Ενέργεια, μετανάστευση, γεωπολιτική: Το στοίχημα της ΕΕ στη Μεσόγειο

Ποιες συγκεκριμένες δεσμεύσεις, τόσο οικονομικές όσο και πολιτικές, θα αναλάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να διασφαλίσει την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και του έργου GREGY/Elica με την Αίγυπτο και πότε μπορούμε να αναμένουμε πρόοδο;

Τα έργα αυτά αποτελούν μέρος του σχεδίου δράσης μας για τη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Trans-Mediterranean Human Tech Initiative on Energy (TEHMED). Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν εμπόδια, ιδιαίτερα στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, αλλά η Επιτροπή τα στηρίζει ουσιαστικά. Συναντήθηκα με κυβερνητικούς εκπροσώπους και επενδυτές από το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα και εργαζόμαστε για την εξάλειψη αυτών των εμποδίων. Ωστόσο, δεν μπορώ να σας δώσω συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Ποια μέτρα εξετάζει η Κομισιόν για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν το υψηλό κόστος καυσίμων και ενέργειας χωρίς να υπονομεύσουν την πράσινη μετάβαση;

Χθες, συμμετείχα στο Κολέγιο των Επιτρόπων. Αυτό το θέμα ήταν το μόνο θέμα στην ατζέντα μας που ήταν η ενεργειακή εργαλειοθήκη, στο πλαίσιο της άτυπης συνάντησης των ηγετών, η οποία λαμβάνει χώρα στην Κύπρο. Φυσικά, όπως ξέρετε, δεν έχουμε ακόμη ενεργειακή ένωση, επομένως το ενεργειακό μείγμα διαφέρει ανάμεσα στα κράτη - μέλη της ΕΕ. Χθες η ελληνική κυβέρνησή αποφάσισε να υποστηρίξει τα ευάλωτα νοικοκυριά με 500 εκατομμύρια ευρώ, και νωρίτερα με 300 εκατομμύρια ευρώ, τεράστια ποσά . Και από όσο γνωρίζω, καθώς είχα μια συνάντηση με τον Πρωθυπουργό χθες, μου είπε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε καλή θέση ώστε να εξάγετε ακόμη και ενέργεια. Αλλά αυτό που ισχύει στην Ελλάδα δεν ισχύει για όλα τα κράτη - μέλη. Ως Κομισιόν προσπαθούμε λοιπόν να κάνουμε την κατάσταση λίγο πιο ισόρροπη σε όλα τα κράτη μέλη. Έτσι, προσφέρουμε μια εργαλειοθήκη για τα κράτη - μέλη . Στόχος μας είναι να εξομαλύνουμε την κατάσταση. Έχουμε προτείνει ένα σύνολο μέτρων, αλλά η τελική κατεύθυνση θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις των ηγετών. Παράλληλα, εργαζόμαστε για τη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα, ιδιαίτερα ρωσικά, την παραγωγή φθηνότερης ενέργειας στη Μεσόγειο την ανάπτυξη διασυνδέσεων, όπως υποθαλάσσια καλώδια την ενίσχυση των ενεργειακών δικτύων. Η ενέργεια μπορεί να παράγεται φθηνά, αλλά η μεταφορά της είναι δαπανηρή γι’ αυτό οι διασυνδέσεις είναι κρίσιμες.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ αναφέρθηκε σε πιθανές ελλείψεις ακόμα και σε βασικά τρόφιμα λόγω του υψηλού κόστους των λιπασμάτων. Πόσο σοβαρό είναι το ζήτημα, σύμφωνα με την Επιτροπή;

Σήμερα το πρωί, συνάντησα τον αγαπημένο μου φίλο και συνάδελφο Μαργαρίτη Σχοινά ο οποίος είναι οι νέος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης στην Ελλάδα , και φυσικά, συζητήσαμε για όλα αυτά. Οι τιμές των τροφίμων και οι αλυσίδες εφοδιασμού διακυβεύονται επίσης αυτή τη στιγμή. Υπάρχει πράγματι πρόβλημα. Τα λιπάσματα επηρεάζονται από το κόστος παραγωγής και την εξάρτηση από εισαγωγές, μεταξύ άλλων από τη Ρωσία. Αυτό επηρεάζει άμεσα τις τιμές τροφίμων. Πρέπει να βρούμε εναλλακτικές λύσεις για την παραγωγή και προμήθεια λιπασμάτων. Παράλληλα, παραμένουμε προσηλωμένοι στους στόχους του Green Deal αλλά με ρεαλισμό, ανάλογα με τις αποφάσεις των κρατών-μελών.

Σε ποιο βαθμό ο υφιστάμενος μηχανισμός αλληλεγγύης της ΕΕ για τη μετανάστευση έχει αποφέρει αποτελέσματα για κράτη μέλη πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα;

Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο χρειάστηκε αρκετά χρόνια για να συμφωνηθεί, αλλά πλέον εφαρμόζεται. Ο μηχανισμός αλληλεγγύης λειτουργεί: τα κράτη-μέλη μπορούν είτε να δεχτούν μετεγκατάσταση μεταναστών είτε να συνεισφέρουν οικονομικά σε χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Προς το παρόν, η κατάσταση παραμένει σταθερή. Ωστόσο, αν η κρίση στη Μέση Ανατολή επιδεινωθεί, υπάρχει κίνδυνος αυξημένων μεταναστευτικών ροών. Η Ελλάδα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως χώρα πρώτης γραμμής και έχει επιτελέσει σημαντικό έργο τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, η πολιτική μας περιλαμβάνει επιστροφές για όσους δεν δικαιούνται άσυλο, καθώς και ανάπτυξη νόμιμων οδών μετανάστευσης μέσω συνεργασιών με χώρες όπως η Τυνησία, η Αίγυπτος και το Μαρόκο. Επίσης , εργαζόμαστε πάνω στην οδηγία για τις επιστροφές. Γνωρίζετε ότι υπήρχε μια ιδέα για καινοτόμες λύσεις, για παράδειγμα, μεταξύ Αλβανίας και Ιταλίας. Η οδηγία για την επιστροφή θα τεθεί σύντομα σε ισχύ επειδή εργαζόμαστε πάνω σε νόμιμες οδούς για όσους θέλουν να έρθουν στην Ευρώπη νόμιμα. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο υπογράφουμε συνεργασίες με την Τυνησία, την Αίγυπτο και το Μαρόκο. Εξισορροπούμε τις ανάγκες των χωρών τους και των κρατών μελών της ΕΕ χωρίς να υφίσταται το λεγόμενο brain drain.

Πώς σχεδιάζει η Κομισιόν να εμβαθύνει τη συνεργασία για το κλίμα στην περιοχή της Μεσογείου, ιδίως στην αντιμετώπιση κοινών κινδύνων όπως οι πυρκαγιές και η λειψυδρία;

Σε ό,τι αφορά τις πυρκαγιές, δημιουργείται ένα περιφερειακό κέντρο πυρόσβεσης στην Κύπρο για την Ανατολική Μεσόγειο και για τη Μέση Ανατολή και για την Αίγυπτο και άλλες χώρες. Και αυτό είναι μέρος του χαρτοφυλακίου μου για τη Μεσόγειο. Σε ευρύτερο επίπεδο, είναι απαραίτητο να εφαρμόζονται κοινά περιβαλλοντικά πρότυπα σε όλη τη Μεσόγειο. Διαφορετικά, οι προσπάθειες από τη μία πλευρά ακυρώνονται από την άλλη.

Επενδύουμε επίσης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας — ήλιο, άνεμο και πράσινο υδρογόνο — ιδιαίτερα στη νότια Μεσόγειο. Αυτή η στρατηγική δημιουργεί τριπλό όφελος: συμβάλλει στην απανθρακοποίηση, ενισχύει την οικονομική ανάπτυξη των χωρών της περιοχής και δημιουργεί θέσεις εργασίας και αντιμετωπίζει τις βασικές αιτίες της μετανάστευσης. Είναι ένα πλάνο που θα μπορούσε να ακούγεται μακροπρόθεσμο, αλλά θα προτιμούσα να πω ότι είναι μεσοπρόθεσμο. Είναι μια καλή κίνηση της προέδρου φον ντερ Λάιεν επειδή αποφάσισε να δημιουργήσει αυτό το χαρτοφυλάκιο-ομπρέλα, το οποίο ονομάζεται “Μεσόγειος”. Επίσης, όπως είπα, περιλαμβάνει και τις χώρες του Κόλπου, κάτι που είναι πολύ σημαντικό, επειδή δεν μπορείς να μιλάς για ασφάλεια, ειρήνη, ευημερία στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή χωρίς να συμπεριληφθούν αυτές οι χώρες. Δυστυχώς, αυτή η εξέλιξη δεν πηγαίνει προς την καλή κατεύθυνση αυτή τη στιγμή στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Αλλά ας ελπίσουμε για το καλύτερο.

Ποια είναι η στρατηγική της ΕΕ για τη σταθερότητα και τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στην περιοχή, όχι μόνο ως χρηματοδότης αλλά και ως στρατηγικός εταίρος. Στόχος είναι να περάσουμε από την απλή παροχή βοήθειας σε ένα μοντέλο επενδύσεων και συνεργασιών. Η λογική είναι ότι όπου υπάρχουν επενδύσεις, ενισχύεται και η σταθερότητα. Η συνεργασία γίνεται κυρίως σε διμερές επίπεδο, καθώς κάθε χώρα έχει διαφορετικές ανάγκες και προκλήσεις. Ήδη υπάρχουν ή προωθούνται στρατηγικές συνεργασίες με χώρες της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Η συνολική επιδίωξη είναι η δημιουργία ενός πιο σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στη γειτονιά της Ευρώπης. Όταν ρωτάτε για την Τουρκία ή τη Λιβύη ή άλλες χώρες, δυστυχώς δεν μπορούμε να συνεργαστούμε με όλες αυτές διμερώς, επειδή είναι τόσο διαφορετικές. Έχουν ποικίλα ζητήματα και προσπαθούμε να βρούμε τον καλύτερο τρόπο για να τα αντιμετωπίσουμε. Η Τουρκία για τη μετανάστευση. Πολύ σημαντικό. Η Λιβύη, επειδή υπάρχει ισχυρή ρωσική επιρροή. Και γι' αυτό λέω ότι με ρωτούν, η Ρωσία και η Κίνα είναι παντού..Θέλουμε και εμείς ως ΕΕ να είμαστε εκεί, επειδή είμαστε οι πιο στενοί γείτονες. Αυτή είναι η νότια γειτονιά μας, και γι' αυτό είμαι υπεύθυνη για την υπογραφή ολοκληρωμένων στρατηγικών συνεργασιών. Ήδη έχουμε συμφωνίες με την Αίγυπτο, την Τυνησία, την Ιορδανία. Είμαστε έτοιμοι να υπογράψουμε την βαθύτερη εταιρική σχέση στο Μαρόκο. Δυστυχώς, αυτό δεν θα συμβεί σύντομα, αλλά το πρόσφερα στον Λίβανο πριν ξεκινήσει αυτή η κρίση, επειδή θέλαμε να δείξουμε ότι ο Λίβανος είναι η χώρα-πρότυπο για τη Μέση Ανατολή. Θα δούμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση. Ξεκινήσαμε με το Κατάρ. Ξεκινήσαμε με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ξεκινήσαμε διαπραγματεύσεις και με τη Σαουδική Αραβία, αλλά η διαδικασία εκεί είναι λίγο πιο περίπλοκη.. Μέχρι το τέλος αυτής της θητείας, ο στόχος μου είναι να έχω μια Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης και με τις έξι χώρες του Κόλπου, με όλες τις χώρες της Μέσης Ανατολής και επίσης με τη Βόρεια Αφρική και τη Συρία.