Άννα Παναγιωταρέα

Δημιουργεί, ελέγχει, συντονίζει τα σχολικά προγράμματα, τη συγγραφή των βιβλίων, την τράπεζα θεμάτων, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση βεβαίως-βεβαίως, αποτελώντας, ταυτόχρονα τον εθνικό φορέα υλοποίησης των αποτελεσμάτων που καταγράφονται ανά τριετία στην έκθεση του προγράμματος του ΟΟΣΑ, PISA*¹.

Υποθέτω, οι συναποτελούντες την αρμόδια επιτροπή -ΙΕΠ και στελέχη της Γενικής Διεύθυνσης Σπουδών του υπουργείου- μελετώντας τα δυσοίωνα για την ελληνική Εκπαίδευση αποτελέσματα του PISA 2025 -συγκριτικά και με εκείνα του 2022- θα έσπευσαν, δρομαίως, στην πολιτική ηγεσία να την ενημερώσουν ότι απαιτείται νέα εκπαιδευτική προσέγγιση επίλυσής τους. Δεν επιτρέπουν εκπτώσεις ούτε εφησυχασμό, καθώς παραμένουν κάτω -και πολύ κάτω- του μέσου όρου του ΟΟΣΑ στους κύκλους κύριων μαθημάτων: Φυσικές Επιστήμες, Μαθηματικά, κατανόηση κειμένου και επίλυση προβλημάτων με ψηφιακά μέσα. Για μένα, η υποχώρηση της ανάγνωσης σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα του 2022 πρέπει να συναγείρει κυβέρνηση και κόμματα. Πολλώ δε μάλλον όταν εμφανίζεται πτωτική και η μελλοντική τάση. Illitteratio ante portas!*²

Ασφαλώς, εθελοτυφλούντες, μπορεί να αποδώσουμε τα πάντα στην πανδημία. Αφελέστερα, να προσγράψουμε τις κακές επιδόσεις των μαθητών στην άλογη χρήση των κινητών τους. Διπλό λάθος: τα αποτελέσματα του προγράμματος PISA δεν αναφέρονται σε ένα και μοναδικό αίτιο. Καταγράφουν σειρά δυσμενών συνθηκών, αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα στην Εκπαίδευση είναι βαθύτερο: αφορά την καθολική λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος! Θα έλεγα, από νηπιαγωγείου άρξασθαι ως και τα πανεπιστημιακά κεραμίδια. Αλλά ας περιοριστούμε στο σχολείο...

Οι μαθητές, ποια προβλήματα δηλώνουν ότι αντιμετωπίζουν; Το πρώτο αφορά την ανυπαρξία εκπαιδευτικής αγωγής μέσα στην τάξη. Δεν μπορούν να εργαστούν αποτελεσματικά επειδή υπάρχει αταξία, οχλοβοή, ανυπακοή, συστηματικές διακοπές του μαθήματος από συμμαθητές τους. Οι καθηγητές δεν επιβάλλονται. Τα παιδιά αισθάνονται πως αδιαφορούν «για τη μάθηση του κάθε μαθητή». Ποια η αξία της μαθησιακής διαδικασίας όταν η μισή τάξη αισθάνεται ότι ο καθηγητής είναι αλλού;

Το δεύτερο αναφέρεται στις ελλείψεις του σχολείου. Πολλοί διευθυντές δήλωσαν ότι η διδασκαλία παρουσιάζει τα συγκεκριμένα προβλήματα επειδή λείπουν καθηγητές ειδικοτήτων, υποδομές και βοηθητικό προσωπικό. Κάθε εποχή καλύπτει νέες, διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες. Παλαιότερα, ο δεσμός μαθητή - καθηγητή εθεωρείτο καταλυτικός στη διαμόρφωση του χαρακτήρος του, ακόμη και για τις μελλοντικές επαγγελματικές του επιλογές. Σήμερα παίζουν ρόλο οι υποδομές, τα εργαστήρια, οι βιβλιοθήκες, τα σύγχρονα εποπτικά μέσα. Ο ρόλος των καθηγητών; Μάλλον υποβαθμίζεται…

Το τρίτο, σοβαρό ζήτημα που ανακύπτει από τη μελέτη της έκθεσης του PISA είναι ότι οι μαθητές δεν αγαπούν το σχολείο τους. Απομακρύνονται από την εκπαιδευτική διαδικασία, προσλαμβάνοντάς την ως απώλεια χρόνου. Δεν αγαπούν τους καθηγητές τους. Οι συχνές απουσίες, η συστηματική παράλειψη συγκεκριμένων μαθημάτων -δεν μπαίνουν καν στη τάξη-, η καθυστερημένη άφιξή τους, ερμηνεύονται ως αμέλεια: αποτελούν σοβαρές ενδείξεις της χαλάρωσης -να το πω απλά- του δεσμού μαθητή - σχολείου, μαθητή - καθηγητή. Οταν το σχολείο δεν αποτελεί συνειδητή σταθερά στην καθημερινότητα του μαθητή, δεν τον ελκύει, δεν είναι χώρος που θέλει να βρίσκεται, η απόσταση μεγαλώνει. Τα υψηλά ποσοστά απουσιών, καθυστερήσεων ή παραλείψεων διδακτικών ωρών δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως συνήθης ατομική αμέλεια. Είναι δυσοίωνα «μηνύματα» ότι το σχολείο, για αρκετά παιδιά, δεν κατορθώνει να λειτουργεί ως ουσιαστικό περιβάλλον μάθησης. Οπότε οι μαθησιακές δυσκολίες είναι, σχεδόν, αναπόφευκτες, αυξανόμενες στις επόμενες τάξεις.

Το εύρημα, στα συμπεράσματα του PISA, ότι «μαθητές που προέρχονται από ανετότερα οικονομικά περιβάλλοντα έχουν καλύτερες επιδόσεις από εκείνες των ασθενέστερων», δεν εκπλήσσει. Αλλά, σε καμία περίπτωση, δεν σημαίνει ότι οι λιγότερο προνομιούχοι μαθητές δεν θα τα καταφέρουν.

Αντίθετα! Πολλοί, όχι μόνο διαπρέπουν επαγγελματικά, αλλά διακρίνονται και κοινωνικά, ακριβώς εξαιτίας των δυσκολιών που αντιμετώπιζαν σε πρώιμο στάδιο της ζωής τους. Ωστόσο, διαμορφώνεται η γενικότερη θεώρηση ότι το δημόσιο σχολείο δεν κατορθώνει να θεραπεύσει τις ανισότητες της αφετηρίας…

Δεν αποδίδουμε τις μαθησιακές δυσκολίες στους μαθητές, στους γονείς, στους καθηγητές, στο σχολικό περιβάλλον. Ούτε, όμως, θεωρούμε ότι η απαγόρευση των κινητών*³ -στο σχολείο και στα social- ή τα ψηφιακά εργαλεία θα επιλύσουν τα προβλήματα της Εκπαίδευσης που αναδεικνύονται στο πρόγραμμα PISA. Κανείς και καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον συνειδητοποιημένο, φιλότιμο και καλλιεργημένο καθηγητή, τη συστηματική μελέτη, τη συγκροτημένη σχολική τάξη, το σχολείο που παρακολουθεί, ολιστικά, κάθε μαθητή. Τι χρειάζεται; Εκπαιδευτικοί με πολύπλευρη επιμόρφωση. Κάλυψη κενών στη μαθησιακή διαδικασία, ειδικά στις πρώτες τάξεις. Σωστή αντιμετώπιση των αταξιών, των απουσιών και των καθυστερήσεων. Εκπαιδευτική επιμονή στην ανάγνωση, στα Μαθηματικά, στην καλλιέργεια «της περιέργειας» που οδηγεί στην επιστημονική σκέψη.

Το πρόγραμμα PISA δεν είναι… απόφαση δικαστηρίου κρίνοντας τις «ενοχές» της ελληνικής Εκπαίδευσης. Προειδοποιεί την κυβέρνηση ότι χρειάζεται άμεσα ένα σχολείο, πέρα από μέσους όρους. Κυρίως, κανείς μαθητής στο περιθώριο της γνώσης. Η παιδαγωγική διάγνωση, φυσικά και δεν είναι δουλειά της υπουργού Παιδείας. Είναι δουλειά του ΙΕΠ, της Γενικής Διεύθυνσης Σπουδών και των συναρμόδιων υπηρεσιών. Η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας έχει την ευθύνη να καταστρώσει, άμεσα, τον οδικό χάρτη του: προτεραιότητες, πόρους, χρονοδιάγραμμα και λογοδοσία. Η υπουργός Παιδείας, εκπαιδευτικός με ενσυναίσθηση, μπορεί να το κάνει. Αλλά αν αυτό δεν γίνει ΤΩΡΑ, πότε;

*1. Τα στοιχεία προέρχονται από την εθνική έκθεση του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα στο πρόγραμμα PISA 2025. Ανά τριετία αξιολογούνται οι επιδόσεις 15χρονων μαθητών, συγκρίνοντας τα εκπαιδευτικά συστήματα χωρών με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
*2. Η αγραμματοσύνη προ των πυλών. Παραλλαγή του λατινικού Hannibal ante portas.
*3. Το σχολικό έτος 2024-2025 απαγορεύτηκαν τα κινητά στα σχολεία. Από την 1η Ιανουαρίου 2027 απαγορεύεται η πρόσβαση στα social media και εκτός σχολείου. Η θεσμική τήρηση του νόμου αφορά τις πλατφόρμες.