Ζωή Στραβοπόδη

Για λίγες ώρες, πολλοί είχαν την αίσθηση ότι ολόκληρη η μεταρρύθμιση κατέρρευσε πριν καν ξεκινήσει. Περισσότερο από όλους, όμως, ανησύχησαν οι νέοι που είχαν ήδη επιλέξει να φοιτήσουν στα συγκεκριμένα πανεπιστήμια και οι οικογένειές τους, βλέποντας τον σχεδιασμό μιας ολόκληρης χρονιάς να τίθεται ξαφνικά υπό αμφισβήτηση.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ λιγότερο δραματική.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν ακύρωσε τον θεσμό των μη κρατικών πανεπιστημίων ούτε έκρινε αντισυνταγματικό το νέο πλαίσιο λειτουργίας τους. Έκρινε ότι στις τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις η διαδικασία αδειοδότησης παρουσίαζε ελλείψεις που έπρεπε να είχαν αντιμετωπιστεί πριν από την έκδοση των αδειών. Οι παρατηρήσεις αφορούν ζητήματα όπως η πλήρης τεκμηρίωση της καταλληλότητας των κτιριακών εγκαταστάσεων, η πιστοποίηση ορισμένων προγραμμάτων σπουδών, αλλά και διαδικασίες που σχετίζονται με τη σύνθεση επιτροπών αξιολόγησης και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Πρόκειται, δηλαδή, για ζητήματα που κατά πάσα πιθανότητα θα οδηγήσουν σε μια προσωρινή καθυστέρηση μέχρι να θεραπευθούν οι συγκεκριμένες ελλείψεις και όχι στην κατάργηση του ίδιου του θεσμού.

Όλα αυτά είναι απολύτως θεμιτά.

Οι κανόνες υπάρχουν για να τηρούνται και η αυστηρή αξιολόγηση αποτελεί προϋπόθεση κάθε σοβαρού εκπαιδευτικού συστήματος.

Η δική μου σκέψη όμως, πηγαίνει αλλού.

Αναρωτιέμαι αν τα ίδια ακριβώς κριτήρια εφαρμόζονται με την ίδια επιμονή και στα πανεπιστήμια που ήδη λειτουργούν στη χώρα μας.

Αν οι ίδιες αρχές που συμμετέχουν στην αδειοδότηση και εποπτεία - το Υπουργείο Παιδείας, η ΕΘΑΑΕ, ο ΕΟΠΠΕΠ και οι υπόλοιποι αρμόδιοι φορείς - πραγματοποιούσαν σήμερα τον ίδιο εξαντλητικό έλεγχο σε κάθε δημόσιο πανεπιστήμιο της χώρας, θα διαπίστωναν ότι όλες οι κτιριακές υποδομές, όλα τα εργαστήρια, όλες οι διαδικασίες αξιολόγησης και όλες οι προδιαγραφές πληρούνται χωρίς καμία απολύτως παρατήρηση;

Δεν γνωρίζω την απάντηση.

Ξέρω όμως ότι η ερώτηση αξίζει να τεθεί.

Γιατί έχω την αίσθηση ότι στην Ελλάδα συμβαίνει συχνά κάτι βαθύτερο.

Το καινούριο σχεδόν πάντα καλείται να αποδείξει ότι αξίζει να υπάρξει, ενώ το ήδη υπάρχον συνεχίζει να υπάρχει σχεδόν δικαιωματικά, ακόμη κι όταν οι αδυναμίες του είναι γνωστές σε όλους.

Γιατί;

Ίσως επειδή το υπάρχον δεν είναι ποτέ μόνο ένας θεσμός. Είναι μέρος της συλλογικής μας ταυτότητας. Έχουμε επενδύσει σε αυτό, έχουμε εκπαιδευτεί μέσα σε αυτό, έχουμε μάθει να ζούμε με τις αδυναμίες του. Όταν αμφισβητείται, δεν μοιάζει να αμφισβητείται μόνο ο θεσμός· αμφισβητείται και ένα κομμάτι της δικής μας ταυτότητας και ιστορίας.

Αναρωτιέμαι, όμως, μήπως αυτό που παρακολουθούμε είναι κάτι μεγαλύτερο από μια απλή αντίσταση σε μια σημαντική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Γιατί την ίδια δυσπιστία απέναντι στο νέο τη συναντάμε σχεδόν παντού. Στην τηλεργασία, στην ψηφιοποίηση του κράτους, στην τεχνητή νοημοσύνη, στις νέες μορφές επιχειρηματικότητας, ακόμη και σε κάθε μεγάλη οργανωτική αλλαγή μέσα σε έναν οργανισμό. Το νέο αντιμετωπίζεται συχνά σαν να πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι είναι τέλειο, ενώ το παλιό συνεχίζει να λειτουργεί με όλες τις γνωστές αδυναμίες του.

Δεν ξέρω αν αυτή η στάση είναι αποτέλεσμα φόβου, θεσμικής αδράνειας ή απλώς ανθρώπινης τάσης να προστατεύουμε ό,τι μας είναι οικείο.

Ξέρω όμως ότι, αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ποιότητα, πρόοδο και αξιολόγηση, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο αυστηρά κρίνουμε το καινούριο αλλά το να έχουμε τη διάθεση να αξιολογούμε όλους τους θεσμούς με τα ίδια μέτρα.

Γιατί μόνο τότε η αυστηρότητα υπηρετεί πραγματικά την ποιότητα.

Διαφορετικά, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να μετατρέπεται, χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε, σε έναν τρόπο προστασίας όσων ήδη γνωρίζουμε.