειοψηφίας. Οταν θα στηθούν οι κάλπες και ανάλογα με τα όσα θα έχουν συμβεί μέχρι τότε, μπορεί να έχουμε ανατροπές που να καθιστούν πλειοψηφικό ρεύμα είτε την κυβερνητική σταθερότητα με κορμό τη Ν.Δ., είτε την ανάγκη να υπάρξει άμεσα και επιτακτικά κυβερνητική αλλαγή, για την οποία θα πρέπει -αν χρειαστεί ακόμη και να αναγκαστούν- να συνεργαστούν τα προοδευτικά κόμματα της αντιπολίτευσης.

Εξυπακούεται πως για να προστατεύσει τη -δημοσκοπικά- δεύτερη θέση της ΕΛΑΣ, ο Τσίπρας δεν πρέπει να αρκεστεί σε συνεντεύξεις, αναρτήσεις στα social, επισκέψεις σε σχολεία και νοσοκομεία, όπως είναι ο προγραμματισμός, ομιλίες, όπως αυτή την Τρίτη στην Αρχαία Ολυμπία για τις μεγάλες τεχνολογικές, ενεργειακές, γεωπολιτικές, παραγωγικές και κοινωνικές μεταβάσεις που διαμορφώνουν το νέο αναπτυξιακό περιβάλλον. Ούτε τα οργανωτικά σχήματα, που στήνονται καθ’ άπασαν την επικράτεια, θα εξασφαλίσουν στην ΕΛΑΣ τη δεύτερη θέση. Στην επαρχία το ΠΑΣΟΚ, λόγω ιστορίας, παράδοσης, οργανωτικής επάρκειας και βουλευτικής παρουσίας, φαίνεται να έχει μεγαλύτερη δύναμη από την ΕΛΑΣ. Η έκβαση της μάχης του λεκανοπεδίου ίσως κρίνει τελικά τη δεύτερη θέση. Προσώρας, το ΠΑΣΟΚ υστερεί, αλλά, όπως είπε και ο Στράτος Φαναράς την Πέμπτη το βράδυ στο MEGA, το ντέρμπι για τη δεύτερη θέση είναι ανοιχτό. Και σίγουρα δεν το κερδίζεις με δηλώσεις που φανατίζουν τους οπαδούς σου, όπως το δίλημμα «ή εγώ ή κανείς», αλλά με πλουραλισμό στο παιχνίδι, γερή άμυνα, δημιουργικά χαφ και αποτελεσματική επίθεση. Οχι μόνο από τον σέντερ φορ -βλέπε Τσίπρα- αλλά και από τα έμπειρα εξτρέμ, που θα πρέπει να τοποθετήσεις δίπλα στους προερχόμενους από την Ακαδημία σου νέους, που διψούν για διάκριση, αλλά ως νέοι είναι λογικό να κάνουν και λάθη. Αρκεί να σου κάψουν μόνο τα κεριά και όχι τα φτερά, όπως έγινε με τον Ικαρο...