Πάνος Λουκάκος

Μίλησα με κατοίκους των περιοχών αυτών σε εστιατόρια και καφενεία και όταν προσπάθησα να φέρω τη συζήτηση στις πολιτικές εξελίξεις και τις προσεχείς εκλογές, διαπίστωσα ότι τα ζητήματα αυτά δεν παρουσίαζαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους συνομιλητές μου. Αντίθετα, γύριζαν με έμφαση τη συζήτηση στα οικονομικά τους και στα τοπικά προβλήματα της καθημερινότητάς τους. Ενας από τους συνομιλητές μου, κινούμενος κι αυτός στο ίδιο μήκος κύματος, μου είπε χαρακτηριστικά: «Δεν με νοιάζει τι θα γίνει, ούτε και θα πάω να ψηφίσω, αφού όποιος και αν βγει, όποιος και αν κερδίσει, χρόνια τώρα, εδώ επάνω σε εμάς, δεν αλλάζει τίποτε. Εγώ μόνο στις δημοτικές εκλογές ψηφίζω και μάλιστα μετέχω ενεργά στις διαδικασίες τους, αφού αν κάτι πραγματικά αλλάζει εδώ πέρα οφείλεται αποκλειστικά στον δήμαρχο και τις υπόλοιπες αρχές της Αυτοδιοίκησης. Οποιος και αν βγαίνει κάθε φορά είναι ένας από εμάς, ξέρει τα προβλήματά μας και προσπαθεί με ό,τι μέσα διαθέτει να μας βοηθήσει».

Ομολογώ ότι με εξέπληξε η συζήτηση αυτή. Ο συνομιλητής μου ήταν μικροκαλλιεργητής, ο οποίος μαζί με τη γυναίκα του είχαν ζήσει και εργαστεί στην Αθήνα σε χειρωνακτικές, κατά βάση, εργασίες και όταν πήραν τις συντάξεις τους επέστρεψαν στο χωριό τους και ζουν στο μικρό σπίτι με τον κήπο του που κληρονόμησαν από τους γονείς τους. Με εξέπληξε μάλιστα πολύ περισσότερο το γεγονός ότι δεν επρόκειτο για έναν πολίτη αδιάφορο για τα όσα συμβαίνουν γύρω του. Αντίθετα, όσο αδιάφορος ήταν για τις εξελίξεις στην κεντρική πολιτική σκηνή τόσο έντονο ήταν το ενδιαφέρον του για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και για όσα συμβαίνουν στο χωριό του και στα κοντινά χωριά, όπου έχει φίλους και συγγενείς.

Διαπίστωσα και κάτι ακόμη μιλώντας με ανθρώπους που συνάντησα στα ορεινά αυτά χωριά: πολλοί από αυτούς αισθάνονταν ότι βρίσκονται στο περιθώριο, ότι κινούνται «εκτός των τειχών», ότι είναι αποξενωμένοι από τα όσα συμβαίνουν κεντρικά - και μάλιστα συχνά αδυνατούν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις. Λίγοι, επί παραδείγματι, μου είπαν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις αλλαγές που έφερε η ψηφιοποίηση μεγάλων τομέων της δημόσιας διοίκησης γιατί δεν γνωρίζουν πώς αυτές λειτουργούν. Αντίθετα συνεχίζουν να πηγαίνουν αυτοπροσώπως σε δημόσιες υπηρεσίες για να κάνουν τις δουλειές τους.

Προφανώς αυτά που μπορεί να ισχύουν σε ορισμένα μικρά ορεινά χωριά της Ελλάδας με λίγους κατοίκους δεν ισχύουν στις πόλεις ή σε περιοχές με τουριστική ανάπτυξη. Σε αυτά τα χωριά, όμως, κατοικούν πληθυσμοί κυρίως ηλικιωμένων που θεωρούν ότι είναι ξεχασμένοι από την Πολιτεία και συμβάλλουν με τον τρόπο τους στο τεράστιο ποσοστό της αποχής, το οποίο παρατηρείται σε όλες τις τελευταίες εκλογές.

Στις πόλεις, αντίθετα, τα αντίστοιχα πολιτικά φαινόμενα είναι άλλης τάξεως. Κι εδώ συναντά κανείς πολίτες που αισθάνονται επίσης ότι βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας. Ωστόσο, εδώ ακολουθούν διαφορετικές πορείες. Συχνά, αντί της αποχής, επιλέγουν τον δρόμο της οργής, της διαμαρτυρίας και της τιμωρίας των συστημικών κομμάτων στρεφόμενοι προς τα αντισυστημικά άκρα.

Και, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, δείχνουν να πιστεύουν ότι ο τόπος κυβερνάται από πολιτικές και οικονομικές ελίτ και διεθνείς γραφειοκρατικές δομές, με έδρα τις Βρυξέλλες. Από αυτές τις ελίτ, στις οποίες μεν δεν έχουν πρόσβαση αλλά καθορίζουν τις ζωές τους, αισθάνονται αποκομμένοι, ότι κλείνουν μάτια και αυτιά στα προβλήματα του μέσου πολίτη. Και αισθάνονται ακόμη περισσότερο αποκομμένοι αλλά και θυμωμένοι όταν χαρακτηρίζονται για την αντισυστημική ψήφο τους «παραπλανημένοι», «λαϊκιστές», «ηλίθιοι» και άτομα που έχουν ξεστρατίσει και πρέπει να καθοδηγηθούν από εκείνους που χρόνια τους καθοδηγούσαν πάλι στον σωστό δρόμο.

Προφανώς κι εδώ καταγράφονται υπερβολές. Υπάρχει κι εδώ μια βάση βέβαια. Πολύ συχνά οι πολιτικές ελίτ των συστημικών κομμάτων χάνουν την επαφή τους με τον μέσο πολίτη τών χαμηλών κοινωνικών και οικονομικών τάξεων είτε στις αστικές είτε στις αγροτικές περιοχές της χώρας. Kι αυτός ο μέσος πολίτης έχει πάψει να τις εμπιστεύεται. Πώς αλλιώς να εξηγηθεί το φαινόμενο ότι μετά τις ομιλίες των πολιτικών αρχηγών στη Θεσσαλονίκη για το πολιτικό και οικονομικό μέλλον του τόπου στο προσεχές διάστημα οι δείκτες των δημοσκοπήσεων παρέμειναν ακίνητοι με διαφορές της τάξεως ελάχιστων δεκάδων της μονάδας προς τα επάνω ή τα κάτω;

Πέρα από τις πολιτικές ελίτ, ο μέσος πολίτης, που δύσκολα μπορεί να αντιμετωπίσει την καθημερινότητά του, αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν και οι οικονομικές ελίτ των μεγαλοεπιχειρηματιών, οι οποίες συχνά δρουν ανεξέλεγκτα, όπως συμβαίνει στην αγορά των τροφίμων, της ενέργειας, των κατασκευών ή των δημόσιων έργων. Και ακριβώς απέναντι σε αυτές τις ελίτ συγκεντρώνεται η οργή που οδηγεί ορισμένους πολίτες στην αποχή ή την τιμωρητική ψήφο προς τους αντισυστημικούς χώρους. Το μέγα ζητούμενο λοιπόν είναι ποιος πρώτος θα μιλήσει πειστικά στους ανθρώπους αυτούς που θεωρούν ότι κινούνται στο περιθώριο. Οχι με απλοϊκά συνθήματα του τύπου «σταθερότητα ή περιπέτεια», «εντιμότητα ή διαφθορά», «συνέχεια ή πολιτική αλλαγή», «εμείς ή κανείς». Αλλά με προγράμματα και μέτρα που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα της «άλλης Ελλάδας», αυτής που περιλαμβάνει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού των χαμηλότερων κοινωνικοοικονομικών τάξεων στα αστικά κέντρα και την αγροτική περιφέρεια και που σήμερα αισθάνεται ότι κινείται στο περιθώριο «εκτός των τειχών».