Μιχάλης Στούκας

Όλοι οι παραπάνω ερευνητές διακρίνονται στις θετικές επιστήμες: 4 είναι γιατροί, 2 χημικοί, 2 χημικοί μηχανικοί, μία φυσικός, ένας βιολόγος και ένας φαρμακολόγος. Η έκπληξη μου προκλήθηκε από το γεγονός ότι υπάρχουν και τρεις που έχουν έδρα την Ελλάδα. Αν δεν υπήρχε η συγκεκριμένη διευκρίνιση, θα ήμουν βέβαιος ότι το πολύ ένας απ' όλους έχει έδρα την Ελλάδα. Επίσης εντυπωσιακό είναι ότι κάποιοι από αυτούς αποφοίτησαν από ελληνικά πανεπιστήμια, συνέχισαν όμως τις σπουδές τους στο εξωτερικό και βρήκαν συνθήκες κατάλληλες για να προχωρήσουν σε μία σημαντική επιστημονική και ερευνητική καριέρα. Υπάρχουν όμως και πολλοί ακόμα Έλληνες επιστήμονες, οι περισσότεροι Τακτικά Μέλη της Ακαδημίας Αθηνών ή Αντεπιστέλλοντα Μέλη της, στην "Πρώτη Τάξη" της (Θετικών Επιστημών), οι οποίοι μέχρι σήμερα αποτελούν κορυφαία ονόματα παγκοσμίως: Σταμάτης Κριμιζής, Αθανάσιος Φωκάς, Κωνσταντίνος Βαγενάς, Δημήτριος Νανόπουλος, Ανδρέας Τζάκης, Χρίστος Παπαδημητρίου, ο οποίος ίσως ξενίζει με την εμφάνισή του, αλλά αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους επιστήμονες παγκοσμίως στους Υπολογιστές και την Τεχνητή Νοημοσύνη κ.ά. Ένας ακόμη διεθνώς γνωστός επιστήμονας είναι ο Μαθηματικός Αναστάσιος Μπούντης, από τους κορυφαίους στα "Δυναμικά Συστήματα και Χάος", Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών σήμερα. Γιατί όμως όλοι αυτοί είναι αναγνωρισμένοι διεθνώς και καταξιωμένοι, αλλά στην πατρίδα τους είναι γνωστοί σε ελάχιστους;

Τόσο από προσωπική εμπειρία, όσο και από συζητήσεις με πολλά ακόμα άτομα που έχουν κάνει τις βασικές τους σπουδές στα ελληνικά πανεπιστήμια, η παιδεία και οι γνώσεις που παρέχονται σ' αυτά, δεν υπολείπονται σημαντικά, το αντίθετο ίσως, αυτών που παρέχουν τα ξένα αντίστοιχα ιδρύματα. Υπάρχουν όμως σοβαρά προβλήματα για όσους διδάσκουν σε ελληνικά Α.Ε.Ι. Αυτά είναι κυρίως, τα δυσανάλογα σε σχέση με την αξία και τις γνώσεις τους χρήματα που λαμβάνουν ως μισθό, τα μειωμένα κονδύλια για την Ανώτατη Παιδεία, οι κάκιστες, πολλές φορές κτιριακές υποδομές, η συμπεριφορά κάποιων φοιτητών που μερικές φορές (όταν π.χ. επιδιώκουν να ξυλοκοπήσουν ή να προπηλακίσουν καθηγητές ή άλλους διδάσκοντες) ξεπερνά κάθε όριο κ.ά.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά, ότι ο διαπρεπής Φυσικός και Ακαδημαϊκός Δημήτριος Νανόπουλος, όταν από το CERN και το Πανεπιστήμιο του Τέξας όπου δίδασκε προσγειώθηκε απότομα στην ελληνική πραγματικότητα, όταν επισκέφθηκε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο. Όπως είχε πει σε συνέντευξή του περπατούσε σε σκοτεινούς διαδρόμους ενός κακοσυντηρημένου κτιρίου και κάποιοι νεαροί με αμπέχονο (χιτώνιο στρατιωτικής στολής) τον κοίταζαν περίεργα. Να σημειώσω ότι ο κύριος Νανόπουλος, που κατάγεται από την πλευρά του πατέρα του από τη Σέλτση, ένα από τα οκτώ χωριά του Πωγωνίου που δόθηκαν στην Αλβανία, σπούδασε στο ΕΚΠΑ και όχι σε ξένο πανεπιστήμιο. Αυτά τα λόγια αποτυπώθηκαν στο μυαλό μου και αποτελούν δυστυχώς, μια οδυνηρή πραγματικότητα. Σχεδόν όλοι και όλες που αναφέρθηκαν παραπάνω έκαναν μεταπτυχιακές σπουδές και διδακτορικό στο εξωτερικό. Βλέποντας τις συνθήκες που επικρατούσαν επέλεξαν οι περισσότεροι να παραμείνουν εκτός Ελλάδας. Και φυσικά, οι διδάσκοντες στα ξένα πανεπιστήμια αναγνωρίζοντας την αξία τους έκαναν ό, τι ήταν δυνατό για να τους κρατήσουν στις χώρες τους.

Η έρευνα στην Ελλάδα είναι ακόμα σε βρεφικό στάδιο. Τα κονδύλια που χορηγούνται στα πανεπιστήμια, πώς και με ποια κριτήρια κατανέμονται; Είναι προδιαγεγραμμένο το μέλλον κάποιου ή κάποιας που ξεκινούν να διδάσκουν στα ελληνικά πανεπιστήμια; Τους χορηγούνται τα απαραίτητα εφόδια; Υπάρχει το λεγόμενο "πανεπιστημιακό κατεστημένο", που θέτει εμπόδια σε κάποιους που δεν σχετίζονται με αυτό; Πώς να έρθει να διδάξει κάποιος Έλληνας πανεπιστημιακός που διαπρέπει στο εξωτερικό, σε ελληνικό πανεπιστήμιο, όταν θα συναντήσει αντιδράσεις από φοιτητές και φοιτήτριες που έγραψαν ασόδυα και ζητούν να περάσουν το μάθημά του; Πρόσφατο είναι και το παράδειγμα της μητέρας ενός φοιτητή που πήγε στο γραφείο καθηγητή πανεπιστημίου στο Ρέθυμνο απαιτώντας να αναβαθμολογηθεί το γραπτό του γιου της, ο οποίος είχε μηδενιστεί, καθώς χρησιμοποίησε Τεχνητή Νοημοσύνη στις εξετάσεις.

Όσοι και όσες διετέλεσαν Υπουργοί Παιδείας τα τελευταία χρόνια έχουν αρκεστεί σε πρόχειρες, εμβαλωματικές λύσεις και όχι σε ουσιαστικές αλλαγές. Η τελευταία σημαντική μεταρρύθμιση στη χώρα μας στην Ανώτατη Εκπαίδευση έγινε πριν από... 44 χρόνια, από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, με τον Νόμο 1268/1982, όταν Υπουργός Παιδείας ήταν ο Λευτέρης Βερυβάκης. Καταργήθηκε η "καθηγητοκεντρική" έδρα, καθώς μέχρι τότε, ο κάθε καθηγητής πανεπιστημίου ήταν ισόβιος, καθιερώθηκαν τα Τμήματα και οι Τομείς στα ΑΕΙ, καθορίστηκε η δομή τους, ενώ θεσμοθετήθηκε και η συμμετοχή όλου του διδακτικού προσωπικού και των φοιτητών (μέσω εκπροσώπων τους), στη διοίκηση των πανεπιστημίων. Τέλος, με τον ίδιο Νόμο τέθηκαν οι βάσεις για τη λειτουργία των ΤΕΙ.

Να μην τα ρίχνουμε όμως όλα στους πολιτικούς και τους φοιτητές ή τις φοιτήτριες, στον χώρο των διδασκόντων στα ελληνικά Α.Ε.Ι. Φταίνε και οι ίδιοι οι πανεπιστημιακοί. Νεποτισμός (οικογενειοκρατία), έλλειψη αξιοκρατίας, ρουσφέτια, προσωπικές (πολύ προσωπικές μερικές φορές...) σχέσεις και η λογική του βολέματος χαρακτηρίζουν αρκετούς και αρκετές. Κάποιος ή κάποια που είναι έξω απ' όλα αυτά, δικαιολογημένα αγανακτεί. Πώς λοιπόν να μην διαπρέπουν στο εξωτερικό άξιοι Έλληνες επιστήμονες; Όταν γνωρίζουν ότι οι κτιριακές εγκαταστάσεις των πανεπιστημίων όπου διδάσκουν είναι άριστες και δεν στριμώχνονται φοιτητές και φοιτήτριες; Νομίζω θυμόμαστε όλοι το τραγικό περιστατικό με τον φοιτητή Νομικής στο ΑΠΘ, που έπεσε από τον 3ο όροφο κτιρίου, καθώς, λόγω συνωστισμού, καθόταν στο περβάζι του παραθύρου αμφιθεάτρου. Όταν γνωρίζουν ότι θα ασκούν απερίσπαστοι τα διδακτικά και ερευνητικά τους καθήκοντα και θα αμείβονται ικανοποιητικά; Όταν ξέρουν ότι δεν θα δέχονται επιθέσεις, κάθε είδους, από φοιτητές και φοιτήτριες και θα ασκούν προσηλωμένοι σε αυτό, το λειτούργημά τους; Όταν ξέρουν ότι η εξέλιξή τους θα γίνεται απόλυτα αξιοκρατικά και όχι με βάση τα "κονέ" και τα "κολλητιλίκια";

Αν αναζητήσει κανείς περισσότερα στοιχεία, θα εκπλαγεί. Ειδικότερα, στις Η.Π.Α., οι Έλληνες καθηγητές πανεπιστημίου είναι δεύτεροι, με βάση την αναλογία του πληθυσμού κάθε χώρας. Προηγούνται οι Ισραηλινοί, που διαπρέπουν σε έρευνα και τεχνολογία. Σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε το 2017 ο Τούρκος πανεπιστημιακός Τολγκά Γιουρέτ, από τους 14.310 καθηγητές στα 48 κορυφαία πανεπιστήμια των Η.Π.Α., 149 ήταν Έλληνες (13,6 ανά εκατομμύριο πληθυσμού!). Πολύ ψηλά ήταν η χώρα μας και στην απόλυτη κατάταξη, όπου κατέχει την ένατη θέση (πρώτη είναι η Ινδία, των 1,5 δις κατοίκων, με 604 καθηγητές).

Υπάρχει όμως και η δυσάρεστη πλευρά της ιστορίας αυτής. Όπως επισήμανε ο κορυφαίος στην παγκόσμια κατάταξη Έλληνας πανεπιστημιακός, καθηγητής του Stanford Ιωάννης Ιωαννίδης, σχεδόν όλοι από τους παραπάνω, αποφοίτησαν από ελληνικά Α.Ε.Ι. μεταξύ 1970-2000. "Φοβάμαι πως ίσως δεν θα ισχύσει το ίδιο για τους απόφοιτους των τελευταίων ετών", είχε πει το 2017. Τα λόγια του μάλλον αποδεικνύονται προφητικά και η σήψη, η παρακμή, η διαφθορά και η απίστευτη βία που κυριαρχούν στην ελληνική κοινωνία τα τελευταία χρόνια μοιραία εξαπλώνονται και στα ΑΕΙ με οδυνηρά αποτελέσματα για τη χώρα...