Οι κληρονόμοι της Elbisco: Ο 40ετής δικαστικός εμφύλιος των οικογενειών Ρεμούνδου - Φιλίππου

Μπορεί ένα δικαστικό θρίλερ που κρατά εδώ και δεκαετίες να κρίνει το μέλλον μιας από τις γνωστότερες βιομηχανίες τροφίμων της χώρας; Στην περίπτωση της Elbisco, πίσω από τις φρυγανιές Elite, το ψωμί Κρις Κρις και τα προϊόντα Αλλατίνη, το ερώτημα συνοδεύεται από απαίτηση άνω των 37,5 εκατ. ευρώ, συν τόκους από το 2006. Η εταιρεία εκτιμά ότι η δικαστική εκκρεμότητα μπορεί να παραταθεί έως το τέλος του 2028.

Αντιμέτωπες βρίσκονται δύο γνωστές επιχειρηματικές οικογένειες. Από τη μία, η οικογένεια Φιλίππου, μία από τις μεγαλύτερες της χώρας, με τη ΦΑΓΕ στον πυρήνα των δραστηριοτήτων της. Στην Elbisco κεντρικό ρόλο έχουν σήμερα η πρόεδρός της Ελένη Φιλίππου-Κουμάνταρου και ο σύζυγός της, εφοπλιστής Γιάννης Κουμάνταρος, α’ αντιπρόεδρος της εταιρείας.

Μετά τον θάνατο του Κυριάκου Φιλίππου, στη δικαστική υπόθεση έχουν υπεισέλθει οι κληρονόμοι του: η σύζυγός του Δήμητρα και τα παιδιά τους Ελένη και Αθανάσιος-Κύρος. Από την άλλη βρίσκονται οι κληρονόμοι του συνιδρυτή της Elite Ιωάννη Ρεμούνδου: η χήρα του Ευγενία και οι γιοι τους Σταμάτης και Ιωάννης-Βασίλειος. Η Ευγενία Ρεμούνδου είναι σήμερα πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της Αθηναϊκής Οικογενειακής Αρτοποιίας, της εταιρείας που δραστηριοποιείται με το εμπορικό σήμα Ferro.

Οι Ρεμούνδοι κατηγορούν την πλευρά Φιλίππου ότι με διαδοχικές αποσχίσεις, συγχωνεύσεις και αυξήσεις κεφαλαίου περιόρισε το 29,17% που είχαν κληρονομήσει στην Elite σε μόλις 0,1391%. Το 2023 το Τριμελές Εφετείο Αθηνών δέχθηκε τους βασικούς ισχυρισμούς τους, κρίνοντας ότι οι επίμαχες πράξεις αποτέλεσαν στάδια ενός «σύνθετου οργανωμένου σχεδίου». Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου απέρριψε κατά πλειοψηφία έναν λόγο αναίρεσης της Elbisco. Οι υπόλοιποι θα συζητηθούν από το Α3 Τμήμα στις 8 Φεβρουαρίου 2027.

Το διακύβευμα

Το Εφετείο επιδίκασε 36,75 εκατ. ευρώ, επιπλέον 750.000 ευρώ για ηθική βλάβη και δικαστική δαπάνη 202.500 ευρώ, συν τόκους από το 2006. Η Elbisco έχει ήδη καταβάλει περίπου 4,5 εκατ. ευρώ για κεφάλαιο, τόκους και έξοδα, τα οποία διεκδικεί πίσω εφόσον δικαιωθεί οριστικά. Με οικονομικά μεγέθη πολύ χαμηλότερα από το ύψος της απαίτησης, μια οριστική δικαίωση των Ρεμούνδων θα δοκίμαζε ευθέως τις αντοχές του ομίλου, ο οποίος απασχολούσε 1.061 εργαζομένους το 2025.

Η έκβαση της υπόθεσης συνδέεται έτσι με ιστορικά σήματα και εκατοντάδες θέσεις εργασίας. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι λόγοι αναίρεσης που απομένουν μπορούν να οδηγήσουν στην ακύρωση της εφετειακής απόφασης και δεν έχει σχηματίσει πρόσθετη πρόβλεψη για το σύνολο της απαίτησης.

Η KPMG διατύπωσε γνώμη χωρίς επιφύλαξη για τις καταστάσεις του 2025, με ειδική έμφαση θέματος στη δικαστική διαμάχη, στις διεκδικήσεις και στην επιλογή της διοίκησης να μην αναγνωρίσει πρόσθετη επιβάρυνση. Στις 29 Μαΐου 2026 οι Ρεμούνδοι επέβαλαν νέα συντηρητική κατάσχεση εις χείρας τραπεζών. Η Elbisco πέτυχε προσωρινά την εξαίρεση τραπεζικού λογαριασμού, ενώ η κύρια αίτηση ανάκλησης θα συζητηθεί στις 19 Νοεμβρίου. Παραμένει επίσης συντηρητική δέσμευση σημάτων και άλλων δικαιωμάτων της Elbisco.

Το 2018 είχε προηγηθεί απόφαση ευνοϊκή για την εταιρεία, την οποία ο Αρειος Πάγος αναίρεσε δύο χρόνια αργότερα λόγω πλημμέλειας στη σύνθεση του δικαστηρίου. Η υπόθεση επέστρεψε στο Εφετείο και συζητήθηκε από διαφορετική σύνθεση.

Η απόφαση του 2023 δικαίωσε εν μέρει τους Ρεμούνδους και η Elbisco προσέφυγε ξανά στον Αρειο Πάγο. Η Ολομέλεια απέρριψε τον λόγο που αφορούσε τη συνεκτίμηση απαλλακτικού βουλεύματος του 1993 για δύο συναλλαγές. Το υπόλοιπο μέρος της αναίρεσης παραμένει ανοικτό.

Η ιστορία της Elite

Η αφετηρία βρίσκεται στην ίδρυση της Elite και σε μια χήρα που αρνήθηκε να πουλήσει το εταιρικό μερίδιο που είχαν κληρονομήσει τα ανήλικα παιδιά της. Οι Ρεμούνδοι ξεκίνησαν από τα συνοικιακά αρτοποιεία της Αθήνας, φτάνοντας να λειτουργούν εννέα φούρνους στην Αττική.

Το 1968 τρία ξαδέλφια ένωσαν τις δυνάμεις τους και δημιούργησαν την Elite, την πρώτη εταιρεία που παρήγαγε τυποποιημένη φρυγανιά στην ελληνική αγορά. Ενας από τους ιδρυτές ήταν ο Ιωάννης Ρεμούνδος, ο οποίος σκοτώθηκε το 1974 σε αυτοκινητικό δυστύχημα κατά την επιστράτευση. Ο γιος του Σταμάτης ήταν τριών ετών και ο μικρότερος αδελφός του τριών μηνών.

Η χήρα του Ευγενία και τα παιδιά κληρονόμησαν το 29,17% της Elite. Το 1987 ο Κυριάκος Φιλίππου, από την οικογένεια της ΦΑΓΕ, αγόρασε την Ελληνική Εταιρεία Μπισκότων ΑΒΕΕ. Η εταιρεία είχε προέλθει από την απόσχιση του κλάδου καταναλωτικών αγαθών της Αλλατίνη ΑΒΕΕ και αποτέλεσε τη βάση της μετέπειτα Elbisco. Το 1988 η Ελληνική Εταιρεία Μπισκότων απέκτησε το 66,66% της Elite από τις οικογένειες των δύο εξαδέλφων Ρεμούνδου. Η Ευγενία αρνήθηκε την πρόταση του Κυριάκου Φιλίππου για το δικό τους ποσοστό, θεωρώντας ότι την απόφαση έπρεπε να πάρουν τα παιδιά της όταν ενηλικιώνονταν. Η Elite ήταν τότε εύρωστη, κερδοφόρα και με σημαντική μερισματική απόδοση.

Στα χέρια Φιλίππου

Η Elite που πέρασε υπό τον έλεγχο του Κυριάκου Φιλίππου ήταν, σύμφωνα με το Εφετείο, χωρίς δάνεια, με ταμείο 586 εκατ. δραχμών και περιθώριο καθαρών κερδών άνω του 23%. Λίγους μήνες αργότερα απέκτησε το 80,83% άλλης εταιρείας για 1,72 δισ. δραχμές, χρηματοδοτώντας τη συναλλαγή με δανεισμό. Οι Ρεμούνδοι υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για την ΕΒΓΑ και ότι ακολούθησε σύμβαση συνεργασίας με την American Plastic Company. Οι επωνυμίες δεν εμφανίζονται στη δημοσιευμένη ανωνυμοποιημένη απόφαση του Αρείου Πάγου.

Από το 1989 έως το 1991 οι πωλήσεις της Elite υστέρησαν έναντι του κλάδου και οι τόκοι έφτασαν σωρευτικά το 1,052 δισ. δραχμές. Το μεικτό περιθώριο υποχώρησε από 24,71% το 1992 σε 18,50% το 1994. Παράλληλα μεγάλωνε το βιομηχανικό σχήμα. Το 1991 εξαγοράστηκε η Αρτοβιομηχανία Κρις Κρις Α.Ε. και συγχωνεύτηκε με την Elite, ενώ το 1995 ακολούθησε η Αρτοβιομηχανία Ν. Βοσινάκης ΑΒΕΕ. Ανάμεσα στις δύο εξαγορές, το 1994, συνέβη η πρώτη καθοριστική αλλαγή για τη συμμετοχή των Ρεμούνδων. Ο παραγωγικός και εμπορικός κλάδος της Elite αποσχίστηκε και εισφέρθηκε σε νέα εταιρεία, την Αρτοβιομηχανία Elite Α.Ε.

Η παλιά Elite μετατράπηκε σε εταιρεία συμμετοχών, τη μετέπειτα Επιχειρήσεις Πικέρμι Α.Ε. Κατά την κρίση του Εφετείου, στην απόσχιση δεν αποτιμήθηκαν η εμπορική αξία του σήματος ούτε η υπεραξία από τη φήμη και την πελατεία της επιχείρησης. Το 29,17% των Ρεμούνδων δεν αντιστοιχούσε πλέον απευθείας στην παραγωγική Elite, αλλά στην παλιά εταιρεία που κατείχε μετοχές της νέας αρτοβιομηχανίας. Την ίδια χρονιά η Ελληνική Εταιρεία Μπισκότων εισήγαγε τις μετοχές της στο Χρηματιστήριο Αθηνών για να χρηματοδοτήσει τα επενδυτικά της σχέδια.

Οι αυξήσεις κεφαλαίου

Το 1996 η νέα Αρτοβιομηχανία Elite συγχωνεύτηκε με εταιρεία που ελεγχόταν εμμέσως από τον Κυριάκο Φιλίππου. Οι μέτοχοι της απορροφώμενης έλαβαν το 9,71% και η συμμετοχή της παλιάς Elite μειώθηκε στο 90,28%.

Με τις αυξήσεις κεφαλαίου της περιόδου 1996-1999 το κεφάλαιο έφτασε από 2,39 δισ. σε 8 δισ. δραχμές. Η παλιά Elite, μέσω της οποίας συμμετείχαν οι Ρεμούνδοι, δεν άσκησε ούτε πώλησε τα δικαιώματα προτίμησης και το ποσοστό της υποχώρησε στο 28,78%, περιορίζοντας την έμμεση συμμετοχή της οικογένειας από 26,33% σε 8,40%.

Το 2000 ακολούθησε αύξηση κεφαλαίου και στην παλιά εταιρεία συμμετοχών, στην οποία δεν συμμετείχαν οι Ρεμούνδοι. Ετσι η άμεση συμμετοχή τους σε αυτή μειώθηκε από 29,17% σε 12,96%.

Το Εφετείο έκρινε ότι οι αυξήσεις πραγματοποιήθηκαν κατά τρόπο αντίθετο προς την επιχειρησιακή δεοντολογία και τα χρηστά ήθη, ότι η μειοψηφία αποκλείστηκε και ότι η έκδοση των νέων μετοχών στην ονομαστική τους αξία επέτρεψε την περαιτέρω απομείωση της συμμετοχής της. Το ίδιο έτος η Ελληνική Εταιρεία Μπισκότων μετονομάστηκε σε Elbisco Α.Ε. Συμμετοχών. Το 2001 ο όμιλος απέκτησε την πλειοψηφία της Zitoluks Skopje και συμμετοχή στη βιομηχανία πλαστικών Μόρνος Α.Ε.

Το καθοριστικό επεισόδιο ήρθε το 2003. Οι Ρεμούνδοι είχαν το 12,96% της Πικέρμι Α.Ε., βασικό περιουσιακό στοιχείο της οποίας ήταν το 27,69% της Αρτοβιομηχανίας Elite. Η Πικέρμι, λοιπόν, πούλησε ολόκληρο το πακέτο στην Elbisco αντί 7 εκατ. ευρώ. Ετσι, οι Ρεμούνδοι παρέμειναν μέτοχοι μιας εταιρείας χωρίς το βασικό περιουσιακό της στοιχείο, το οποίο, κατά τους ίδιους, αντιπροσώπευε πάνω από το 90% του ενεργητικού της. Υποστήριξαν ότι η πώληση ισοδυναμούσε με απορρόφηση χωρίς διαδικασία συγχώνευσης και αμφισβήτησαν το τίμημα.

Μετά την πώληση απέμεινε στην Πικέρμι μόλις το 1,08% της αρτοβιομηχανίας. Μία ακόμη αύξηση κεφαλαίου, το 2004, περιόρισε περαιτέρω το ποσοστό. Καθώς οι Ρεμούνδοι κατείχαν το 12,96% της Πικέρμι, η έμμεση συμμετοχή τους στην Elite είχε πλέον συρρικνωθεί στο 0,1391%, χωρίς να έχουν πουλήσει τις δικές τους μετοχές.

Το Εφετείο έκρινε ότι η πώληση του 2003 ήταν το προτελευταίο στάδιο του «οργανωμένου σχεδίου», που ολοκληρώθηκε με την αύξηση κεφαλαίου του 2004.

Το 2005 η Elbisco απορρόφησε τρεις θυγατρικές της και τον Αύγουστο του 2006 η Ευγενία Ρεμούνδου και οι γιοι της κατέθεσαν αγωγή για την απώλεια της περιουσίας και των κερδών που συνέδεαν με την Elite.

Η σημερινή Elbisco διαμορφώθηκε ενώ η δικαστική μάχη είχε ήδη αρχίσει. Η μετοχή έπαψε να διαπραγματεύεται στο Χ.Α. τον Νοέμβριο του 2012. Το 2013 η Elbisco Α.Ε. Συμμετοχών απορρόφησε την επιχειρησιακή Elbisco ΑΒΕΕ και έλαβε τη σημερινή επωνυμία Elbisco Α.Ε. Εναν χρόνο μετά απορρόφησε και τη μητρική της, Δάφνος. Στη σημερινή εταιρεία βρίσκονται πλέον σήματα με διαφορετική αφετηρία, όπως Elite, Αλλατίνη, Κρις Κρις και Βοσινάκη.

Η απόφαση του Εφετείου

Το 2023 το Τριμελές Εφετείο Αθηνών έκανε εν μέρει δεκτές τις αξιώσεις των Ρεμούνδων και υπολόγισε την περιουσιακή ζημία σε 41,35 εκατ. ευρώ, περιλαμβανομένης απώλειας κερδών 35,42 εκατ. ευρώ σε τιμές 2004 και ζημίας 3,82 εκατ. ευρώ από την απομείωση της συμμετοχής. Η Elbisco, όμως, είχε σταματήσει να δημοσιεύει εμπρόθεσμα οικονομικές καταστάσεις, με τελευταία διαθέσιμη χρήση το 2021. Ετσι, η απόφαση και η απαίτηση άνω των 37,5 εκατ. ευρώ παρέμειναν εκτός δημόσιας οικονομικής ενημέρωσης.

Τον Ιούνιο του 2025 ο Δημήτρης Μίσιος, μικρομέτοχος της Elbisco και παράλληλα μη εκτελεστικό μέλος του Δ.Σ. της Αθηναϊκής Οικογενειακής Αρτοποιίας των Ρεμούνδων, ζήτησε δικαστικά τη λύση και εκκαθάριση της εταιρείας λόγω της μη δημοσίευσης των καταστάσεων. Η Elbisco χαρακτήρισε την αίτηση «προσχηματική και άνευ νομικού ερείσματος» και στη συνέχεια δημοσίευσε τις εκκρεμείς καταστάσεις, αποκαλύπτοντας και τις οικονομικές αντοχές της απέναντι στην απαίτηση.

Οι ισχνές αντοχές

Το 2025 ο κύκλος εργασιών του ομίλου αυξήθηκε κατά 1,4%, στα 131,38 εκατ. ευρώ. Τα EBITDA διαμορφώθηκαν σε 11,02 εκατ. ευρώ και τα καθαρά αποτελέσματα επέστρεψαν σε κέρδη 1,04 εκατ. ευρώ, από ζημίες 231.000 ευρώ το 2024. Τα διαθέσιμα ανήλθαν σε 9,59 εκατ. ευρώ. Ο τραπεζικός δανεισμός μειώθηκε, αυξήθηκαν όμως τα εταιρικά δάνεια, στα οποία περιλαμβάνεται χρηματοδότηση από την κυπριακή μητρική Lekeren Holdings.

Ο λοιπός δανεισμός έφτασε τα 20,40 εκατ. ευρώ το 2025, από 6,13 εκατ. ευρώ το 2023, χωρίς οι οικονομικές καταστάσεις να επιμερίζουν πόσο προέρχεται από τη Lekeren και πόσο από άλλους εταιρικούς δανειστές.Οι συνολικές δανειακές υποχρεώσεις, μαζί με τις μισθώσεις, διαμορφώθηκαν σε 52,76 εκατ. ευρώ, ενώ οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις υπερέβαιναν το κυκλοφορούν ενεργητικό κατά 20,3 εκατ. ευρώ. Μετά το τέλος της χρήσης η Elbisco συμφώνησε με τις τράπεζες ρύθμιση των δανείων της έως τον Ιούνιο του 2028.

Την εικόνα συμπληρώνουν οι εξασφαλίσεις για ομολογιακό δάνειο 32,944 εκατ. ευρώ, που υπέγραψε η Elbisco το 2019 με Alpha Bank και Τράπεζα Πειραιώς: ενέχυρο στα σήματα και στη συμμετοχή στη Μόρνος και προσημείωση 42 εκατ. ευρώ στα ακίνητα. Το δάνειο εμφανίζεται εξοφλημένο στις καταστάσεις του 2023, όμως έως το 2025 δεν είχε ολοκληρωθεί η άρση του ενεχύρου στα σήματα Κρις Κρις και καταγραφόταν ακόμη η προσημείωση. Οι καταστάσεις δεν εξηγούν γιατί οι εξασφαλίσεις παραμένουν.

Η διαδοχή

Η ενδοομιλική χρηματοδότηση φέρνει στο προσκήνιο και τη μετοχική σύνθεση της Lekeren Holdings, μητρικής της Elbisco κι ενός από τους χρηματοδότες της. Η κυπριακή ιδιωτική εταιρεία συστάθηκε το 2010. Η δημόσια καταχώρισή της δεν αποκαλύπτει τη μετοχική σύνθεση και επομένως δεν επιτρέπει να προσδιοριστούν οι συμμετοχές της οικογένειας Φιλίππου και του Γιάννη Κουμάνταρου.

Η επιχειρηματική διαδοχή είχε αρχίσει πριν από τον θάνατο του Κυριάκου Φιλίππου, τον Απρίλιο του 2021. Ηδη από το 2008 η σύζυγός του Δήμητρα είχε μεταβιβάσει με γονική παροχή στην κόρη τους Ελένη το 9,91% που κατείχε στην Elbisco, αυξάνοντας τη συμμετοχή της τελευταίας από 15,16% σε 25,07%. Την καθημερινή εκτελεστική ευθύνη της Elbisco έχει ο διευθύνων σύμβουλος Νίκος Βουδούρης, ενώ ο Αθανάσιος-Κύρος Φιλίππου έχει κεντρικό ρόλο στη FAGE International και στη Menne, την πρώην ΕΒΓΑ.

Στην άλλη πλευρά, οι Ρεμούνδοι είχαν επιστρέψει επιχειρηματικά στην αρτοποιία ήδη από το 1992. Τότε δημιούργησαν την Αθηναϊκή Οικογενειακή Αρτοποιία, με εμπορικό σήμα Ferro και παραγωγική μονάδα στη Λαμία. Σχεδόν έξι δεκαετίες μετά τη δημιουργία της Elite, οι δύο οικογένειες παραμένουν στον ίδιο επιχειρηματικό χώρο και εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπες στις δικαστικές αίθουσες. Το επόμενο επεισόδιο έχει οριστεί για τις 8 Φεβρουαρίου 2027, στο Α3 Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Getty images / Ideal image