Βασίλης Στεφανακίδης

Μπορεί τα τελευταία χρόνια να επιτυγχάνει σημαντική βελτίωση των κρίσιμων οικονομικών δεικτών, όπως η ανάπτυξη, η μείωση του χρέους και της ανεργίας, η αύξηση των επενδύσεων και των εξαγωγών, η δημιουργία πλεονασμάτων πάνω από τους στόχους που έχει επιβάλει η Ε.Ε. κ.λπ., εντούτοις όλα αυτά τελούν υπό αίρεση γιατί είναι εύθραυστη ακόμα η οικονομία μας. Οσο συνεχίζεται η ρευστή παγκόσμια κατάσταση τόσο θα φαίνονται οι επιπτώσεις και στη δική μας οικονομία.

Για παράδειγμα η Ευρώπη, αλλά και γενικότερα όλος ο κόσμος, βιώνει άλλη μία ενεργειακή κρίση, ανάλογη ή και χειρότερη από αυτήν του 2022, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το αργό πετρέλαιο διαπραγματεύεται ακόμα και πάνω από τα 112 δολάρια το βαρέλι, και αυτή η τιμή δεν είναι το ταβάνι, καθώς υπάρχουν φόβοι ακόμα και για 150 δολάρια αν συνεχιστεί η μειωμένη προσφορά λόγω του αποκλεισμού του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας από τους Χούθι. Η τιμή του φυσικού αερίου δε ξεπέρασε τα 90 δολάρια, έφτασε δηλαδή πάνω και από το 2022, όταν έκλεισαν οι αγωγοί με το ρωσικό αέριο.

Αυτή όμως είναι η μία όψη του νομίσματος της κρίσης. Η άλλη έχει να κάνει με το κόστος του χρήματος, που συνεχώς ανεβαίνει τόσο για τον δανεισμό των κρατών και των επιχειρήσεων όσο και των απλών πολιτών που δανείζονται από τις τράπεζες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προκειμένου να περιορίσει τον αυξανόμενο πληθωρισμό λόγω ενέργειας αυξάνει συνεχώς τα επιτόκια (τον Δεκέμβριο αναμένεται και νέα αύξηση) και οι αυξήσεις αυτές μετακυλίονται στις τράπεζες και στη συνέχεια σε όλη την αγορά.

Παράλληλα με τα εγγενή πολιτικά και δημοσιονομικά προβλήματα σε μεγάλες χώρες όπως η Γαλλία ή η Ιταλία, βλέπουμε να εξακοντίζονται τα επιτόκια δανεισμού τους σε επίπεδα όπου εμείς το 2009 αναγκαστήκαμε να μπούμε στα μνημόνια. Προφανώς δεν είμαστε συγκρίσιμες χώρες, μια και οι προαναφερθείσες έχουν υψηλή βιομηχανική παραγωγή και οι οικονομίες τους είναι ανταγωνιστικές σε παραγωγή, τεχνολογία και εξαγωγές, ενώ διαθέτουν και πολλές άλλες πλουτοπαραγωγικές πηγές.

Πάντως το επιτόκιο 5% δεν θα μπορέσουν να το αντέξουν ούτε αυτές οι χώρες επί μακρόν. Την ίδια στιγμή, εμείς που είμαστε «τύπος και υπογραμμός» στις υποχρεώσεις μας και στις επιταγές των αγορών και όλοι μάς πλέκουν το εγκώμιο, πανηγυρίζαμε όταν τα δικά μας επιτόκια στα δεκαετή ομόλογα είχαν πέσει κάτω και από το 4%.

Τις τελευταίες ημέρες, όμως, ξανασκαρφάλωσαν στο 4,5% - και δεν γνωρίζουμε τη συνέχεια... Αλλά τη στιγμή που η χώρα τιμολογείται από τις αγορές στο 4,5%, αυτό έχει άμεση επίπτωση και στις ελληνικές επιχειρήσεις που βγαίνουν και ζητούν δανεισμό μέσω ομολογιακών εκδόσεων. Πόσο μάλιστα αν είναι ήδη υπερδανεισμένες, όπως και η χώρα, που το χρέος της παρά τις διαρκείς αποπληρωμές βρίσκεται στο 140% του ΑΕΠ. Δεν είναι επομένως τυχαίο που μεγάλος κατασκευαστικός όμιλος της χώρας ακύρωσε την έκδοση ομολόγου λόγω του υψηλού επιτοκίου που του προσέφεραν οι αγορές.

Το συμπέρασμα από αυτές τις εξελίξεις είναι πως τα σύννεφα που μαζεύονται πάνω από τη χώρα, πέραν των εσωτερικών με την ακρίβεια, τη στέγη, την πολιτική ρευστότητα εν όψει των εκλογών, είναι πολλά και τα χειρότερα δυστυχώς δεν τα έχουμε δει ακόμα - και μακάρι μην τα δούμε.

Χώρια που το θερμόμετρο στα Ελληνοτουρκικά συνεχώς ανεβαίνει, με αποκορύφωμα το Τουρκο-λιβυκό Μνημόνιο, που μπορεί να μην παράγει έννομα συμφέροντα, παράγει όμως εντάσεις που μπορεί να μας φέρουν ενώπιον δυσμενών εξελίξεων, καθώς η λεκτική στήριξη από τους συμμάχους και εταίρους μας επίσης δεν παράγει νέα δεδομένα ασφάλειας.