Μπάμπης Κούτρας

Πότε θα ενωθεί η Κεντροαριστερά; Πότε θα δημιουργηθεί το μεγάλο προοδευτικό μέτωπο; Πότε οι δυνάμεις της Κεντροαριστεράς, της Σοσιαλδημοκρατίας και της Αριστεράς θα αφήσουν στην άκρη τις διαφορές τους για να συγκροτήσουν μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση εξουσίας; Καμία άλλη πολιτική οικογένεια δεν έχει επενδύσει τόσο πολύ πολιτικά, ιδεολογικά και επικοινωνιακά στην έννοια των συνεργασιών. Κανείς δεν μίλησε περισσότερο για προοδευτικά μέτωπα, κοινωνικές συμμαχίες, δημοκρατικές συγκλίσεις, πολυκομματικές κυβερνήσεις και συλλογική δράση. Tαυτόχρονα, κανείς δεν παρήγαγε περισσότερες διασπάσεις, αποχωρήσεις, εσωκομματικές συγκρούσεις και προσωπικές ρήξεις.

Δεν πρόκειται για συγκυριακό φαινόμενο, αλλά για δομικό χαρακτηριστικό του χώρου. Αυτή τη φορά, όμως, χάρη στο μοναδικό ταλέντο του Αλέξη Τσίπρα και την πρόκληση Δούκα, το κακό ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. Ανοίγεις μια διάσπαση και βρίσκεις άλλη μία μέσα της. Ανοίγεις και τη δεύτερη και βρίσκεις μια τρίτη. Κάπου στο βάθος υπάρχει πάντοτε μια επιτροπή που συζητά γιατί δεν λειτούργησε η προηγούμενη διάσπαση και οργανώνεται μία νέα. Η διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ και με Τσίπρα και χωρίς Τσίπρα, ο Φάμελλος, η Νέα Αριστερά, η Αχτσιόγλου, ο Παππάς, ο Βαρουφάκης, ο Τσακαλώτος, ο Κασσελάκης κ.λπ. Στο ΠΑΣΟΚ, προτού καν ανοίξει σοβαρά η συζήτηση για τις μελλοντικές συνεργασίες στον προοδευτικό χώρο, άνοιξε η συζήτηση για τις διαφωνίες γύρω από τις συνεργασίες. Ο ένας αμφισβητεί τον άλλον, οι πρώην σύντροφοι γίνονται αντίπαλοι, οι δυνητικοί σύμμαχοι αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον ως βασικό πολιτικό εμπόδιο. Τόσο και τέτοιο χάος δεν ξανάγινε. Και όλα αυτά ενώ βρίσκονται στην αντιπολίτευση.

Η ελληνική Αριστερά και η Κεντροαριστερά κουβαλούν μια ιστορική αντίληψη για την πολιτική, διαφορετική από εκείνη των άλλων χώρων. Οι διαφωνίες σπάνια παραμένουν απλές πολιτικές διαφωνίες και πολύ γρήγορα αποκτούν προσωπική, ηθική διάσταση. Ο άλλος δεν είναι απλώς λάθος, έχει παρεκκλίνει. Δεν έχει διαφορετική άποψη, έχει εγκαταλείψει τις αρχές. Δεν ακολουθεί άλλη στρατηγική, έχει προδώσει τον σκοπό. Οι ιδεολογικές αποστάσεις μεταξύ τους είναι συχνά μικρότερες από τις προσωπικές, οι οποίες όμως αποδεικνύονται ικανές να οδηγήσουν στην πλήρη διάλυση. Η Αριστερά διαμορφώθηκε ήδη από την εποχή του Μεσοπολέμου πάνω σε αυτή την κουλτούρα. Η ιδεολογική... καθαρότητα θεωρήθηκε συχνά σημαντικότερη από την πολιτική αποτελεσματικότητα για ευτελείς προσωπικούς λόγους. Το φαινόμενο ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την οικονομική κρίση. Η κατάρρευση του παραδοσιακού δικομματισμού γέννησε πολλές προσωπικές και πολιτικές φιλοδοξίες. Δημιουργήθηκαν νέοι αρχηγοί, νέες κινήσεις, νέες πλατφόρμες και νέα κόμματα. Ολοι μιλούσαν για ενότητα, αλλά εννοούσαν ότι έπρεπε να γίνει γύρω από τους ίδιους και μόνο. Οι πιο σκληρές συγκρούσεις, για παράδειγμα, του Αλέξη Τσίπρα προήλθαν από στελέχη που μέχρι χθες αποτελούσαν τον στενό πυρήνα του. Σαν να λειτουργεί ένας άγραφος κανόνας, σύμφωνα με τον οποίο, όσο πιο κοντινή η πολιτική συγγένεια τόσο μεγαλύτερη η ένταση της σύγκρουσης.

Οι περισσότεροι από τους σημερινούς πρωταγωνιστές της Κεντροαριστεράς προέρχονται από τους ίδιους πολιτικούς χώρους, έχουν συνυπάρξει στα ίδια κόμματα, έχουν υπηρετήσει τις ίδιες κυβερνήσεις και έχουν υποστηρίξει επί χρόνια παρόμοιες πολιτικές. Γι’ αυτό και οι πολίτες αντιμετωπίζουν με αυξανόμενο σκεπτικισμό τα νέα προσκλητήρια συνεργασίας. Κάθε φορά που τίθεται το ερώτημα αν μπορούν να κυβερνήσουν μαζί, η απάντηση δεν δίνεται από τις προγραμματικές διακηρύξεις. Ο πολίτης ακούει καθημερινά εκκλήσεις για προοδευτικές συνεργασίες. Το μήνυμα όμως που τελικά λαμβάνει είναι διαφορετικό από εκείνο που επιδιώκουν να εκπέμψουν οι πρωταγωνιστές. Δεν ακούει «μπορούμε να συνεργαστούμε». Ακούει: «Δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε ούτε μεταξύ μας». Αν οι σχέσεις τους χαρακτηρίζονται από καχυποψία, ανταγωνισμό και αμφισβήτηση όταν βρίσκονται στην αντιπολίτευση, είναι δύσκολο να πείσουν ότι αύριο θα λειτουργήσουν αρμονικά ως κυβερνητικοί εταίροι. Η Κεντροαριστερά και η Αριστερά στην Ελλάδα δεν απειλούνται πρωτίστως από τη... Δεξιά. Απειλούνται από τη μόνιμη αδυναμία τους να εφαρμόσουν στο εσωτερικό τους όσα λένε στην κοινωνία. Ζητούν διάλογο, αλλά συχνά καταλήγουν σε ρήξη. Ζητούν συναινέσεις, αλλά παράγουν διχασμούς. Ζητούν συνεργασίες, αλλά καταλήγουν σε διασπάσεις. Και όσο αυτή η αντίφαση παραμένει άλυτη, κάθε νέο κάλεσμα για προοδευτικό μέτωπο θα συναντά το ίδιο ερώτημα από την κοινωνία: «Αφού δεν μπορείτε να συνεργαστείτε μεταξύ σας σήμερα, γιατί να πιστέψουμε ότι θα μπορέσετε να συνεργαστείτε αύριο για να κυβερνήσετε τη χώρα;». Κάπως έτσι, η μεγάλη φιλοδοξία της Κεντροαριστεράς καταλήγει στη μεγαλύτερη αντίφασή της. Είναι ο χώρος που έχει καταφέρει να πείσει την κοινωνία ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερη τεχνογνωσία... στη διάλυση παρά στη σύνθεση.