Πάνος Λουκάκος

Τον είχα γνωρίσει πολύ καλά από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, όταν είχα διατελέσει πολιτικός συντάκτης και αρθρογράφος αρχικά στο «Βήμα», κατόπιν πολιτικός συντάκτης και αρθρογράφος στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» και αρθρογράφος και διευθυντής της «Καθημερινής».

Στο κείμενο που ακολουθεί δεν υπάρχει καμία απολύτως αναφορά ή εκτίμηση για τον πολιτικό Ανδρέα Παπανδρέου, το έργο του, τα θετικά και τα αρνητικά του, για τα οποία άλλωστε ακόμη και σήμερα είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες οι απόψεις. Αυτό που επιχειρείται είναι να δοθούν λίγες εικόνες για τον άνθρωπο Παπανδρέου, τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις του, όπως τις κατέγραψα στις πολλές συναντήσεις μας στο γραφείο του ή σε ταξίδια επίσημα ή ανεπίσημα στο εξωτερικό.

Ηταν έναν χρόνο πριν από τις εκλογές του 1981 όταν με κάλεσε ένα μεσημέρι ο Χρήστος Λαμπράκης να φάμε στου «Φλόκα». Εκεί μου είπε πως βαδίζουμε μαθηματικά προς μεγάλη νίκη του Παπανδρέου, δεν έχουμε κανένα περιθώριο να τον πολεμήσουμε άμεσα ή έμμεσα, είναι ήδη καχύποπτος απέναντί μας, πρέπει να πειστεί ότι θα τον υποστηρίξουμε ανεπιφύλακτα και πρέπει πράγματι να το κάνουμε. Διαφορετικά, θα μας χτυπήσει αμείλικτα όταν κερδίσει τις εκλογές. Σας παρακαλώ να αρχίσετε να τον βλέπετε τακτικά, θα τον ειδοποιήσουμε και εμείς σχετικά, κατέληξε.
Λίγο αργότερα μου ζήτησαν να πάω σε ένα ανεπίσημο ταξίδι του Παπανδρέου στο Λονδίνο ώστε «να γνωριστούμε καλύτερα». Ημουν ο μόνος δημοσιογράφος στο ταξίδι αυτό. Τον Παπανδρέου συνόδευαν ο Γ. Χαραλαμπόπουλος. ο Β. Σαραντίτης, ο Γ. Κατσιφάρας και ο Μ. Ζιάγκας. Μείναμε όλοι μαζί στο ίδιο ξενοδοχείο.

Οι Βρετανοί είχαν καλέσει τον Παπανδρέου τυπικά για δύο ομιλίες, μία στο Chatham House και μία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ουσιαστικά όμως για να ζυγίσουν ποιος και τι ήταν αυτός ο πολιτικός που απειλούσε να βγάλει την Ελλάδα από την ΕΟΚ, το ΝΑΤΟ και να διώξει της αμερικανικές βάσεις.

Οι Αγγλοι, κυρίως διπλωμάτες του Foreign Office και υψηλού επιπέδου δημοσιογράφοι, που είχαν συρρεύσει στο Chatham House περίεργοι να δουν από κοντά έναν κλασικό τριτοκοσμικό ηγέτη, έμειναν έκπληκτοι όταν άκουσαν από τον Παπανδρέου μία εξαιρετική ομιλία για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας, χωρίς βεβαίως καμία αναφορά σε έξοδο από ΕΟΚ και ΝΑΤΟ. Το ίδιο έκπληκτοι έμειναν και οι καθηγητές της Οξφόρδης στο γεύμα που μας παρέθεσαν εκεί, όταν άκουσαν μία εντυπωσιακή πράγματι διάλεξή του για την οικονομία των αναπτυσσόμενων χωρών. Και τις δύο φορές, επιστρέφοντας στο ξενοδοχείο, ο Παπανδρέου, με παιγνιώδες ύφος, έδειχνε να διασκεδάζει ιδιαίτερα με τη μεγάλη έκπληξη που είχε προκαλέσει στους ακροατές του.

Αρχισα από τότε να συναντώ συχνά τον Παπανδρέου στο γραφείο του στο Καστρί. Στο γραφείο αυτό υπήρχαν παντού φωτογραφίες του ίδιου με ξένους ηγέτες, του πατέρα του, των παιδιών του και της Μαργαρίτας. Μπροστά του ήταν αραδιασμένες σε θήκη τρεις-τέσσερις πίπες για καπνό και συνήθως, ανάλογα με την ώρα, είχε δίπλα του ένα ποτήρι με ουίσκι ή λευκό κρασί. Το σπίτι του στο Καστρί ήταν αντιπροσωπευτικά μεσοαστικό, χωρίς καμία πολυτέλεια, με απλά έπιπλα και απλούστερη διακόσμηση.

Ο Παπανδρέου που γνώρισα εγώ σε κέρδιζε από την πρώτη στιγμή. Εξέπεμπε μία θετική αύρα, ήταν εξαιρετικά ήρεμος και ευγενής, απλός, φιλικός, ζεστός. Σε άκουγε -ή τουλάχιστον έτσι έδειχνε- με προσοχή, χωρίς να σε διακόπτει. Οι συζητήσεις μας τις περισσότερες φορές ξέφευγαν από τα θέματα του στενού δημοσιογραφικού ενδιαφέροντος και πήγαιναν σε ευρύτερα ζητήματα της παγκόσμιας πολιτικής. Εκεί αισθανόμουν ότι είχα απέναντί μου έναν εξαιρετικό πανεπιστημιακό δάσκαλο και όχι έναν συνήθη Ελληνα πολιτικό. Αντιλαμβανόμουν βεβαίως από τις μεγάλες διαφορές στον ιδιωτικό και τον δημόσιο λόγο του ότι μπορούσε να μιλάει το πρωί τη γλώσσα που καταλάβαινε και ο πιο αγράμματος χωρικός και το απόγευμα ο πιο εκλεπτυσμένος διανοούμενος. Και να μένουν και οι δύο απόλυτα ικανοποιημένοι.

Το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 1981, παραμονή της ημέρας των εκλογών, ήμασταν καλεσμένοι στο σπίτι του Παπανδρέου στο Καστρί οι πολιτικοί συντάκτες που είχαμε καλύψει την προεκλογική του εκστρατεία και οι διευθυντές των φιλικών προς το ΠΑΣΟΚ εφημερίδων. Το κλίμα ήταν εορταστικό και ενθουσιώδες και ο ίδιος ο Παπανδρέου ιδιαίτερα ευδιάθετος και συμπαθής προς όλους. Εκατσα σε ένα τραπέζι με τον τότε διεθυντή του «Βήματος» Χάρη Μπουσμπουρέλη και τον διευθυντή της «Ελευθεροτυπίας» Σεραφείμ Φυντανίδη με τις συζύγους μας. Με το πιάτο του στο χέρι ήρθε και κάθισε μαζί μας και ο Παπανδρέου. Αυτόματα σχηματίστηκε πάνω από τα κεφάλια μας ένας ασφυκτικός κλοιός παρατρεχάμενων, οι οποίοι συναγωνίζονταν σε ανοησίες. Ενας έλεγε ότι ο Παπανδρέου του θυμίζει το ψάρι τον σολομό, που μια ζωή πάει κόντρα στο ρεύμα αλλά πάντα φτάνει στον στόχο του, άλλος ότι έλεγε από το 1963 ότι θα γίνει πρωθυπουργός, άλλος ότι το ΠΑΣΟΚ θα φέρει την επομένη στις εκλογές 70%. Ο Παπανδρέου απαντούσε κάπως βαριεστημένα στις συγκεκριμένες ανοησίες, διακόπτοντάς τους με τις γνωστές του φράσεις στις περιπτώσεις αυτές: «Πράγματι», «τι μου λες», «ωραίο αυτό, δεν το είχα σκεφτεί».

Φεύγοντας συναντήσαμε μόνο του τον Δημήτρη Μαρούδα. Η σύζυγός μου του είπε ότι κάπου ξεπερνούσαν τα όρια οι κολακείες των παρατρεχάμενων. Ο Μαρούδας απάντησε μην ανησυχείτε, τα ξέρουμε και τους ξέρουμε, έχουμε τον νου μας, τι θελετε να κάνει κι αυτός μέρα που είναι; Να τους διαβολοστείλει; Πράγματι τα ήξεραν και τους ήξεραν;