Γιώργος Μιχαηλίδης

Και κάπως έτσι γεννιέται ένας εύκολος τίτλος: «Η ευρωπαϊκή νεολαία εξεγείρεται».

Μόνο που η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη.

Οι διαδηλώσεις που βλέπουμε στην Ευρώπη έχουν πράγματι ορισμένες κοινές συνισταμένες. Η ακρίβεια, η στέγη, η αίσθηση ότι οι μισθοί χάνουν διαρκώς έδαφος, η ποιότητα της δημόσιας παιδείας και των υπηρεσιών, αλλά και –σε ορισμένες χώρες– η οργή απέναντι στη διαφθορά και στους θεσμούς. Το Reuters καταγράφει ακριβώς αυτή τη συσσώρευση δυσαρέσκειας στους νεότερους Ευρωπαίους: κόστος ζωής, σχολεία, στέγη, εργασιακές προοπτικές και αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα δεν τους ακούει.

Μέχρι εκεί, όμως.

Από εκεί και πέρα, το να βάλουμε όλες αυτές τις κοινωνικές εκρήξεις μέσα στο ίδιο σακί είναι παρελκυστικό.

Η Αλβανία, για παράδειγμα, ζει σήμερα μια κρίση με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν γύρω από την κατάσταση στην εκπαίδευση, την ανεργία και την αίσθηση διαφθοράς και εξελίχθηκαν σε ευρύτερη πολιτική αμφισβήτηση της κυβέρνησης Ράμα. Στο φόντο βρίσκεται μάλιστα μια πραγματική δικαστική υπόθεση διαφθοράς με επίκεντρο πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης.

Η Γαλλία είναι διαφορετική ιστορία.

Εκεί οι σημερινές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από μαθητές για τις συνθήκες στα σχολεία και τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και διογκώθηκαν γύρω από το κόστος ζωής, τις δημόσιες υπηρεσίες και τις οικονομικές επιλογές της κυβέρνησης. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν διαδηλώσει, στη μεγάλη τους πλειονότητα ειρηνικά, ενώ παράλληλα είδαμε και εκτεταμένα επεισόδια, λεηλασίες και περισσότερες από χίλιες συλλήψεις.

Υπάρχει όμως στη Γαλλία και ένα βαθύτερο κοινωνικό υπόστρωμα, που δεν γεννήθηκε τον προηγούμενο μήνα.

Εδώ και δεκαετίες η χώρα παλεύει με το δύσκολο ζήτημα της ενσωμάτωσης ενός μέρους των πληθυσμών μεταναστευτικής καταγωγής, ιδιαίτερα στα μεγάλα προάστια. Τα επίσημα στοιχεία της INSEE είναι ενδεικτικά: περίπου ένας στους τέσσερις απογόνους μεταναστών αναφέρει εμπειρίες άνισης μεταχείρισης ή διακρίσεων, ενώ στους απογόνους μεταναστών εκτός Ευρώπης σχεδόν τρεις στους δέκα δηλώνουν ότι αισθάνονται πως οι άλλοι δεν τους αντιμετωπίζουν ως Γάλλους.

Αυτή είναι μια πραγματική κοινωνική ρωγμή. Έχει να κάνει με γειτονιές, ευκαιρίες, εκπαίδευση, κοινωνική κινητικότητα, ταυτότητα, θρησκεία (και ο ρολος του Ισλάμ) και τελικά με το αν κάποιος αισθάνεται ότι συμμετέχει ισότιμα στο «εμείς» μιας χώρας.

Και προφανώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο η Γαλλία βιώνει κάθε μεγάλη περίοδο κοινωνικής έντασης.

Κάθε χώρα, λοιπόν, διαδηλώνει και για τα δικά της φαντάσματα.

Η Ισπανία κυρίως για τη στέγη. Η Πορτογαλία για το κόστος κατοικίας και ζωής. Στην Ιταλία μπλέκονται μισθολογικές διεκδικήσεις, δημόσιες υπηρεσίες, διεθνή ζητήματα και αντιδράσεις στις αμυντικές δαπάνες. Στην Αλβανία η διαφθορά και η ποιότητα των θεσμών έχουν πολύ μεγαλύτερο βάρος.

Αυτό που ενώνει την εικόνα δεν είναι ένα κοινό ευρωπαϊκό κίνημα.

Είναι μάλλον ένα κοινό αίσθημα δυσφορίας.

Η αίσθηση ότι οι κοινωνίες έγιναν πλουσιότερες στα χαρτιά, αλλά η καθημερινότητα έγινε δυσκολότερη. Ότι οι νέοι έχουν περισσότερα πτυχία, περισσότερη πληροφορία και περισσότερες δυνατότητες από ποτέ, αλλά δυσκολεύονται περισσότερο να αποκτήσουν σπίτι, να κάνουν οικογένεια ή απλώς να αισθανθούν ότι το αύριο θα είναι καλύτερο από το σήμερα.

Και ίσως εκεί βρίσκεται το πραγματικά ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Οι κυβερνήσεις πρέπει να αντισταθούν στον πειρασμό να αντιμετωπίσουν κάθε διαμαρτυρία ως το ίδιο φαινόμενο. Γιατί άλλη θεραπεία χρειάζεται η στεγαστική ασφυξία της Μαδρίτης, άλλη η κρίση εμπιστοσύνης στα Τίρανα και άλλη η σύνθετη κοινωνική εξίσωση των γαλλικών προαστίων.

Η Ευρώπη έχει πολλά προβλήματα που μοιάζουν.

Δεν έχει όμως ένα πρόβλημα.

Και όσο επιμένουμε να κοιτάζουμε όλες αυτές τις διαφορετικές φωτιές μέσα από τον ίδιο φακό, τόσο αυξάνουμε την πιθανότητα να προσπαθούμε να τις σβήσουμε με το λάθος νερό.