BBC: Πώς «εξαφανίστηκαν» γιοτ, βίλες και ιδιωτικά τζετ αξίας 672 εκατ. δολαρίων από τα εταιρικά βιβλία του Αμπράμοβιτς

Συνεργάτες του Ρομάν Αμπράμοβιτς, μεταξύ των οποίων και στελέχη της Deloitte, της μεγαλύτερης λογιστικής εταιρείας στον κόσμο, φέρονται να παραποίησαν έγγραφα βοηθώντας τις επιχειρήσεις του Ρώσου ολιγάρχη να αποφύγουν την καταβολή φόρων και να αποκρύψουν περιουσιακά στοιχεία.

Ειδικότερα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, οικονομικές καταστάσεις που εγκρίθηκαν από την Deloitte στην Κύπρο είχαν ως αποτέλεσμα περιουσιακά στοιχεία αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων, μεταξύ των οποίων υπερπολυτελή γιοτ, επαύλεις και ιδιωτικά αεροσκάφη, να εξαφανιστούν από τους λογαριασμούς εταιρείας του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte φαίνεται επίσης ότι παρείχε συμβουλές για ένα σχέδιο αποφυγής μιας τεράστιας φορολογικής επιβάρυνσης στην περιουσία του Ρώσου ολιγάρχη, μέσω της παραποίησης εγγράφων.

Ο δικηγόρος Άντριου Μίτσελ, ειδικός στο δίκαιο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, δήλωσε ότι τα στοιχεία που συγκέντρωσε το BBC παραπέμπουν σε ξεκάθαρη περίπτωση φοροδιαφυγής, τονίζοντας ότι «δεν θα μπορούσε να είναι πιο προφανής».

Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς ανέφεραν ότι ο ίδιος αρνείται πως απέφυγε την καταβολή φόρων ή απέκρυψε την περιουσία του. Υποστήριξαν επίσης ότι το BBC δεν παρουσίασε αποδείξεις πως γνώριζε, ενέκρινε ή έδωσε εντολή για την παραποίηση οποιουδήποτε εγγράφου, επισημαίνοντας ότι ήταν νόμιμο να βασίζεται στις συμβουλές επαγγελματιών. Η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι «λειτουργεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».

Τα ευρήματα προέκυψαν από κοινή έρευνα του BBC Panorama και του Bureau of Investigative Journalism.

Από την Τσέλσι στις κυρώσεις και τη δέσμευση δισεκατομμυρίων

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ρομάν Αμπράμοβιτς ήταν ο πιο γνωστός Ρώσος ολιγάρχης στη Βρετανία. Έγινε δεκτός στους επιχειρηματικούς κύκλους του Λονδίνου και το 2003 αγόρασε την Τσέλσι, χρηματοδοτώντας την πιο επιτυχημένη περίοδο στην ιστορία του συλλόγου.

Ωστόσο, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η βρετανική κυβέρνηση του επέβαλε κυρώσεις λόγω των σχέσεών του με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, αναγκάζοντάς τον να πουλήσει την ομάδα.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Αμπράμοβιτς διαμένει στην Τουρκία, η οποία δεν έχει επιβάλει αντίστοιχες κυρώσεις σε βάρος του.
Στο νησί Τζέρσεϊ, στη Μάγχη, περιουσιακά του στοιχεία αξίας 5,4 δισεκατομμυρίων λιρών παραμένουν δεσμευμένα, ενώ εδώ και τέσσερα χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ποινική έρευνα.

Οι δικηγόροι του ολιγάρχη δήλωσαν στο BBC ότι αρνείται τις κατηγορίες που εξετάζονται στο Τζέρσεϊ και υποστηρίζει ότι η έρευνα διεξάγεται για πολιτικούς λόγους.

Η νέα δημοσιογραφική έρευνα αποκαλύπτει πρόσθετα στοιχεία για τον τρόπο λειτουργίας της επιχειρηματικής αυτοκρατορίας του Αμπράμοβιτς, ενώ εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο ορισμένων επαγγελματιών συμβούλων του.

Τα στοιχεία προέρχονται από διαρροή χιλιάδων εγγράφων που αφορούν τα οικονομικά του Ρώσου επιχειρηματία και τη λειτουργία ενός δικτύου υπεράκτιων εταιρειών, οι οποίες διοικούνταν από την Κύπρο μεταξύ 1995 και 2022. 

Το δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών στην Κύπρο

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τα κέρδη από τις πετρελαϊκές δραστηριότητες του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία διοχετεύθηκαν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών. Τη διαχείρισή τους είχε αναλάβει από την Κύπρο η MeritServus, εταιρεία παροχής εταιρικών υπηρεσιών με έδρα τη Λεμεσό.

Μέχρι το 2005, η Deloitte, η μεγαλύτερη πλέον από τις τέσσερις μεγάλες εταιρείες που κυριαρχούν στον κλάδο των λογιστικών και ελεγκτικών υπηρεσιών, ήταν ιδιοκτήτρια της MeritServus.

Μετά τον διαχωρισμό τους, οι δύο εταιρείες συνέχισαν να συνεργάζονται στενά μεταξύ τους και με τους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς για τη διαχείριση της παγκόσμιας περιουσίας του. Τα έγγραφα που διέρρευσαν από τη MeritServus αποκαλύπτουν ορισμένες από τις πρακτικές που εφαρμόζονταν.

Πώς εξαφανίστηκαν περιουσιακά στοιχεία 672 εκατ. δολαρίων

Η πρώτη περίπτωση εγγράφων με αναδρομικές ημερομηνίες εντοπίζεται το 2006, όταν ένας νέος νόμος στην Κύπρο επέβαλε τη δημοσιοποίηση των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών. Η νομοθεσία αυτή απειλούσε να αποκαλύψει λεπτομέρειες για την τεράστια περιουσία του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte Κύπρου είχε ήδη ετοιμάσει, χωρίς ακόμη να τις έχει οριστικοποιήσει, τις οικονομικές καταστάσεις του 2003 για την κυπριακή εταιρεία του Amiscan Investments. Σε αυτές περιλαμβάνονταν πολυτελή περιουσιακά στοιχεία αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν μία έπαυλη στο Δυτικό Σάσεξ, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και ένα κτήμα στη νότια Γαλλία. Καταγράφονταν επίσης ελικόπτερα, ιδιωτικά αεροσκάφη και ένας μικρός στόλος σκαφών αναψυχής, μεταξύ των οποίων το Pelorus, αξίας 147,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Για να παραμείνουν κρυφά αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, συνεργάτες του Αμπράμοβιτς και η MeritServus αποφάσισαν να παρουσιάσουν διαφορετικά τις παλαιότερες συναλλαγές. Το σχέδιό τους προέβλεπε τη μεταφορά των περιουσιακών στοιχείων στη μητρική εταιρεία της Amiscan, με έδρα τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, όπου θα μπορούσαν να παραμείνουν μακριά από τη δημοσιότητα.

Για να παρακαμφθεί η νέα νομοθεσία, η μεταφορά εμφανίστηκε αναδρομικά σαν να είχε πραγματοποιηθεί το 2003, δηλαδή τρία χρόνια νωρίτερα. Η Deloitte Κύπρου εξέτασε τα έγγραφα με τις αναδρομικές ημερομηνίες και τα χαρακτήρισε «επαρκή», ώστε να δικαιολογείται η αφαίρεση των περιουσιακών στοιχείων από τις οικονομικές καταστάσεις της Amiscan.

Όταν η Deloitte ενέκρινε το 2006 τους λογαριασμούς της εταιρείας για το 2003, οι κατοικίες, τα αεροσκάφη και τα γιοτ είχαν εξαφανιστεί από τον ισολογισμό. Τα περιουσιακά στοιχεία που απέμεναν ανέρχονταν σε μόλις 75.000 δολάρια.

Σύμφωνα με το BBC, η Deloitte ενέκρινε τις καταστάσεις παρότι τα έγγραφα που διέρρευσαν δείχνουν ότι γνώριζε πως παρουσίαζαν πλήρως παραπλανητική εικόνα.

Το σχέδιο φοροδιαφυγής μέσω καταθέσεων σχεδόν 2 δισ. δολαρίων

Το BBC εντόπισε επίσης στοιχεία που δείχνουν ότι έγγραφα με αναδρομικές ημερομηνίες χρησιμοποιήθηκαν σε σχέδιο φοροδιαφυγής. Η υπόθεση αφορά μία ακόμη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, την Kravin Investments, η οποία το 2003 διέθετε σχεδόν δύο δισεκατομμύρια δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς.

Τα κεφάλαια αυτά απέφεραν μεγάλα ποσά από τόκους και, κατά συνέπεια, η εταιρεία θα έπρεπε να καταβάλλει φόρους στις κυπριακές Αρχές για τα συγκεκριμένα εισοδήματα. Ωστόσο, οι σύμβουλοι του Αμπράμοβιτς επεξεργάστηκαν ένα διαφορετικό σχέδιο.

Σε ηλεκτρονικό μήνυμα που έστειλε η MeritServus τον Αύγουστο του 2005 προς συνεργάτες του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία, ανέφερε ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο έπειτα από συνάντηση με την Deloitte.

«Εάν συμφωνείτε, θα χρειαστεί να τροποποιηθούν αναλόγως οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία για το 2003 και το 2004», ανέφερε το μήνυμα.

Η MeritServus ενημέρωσε τους Ρώσους συνεργάτες του ολιγάρχη ότι οι προσωρινές φορολογικές δηλώσεις της Kravin για το 2005 θα υποβάλλονταν εμφανίζοντας την εταιρεία να μην έχει κανένα εισόδημα από τα συγκεκριμένα χρήματα. Έναν μήνα αργότερα, συνεργάτης του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία απάντησε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: «Συμφωνώ».

Στη συνέχεια, η MeritServus δημιούργησε σειρά εγγράφων με αναδρομικές ημερομηνίες, τα οποία παρουσίαζαν ψευδώς την Kravin ως εταιρεία που απλώς διακρατούσε και επένδυε τα κεφάλαια για λογαριασμό της μητρικής της στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους. Με αυτόν τον τρόπο φαινόταν ότι η Kravin δεν ήταν η πραγματική ιδιοκτήτρια των χρημάτων και, επομένως, δεν είχε υποχρέωση να καταβάλει φόρους στην Κύπρο.

Παράλληλα, σε ηλεκτρονικό μήνυμα του Σεπτεμβρίου 2005, η Deloitte ανέφερε ότι «θα πρέπει να γίνουν ορισμένες αλλαγές στους λογαριασμούς», συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών υπολοίπων, των εσόδων από τόκους και του λογαριασμού κερδών και ζημιών, εξαιτίας των αναδρομικών αλλαγών στα περιουσιακά στοιχεία της Kravin.

Σύμφωνα με το BBC, η αλληλογραφία αυτή δείχνει ότι η Deloitte φαινόταν να παρέχει συμβουλές για την παραποίηση οικονομικών αρχείων. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η πρακτική αυτή επέτρεψε στην εταιρεία του Αμπράμοβιτς να αποφύγει την καταβολή φόρων εκατομμυρίων.

Ο Κύπριος βουλευτής Χρίστος Χριστοφίδης δήλωσε ότι, εφόσον υπήρξε φοροδιαφυγή, θα πρέπει να εξεταστεί πώς μπορούν να ανακτηθούν τα χρήματα και πώς θα λογοδοτήσουν οι υπεύθυνοι σύμφωνα με την κυπριακή νομοθεσία.

Πέρα από τα έγγραφα στην αναδρομική τροποποίηση των οποίων φέρεται να συνέβαλε η Deloitte, οι σύμβουλοι του Αμπράμοβιτς στη MeritServus παραποίησαν, σύμφωνα με την έρευνα, και μία τρίτη σειρά αρχείων. Αυτή η περίπτωση αφορούσε την τεράστια επιχειρηματική περιουσία του ολιγάρχη, αξίας άνω των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία βρισκόταν στην κυπριακή εταιρεία Electus Investments.

Η MeritServus συνέταξε έγγραφα με αναδρομικές ημερομηνίες, προκειμένου να φαίνεται ότι η Electus δεν ήταν η πραγματική ιδιοκτήτρια της περιουσίας.

Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε μία άλλη εταιρεία του Αμπράμοβιτς με ακριβώς την ίδια επωνυμία, Electus Investments, η οποία όμως είχε έδρα στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, όπου οι οικονομικές καταστάσεις δεν ήταν υποχρεωτικό να δημοσιοποιούνται.

Η ηλεκτρονική αλληλογραφία δείχνει ότι το 2006 η MeritServus αναγνώριζε πως η περιουσία ανήκε στην κυπριακή Electus. Ωστόσο, πρότεινε και πάλι να αλλάξει αναδρομικά η εικόνα των συναλλαγών, μεταφέροντας την πραγματική κυριότητα στην Electus Investments των Βρετανικών Παρθένων Νήσων και εμφανίζοντας τη μεταβίβαση σαν να είχε πραγματοποιηθεί τρία χρόνια νωρίτερα.

Οι απαντήσεις Αμπράμοβιτς και Deloitte

Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς αρνήθηκαν οποιαδήποτε παράνομη ενέργεια εκ μέρους του, τονίζοντας ότι ο ολιγάρχης «δεν συμμετείχε στην καθημερινή λειτουργία αυτών των εταιρειών».

Πρόσθεσαν ότι, στις περιπτώσεις που οι σχετικές διευθετήσεις προτείνονταν από επαγγελματίες συμβούλους, ήταν «απολύτως ορθό και νόμιμο» να βασίζεται στις συμβουλές τους.

Η Deloitte Κύπρου ανέφερε ότι δεν μπορεί να σχολιάσει τις συγκεκριμένες καταγγελίες, καθώς τα έγγραφα χρονολογούνται πριν από περισσότερα από 20 χρόνια και δεν είναι πλέον προσβάσιμα. Η MeritServus διέκοψε τη λειτουργία της μετά τη δημοσιοποίηση των διαρροών του Cyprus Confidential.