Νανά Παπαδογεωργάκη

Με τον ν. 5344/2026 (ΦΕΚ Α' 168/16.10.2026) η χώρα αποκτά για πρώτη φορά ενιαίο Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών. Κανόνες που μέχρι σήμερα ήταν σκόρπιοι σε διάφορα νομοθετήματα, συγκεντρώνονται πλέον σε ένα κείμενο. Ο νέος Κώδικας δεν απευθύνεται μόνο σε δικηγόρους και διαμεσολαβητές. Αφορά σε κάθε πολίτη που βρίσκεται σε μια αστική ή εμπορική διαφορά και αναζητά μια ταχύτερη λύση, ανθρώπινη και χωρίς χρονοβόρες διαδικασίες.

Ο Κώδικας συγκεντρώνει σε ένα κείμενο τρεις (3) διαφορετικούς τρόπους επίλυσης μιας διαφοράς, εκτός από την κλασική δίκη. Ο πρώτος είναι η διαιτησία. Εδώ τα μέρη συμφωνούν να μην προσφύγουν στο δικαστήριο, αλλά να αναθέσουν την επίλυση της διαφοράς τους σε διαιτητές που επιλέγουν τα ίδια. Οι διαιτητές αποφασίζουν και η απόφασή τους είναι δεσμευτική και εκτελείται όπως μια δικαστική απόφαση. Ο Κώδικας εισάγει ενιαίους κανόνες για την εσωτερική και τη διεθνή διαιτησία, με βάση το διεθνές πρότυπο του ΟΗΕ (UNCITRAL) για τη Διεθνή Εμπορική Διαιτησία. Οι διατάξεις αυτές ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Ο δεύτερος τρόπος επίλυσης μιας αστικής ή εμπορικής διαφοράς είναι η δικαστική μεσολάβηση. Διεξάγεται αποκλειστικά από δικαστές, που ορίζονται ειδικά γι' αυτόν τον ρόλο ως δικαστές-μεσολαβητές. Ο δικαστής εδώ δεν δικάζει: βοηθά τα μέρη να βρουν μόνα τους μια κοινά αποδεκτή λύση. Ο ίδιος δικαστής δεν μπορεί αργότερα να δικάσει την ίδια υπόθεση. Η δικαστική μεσολάβηση μπορεί να γίνει είτε πριν από την άσκηση αγωγής είτε ενώ η δίκη εκκρεμεί και η συμφωνία που επιτυγχάνεται είναι εκτελεστή. Οι διατάξεις αυτές ισχύουν από 16 Σεπτεμβρίου 2027.

Ο τρίτος τρόπος με τη μεγαλύτερη καθημερινή σημασία για τον πολίτη, είναι η διαμεσολάβηση. Οι βασικές διατάξεις για τη διαμεσολάβηση ισχύουν από την 1η Μαρτίου 2027.

Οι εγγυήσεις της διαδικασίας

Ο Κώδικας κατοχυρώνει τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η διαμεσολάβηση: την εθελοντική συμμετοχή, την καλή πίστη, την αμεροληψία του διαμεσολαβητή αλλά και την εμπιστευτικότητα. Η εμπιστευτικότητα έχει μεγάλη πρακτική σημασία. Ό,τι ειπωθεί στη διαμεσολάβηση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αργότερα στο δικαστήριο, και ο διαμεσολαβητής δεν καλείται ως μάρτυρας. Ο πολίτης μπορεί λοιπόν να μιλήσει ελεύθερα για αυτό που πραγματικά τον απασχολεί, χωρίς φόβο ότι θα το βρει μπροστά του στη δίκη.

Πριν από το δικαστήριο, μια ευκαιρία για συζήτηση

Σε πολλές αστικές, οικογενειακές και κληρονομικές διαφορές, πριν συζητηθεί η υπόθεση στο δικαστήριο, προηγείται υποχρεωτικά μια εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης (άρθρα 15-16). Δεν είναι υποχρεωτικό να συμφωνήσει κανείς. Ο διαμεσολαβητής εξηγεί τη διαδικασία και τα μέρη αποφασίζουν ελεύθερα αν θα συνεχίσουν.

Η συνεδρία γίνεται μέσα σε σύντομες προθεσμίες και μπορεί να πραγματοποιηθεί και με τηλεδιάσκεψη. Το κόστος είναι απολύτως λογικό. Τα μέρη παρίστανται υποχρεωτικά μαζί με τον δικηγόρο τους.

Μια συμφωνία με την ισχύ δικαστικής απόφασης

Η συμφωνία που επιτυγχάνεται καταγράφεται σε πρακτικό και αναρτάται σε ειδική ψηφιακή πλατφόρμα και αποτελεί πλέον εκτελεστό τίτλο (άρθρο 82), δηλαδή έχει την ισχύ δικαστικής απόφασης. Με απλά λόγια, εάν ο άλλος δεν τηρήσει όσα συμφωνήθηκαν, δεν χρειάζεται νέα δικαστική διαδικασία. Η συμφωνία εκτελείται όπως μια δικαστική απόφαση.

Οικογενειακές διαφορές: λύσεις με ηρεμία και σεβασμό

Η λύση ενός γάμου ή μιας συμβίωσης φέρνει πάντα μαζί της δύσκολα ερωτήματα. Με ποιον γονέα θα μένουν τα παιδιά; Πώς θα βλέπουν τον άλλο γονέα; Ποια θα είναι η διατροφή; Ποιος θα μείνει στο σπίτι της οικογένειας;

Μέσα από τη διαμεσολάβηση, όλα αυτά τα ζητήματα (επιμέλεια, επικοινωνία, διατροφή, χρήση της οικογενειακής στέγης) μπορούν να επιλυθούν ήρεμα και πολιτισμένα, γύρω από ένα τραπέζι και όχι μέσα σε μια δικαστική αίθουσα. Οι γονείς συμφωνούν οι ίδιοι για το μέλλον των παιδιών τους, με γνώμονα το συμφέρον τους, και κρατούν ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας που θα χρειαστούν για πολλά χρόνια ακόμη.

Κτηματολογική διαμεσολάβηση: συναινετική διόρθωση ανακριβών πρώτων εγγραφών

Πολλοί πολίτες ανακαλύπτουν ότι το ακίνητό τους έχει καταχωριστεί λάθος στο Κτηματολόγιο: σε άλλο πρόσωπο, με λάθος εμβαδόν ή όρια, ή ως ακίνητο «αγνώστου ιδιοκτήτη». Μέχρι σήμερα, η διόρθωση περνούσε σχεδόν πάντα από μια δικαστική διαδικασία που κρατούσε χρόνια. Ο νέος Κώδικας θεσμοθετεί επισήμως την κτηματολογική διαμεσολάβηση. Πριν από τη δίκη, όλοι οι εμπλεκόμενοι κάθονται στο ίδιο τραπέζι. Όταν η διαφορά αφορά στο Δημόσιο, στον Δήμο ή σε άλλο δημόσιο φορέα, συμμετέχουν κι αυτοί στη διαδικασία. Τη διεξάγουν διαμεσολαβητές με ειδική εξειδίκευση στα κτηματολογικά θέματα και τα μέρη μπορούν να προσκομίσουν τίτλους, τοπογραφικά διαγράμματα και κάθε άλλο στοιχείο που κρίνεται απαραίτητο.

Εάν τα μέρη συμφωνήσουν, το πρακτικό καταχωρίζεται απευθείας στο Κτηματολόγιο και η λανθασμένη εγγραφή διορθώνεται, χωρίς να χρειαστεί δικαστική απόφαση. Για τα ακίνητα «αγνώστου ιδιοκτήτη», ο νόμος επιτρέπει την αναγνώριση της κυριότητας με αυστηρά αποδεικτικά στοιχεία.

Σχολική διαμεσολάβηση: μαθαίνουμε από νωρίς να μιλάμε

Η σχολική διαμεσολάβηση αποκτά για πρώτη φορά θεσμικό πλαίσιο (άρθρα 102–111). Μαθητές από την Δ' Δημοτικού έως το Λύκειο εκπαιδεύονται ως διαμεσολαβητές και βοηθούν τους συμμαθητές τους να λύνουν τις διαφορές τους, με την καθοδήγηση εκπαιδευτικού. Η συμμετοχή είναι εθελοντική και εμπιστευτική. Τα περιστατικά εκφοβισμού εξαιρούνται και αντιμετωπίζονται με τα ειδικά μέτρα που προβλέπει ο νόμος. Αντίστοιχο πλαίσιο θεσπίζεται και για τα πανεπιστήμια.

Συμπερασματικά

Όλοι γνωρίζουμε κάποιον που περιμένει χρόνια μια δικαστική απόφαση. Μια κληρονομιά που έχει παγώσει και χωρίζει τα αδέλφια. Ένα ακίνητο που δεν μπορεί να πουληθεί ούτε να αξιοποιηθεί. Ένα παιδί που μεγαλώνει ανάμεσα σε δύο γονείς που επικοινωνούν μόνο μέσω δικογράφων.

Πίσω από κάθε εκκρεμή υπόθεση δεν υπάρχει απλώς ένας φάκελος. Υπάρχουν άνθρωποι που περιμένουν, ξοδεύουν και φθείρονται.
Ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών δίνει σε αυτούς τους ανθρώπους κάτι που μέχρι σήμερα έλειπε: έναν θεσμικά οργανωμένο και ασφαλή δρόμο για να λύσουν τη διαφορά τους πριν αυτή τους καταναλώσει. Σε εύλογο χρόνο. Με λογικό κόστος. Με αποτέλεσμα που έχει την ισχύ δικαστικής απόφασης.

Το δικαίωμα προσφυγής στη Δικαιοσύνη παραμένει ανέπαφο. Αλλάζει όμως το σημείο εκκίνησης. Πρώτα ο διάλογος, και μόνο όταν αυτός εξαντληθεί, η δίκη.

Κάθε διαφορά που λύνεται με διαμεσολάβηση είναι μία υπόθεση λιγότερη στα δικαστήρια. Είναι επίσης μια οικογένεια που κρατά τις σχέσεις της, μια επιχείρηση που συνεχίζει να λειτουργεί, ένας πολίτης που ξαναβρίσκει την εμπιστοσύνη του στη Δικαιοσύνη.
Η διαμεσολάβηση δεν είναι πια μια εναλλακτική για λίγους. Γίνεται κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Και η λύση, για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα, περνά στα χέρια μας.

*Νανά Παπαδογεωργάκη, Δικηγόρος Αθηνών, LLM , Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια & Διαπραγματεύτρια ,Εκπαιδεύτρια Διαμεσολαβητών