Γιώργος Μιχαηλίδης

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μίλησε για μια Ελλάδα που χάρισε στη Δύση πολύ περισσότερα από τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία. Μίλησε για την περιέργεια, την τόλμη, τη φιλοδοξία, την αναζήτηση της αριστείας. Θύμισε ότι ακόμη και η αμερικανική πολιτειακή παράδοση φέρει βαθιά ελληνικά αποτυπώματα: από την αρχιτεκτονική της Ουάσιγκτον μέχρι τους ιδρυτές των ΗΠΑ και τη θέση του Πλουτάρχου στη σκέψη τους.

Όλα αυτά ασφαλώς επιτρέπεται να μας κάνουν υπερήφανους.

Το δυσκολότερο ερώτημα αρχίζει αμέσως μετά: και εμείς τι κάνουμε με αυτή την κληρονομιά;

Υπήρξε μάλιστα μια φράση στην ομιλία που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Δύο φορές ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στους “Greeks of antiquity”. Όχι απλώς στην “ancient Greece”. Όχι μόνο στους “ancient Greeks”, έκφραση που επίσης χρησιμοποίησε ισάριθμες φορές. Αλλά στους «Έλληνες της αρχαιότητας».

Η διαφορά μοιάζει μικρή. Συμβολικά, όμως, έχει ενδιαφέρον.

Η αρχαιότητα προσδιορίζει την εποχή. Το ουσιαστικό παραμένει: Greeks. Στη ρητορική τουλάχιστον, δημιουργείται μια γέφυρα ανάμεσα στους Έλληνες εκείνης της εποχής και στους Έλληνες που στέκονται σήμερα λίγα μέτρα πιο κάτω από την ίδια Ακρόπολη, περπατούν στα ίδια χώματα, μιλούν την ίδια γλώσσα. Μια πολιτισμική συνέχεια που ασφαλώς μας κολακεύει, αλλά ταυτόχρονα μας φορτώνει και με μια μάλλον άβολη υποχρέωση.

Να αποδεικνύουμε ότι είμαστε άξιοι συνεχιστές.

Γιατί η Ιστορία λειτουργεί περίεργα. Μπορείς να κληρονομήσεις ένα σπουδαίο όνομα, ένα σπουδαίο σπίτι, έναν ολόκληρο πολιτισμό. Αν όμως περάσεις όλη σου τη ζωή δείχνοντας στους επισκέπτες το πορτρέτο του προπάππου πάνω από το τζάκι, κάποια στιγμή θα σε ρωτήσουν τι έκανες εσύ.

Και εδώ έχουμε έναν λόγο να είμαστε αισιόδοξοι.

Οι Έλληνες εξακολουθούν να διαπρέπουν σε κάθε γωνιά του κόσμου. Στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα, στην Ιατρική και την τεχνολογία, στις επιχειρήσεις και τη ναυτιλία, στις Τέχνες, στον πολιτισμό και στον αθλητισμό. Ελληνικά ονόματα βρίσκονται σταθερά ανάμεσα σε ανθρώπους που δημιουργούν, ερευνούν, επιχειρούν και πρωταγωνιστούν διεθνώς.

Το ανθρώπινο υλικό υπάρχει.

Και ίσως αυτό είναι το πραγματικό εθνικό στοίχημα: να καταφέρει η μητροπολιτική Ελλάδα να αξιοποιήσει πολύ περισσότερο την προστιθέμενη αξία των ίδιων των Ελλήνων.

Να δημιουργήσει το περιβάλλον όπου ένας εξαιρετικός επιστήμονας θα θέλει να επιστρέψει. Όπου ένας νέος επιχειρηματίας θα μπορεί να δοκιμάσει μια ιδέα χωρίς να εξαντλεί τη δημιουργικότητά του στη γραφειοκρατία. Όπου το ταλέντο θα επιβραβεύεται, η αριστεία θα αποτελεί φιλοδοξία και όχι περίπου ύποπτη λέξη και η επιτυχία θα γεννά περισσότερο μιμητισμό παρά καχυποψία.

Γιατί εκεί ακριβώς βρισκόταν και μία από τις βασικές ιδέες της ομιλίας του Ρούμπιο. Για τους “Greeks of antiquity”, όπως είπε, η επιδίωξη της αριστείας αποτελούσε κεντρική αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο ανταγωνισμός, η φιλοδοξία και η προσπάθεια για υπέρβαση διαπερνούσαν από την ποίηση και τη φιλοσοφία μέχρι τον αθλητισμό και την πολιτική.

Εκεί βρίσκεται ίσως και το πιο χρήσιμο μήνυμα για εμάς.

Η μεγάλη κληρονομιά αποτελεί προνόμιο όταν λειτουργεί ως εφαλτήριο. Μετατρέπεται σε βάρος όταν χρησιμεύει μόνο ως μαξιλάρι πάνω στο οποίο αναπαυόμαστε.

Ο Παρθενώνας θα συνεχίσει να στέκεται εκεί. Η λέξη «δημοκρατία» θα εξακολουθεί να είναι ελληνική. Η φιλοσοφία, το θέατρο, η Ιστορία και τόσες έννοιες του δυτικού κόσμου θα συνεχίσουν να κουβαλούν ελληνικό DNA, είτε εμείς προοδεύουμε είτε μένουμε ακίνητοι.

Αυτό που εξαρτάται από εμάς, είναι τι θα γραφτεί δίπλα τους.

Ναι, έχουμε κάθε λόγο να αισθανόμαστε υπερήφανοι όταν ένας υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών στέκεται στην Πνύκα και περιγράφει το χρέος της χώρας του προς την Ελλάδα. Ο ίδιος μίλησε για ένα χρέος που ούτε ο χρόνος ούτε η απόσταση μπορούν να σβήσουν.

Αλλά ακόμη μεγαλύτερη αξία θα έχει, σε μερικές δεκαετίες, κάποιος να σταθεί στο ίδιο σημείο και να μιλήσει όχι μόνο για όσα πρόσφεραν οι Greeks of Antiquity, αλλά να έχει κάτι ουσιωδώς σημαντικό να πει και για τους Greeks of today.