Το αλάτι μπαίνει στα Χρηματιστήρια και μπορεί να γίνει το «επόμενο πετρέλαιο»

Εάν δεν πέφτουν δραματικά έξω στα προγνωστικά τους οι εμπειρογνώμονες της Morgan Stanley, το κοινό ταπεινό αλάτι θα βρεθεί σύντομα στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας οικονομικής, τεχνολογικής, αλλά και οικολογικής επανάστασης.

Σε περίπου 10 χρόνια από σήμερα, το χλωριούχο νάτριο, αλλιώς το αλάτι, θα έχει αναδειχθεί σε ένα προϊόν-χρυσάφι, κάτι που θα ισοδυναμεί με ποιοτικό άλμα και τομή στην ιστορική διαδρομή του.

Το χρονικά τελευταίο, το σημερινό ορόσημο αυτής της διαδρομής, θέτουν οι μπαταρίες για τα ηλεκτρικά και τα υβριδικά οχήματα, στις οποίες οφείλεται εν πολλοίς και η επαν-ανακάλυψη του αλατιού ως σύγχρονου βιομηχανικού θησαυρού. Και επίσης ως «όπλου» στον ακήρυχτο οικονομικό και τεχνολογικό πόλεμο ανάμεσα στη Δύση και την Κίνα.

Εν αρχή ην... το άλας

Αλλά το σημείο αφετηρίας για την περιπέτεια του αλατιού βρίσκεται κρυμμένο κάπου στις χιλιετίες του απώτατου παρελθόντος και τις απαρχές του οργανωμένου κοινωνικού βίου για το ανθρώπινο είδος. Κατά τους αρχαίους Ελληνες, το αλάτι γεννήθηκε κατευθείαν μέσα από τη θάλασσα, κάτι που πρώτη μαρτυρά η ετυμολογία: «αλς» στην ονομαστική, «αλός» στη γενική, ουσιαστικό θηλυκού γένους, η θάλασσα.

«Αλς» ως αρσενικό, το αλμυρό νερό και εντέλει «άλας» ως ουδέτερο. Στα λατινικά, το ελληνικό «άλας» αναγραμματίστηκε και άρχισε να ξαναγράφει την ιστορία του ως sal, ένας όρος που καθιερώθηκε, με μικρές παραλλαγές, στις πιο διαδεδομένες ευρωπαϊκές γλώσσες: salt στα αγγλικά, sel στα γαλλικά, sal στα ισπανικά, sale στα ιταλικά, saltz στα γερμανικά.

Και αν ένα από τα πρώτα αλατωρυχεία στον πλανήτη λειτούργησε στην Κίνα περί το 6.000 π.Χ., το Σάλτσμπουργκ («Του Αλατιού το Κάστρο») στην Αυστρία βαφτίστηκε έτσι στον Μεσαίωνα χάριν της στρατηγικής θέσης του, στο πέρασμα του ποταμού Σάλτζαχ, διά του οποίου μεταφερόταν το αλάτι από τα παρακείμενα ορυχεία.

Παρομοίως, πόλεις και οικισμοί ανά την Ευρώπη με κατάληξη σε -ich (π.χ. Norwich) ή που οι ονομασίες τους μοιάζουν ως παραφθορές του sal (Ηalle, Saal κ.λπ.) ή ακόμη και ο Αλιμος της Αττικής, η γενέτειρα του Θουκυδίδη, οφείλουν την ταυτότητά τους στο αλάτι.

Παρόλο ότι δεκάδες λέξεις, δεκάδες παροιμιακές εκφράσεις (όπως το «Υμείς εστέ το άλας της γης» που είπε ο Ιησούς στους μαθητές του), σε δεκάδες γλώσσες αποτελούν παράγωγα εκείνου του ομηρικού άλατος, το παιχνίδι των σημασιών ξέφυγε συν τω χρόνω κατά πολύ από την κουζίνα και την τραπεζαρία, από τη σαλάτα, τη σάλτσα, τις sauce και τα sausages.

Διότι ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή οι λεγεωνάριοι ενίοτε πληρώνονταν σε είδος για τις υπηρεσίες που προσέφεραν στην αυτοκρατορία με το λεγόμενο «salarium», ένα φορτίο αλατιού. Και από τότε μέχρι σήμερα, κάθε μισθωτός ανά την υφήλιο λαμβάνει τακτικά τον κατ’ αρχήν συμφωνηθέντα με τον εργοδότη του salary.

Ο οποίος για τη συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων μόνο κατ’ εξαίρεση επαρκεί για να εξουδετερώσει τις αλμυρές τιμές των καταναλωτικών προϊόντων - αλλά ας πούμε ότι αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική συζήτηση.

Στο χρηματιστήριο

Το αλάτι επανέρχεται στο προσκήνιο το τρέχον διάστημα -και δη με ορμή και μεγάλες αξιώσεις- κυρίως λόγω της διάδοσης της ηλεκτροκίνησης και της συνακόλουθης πιεστικής ανάγκης για φθηνότερες και συνολικά πιο αποδοτικές μπαταρίες. Η ζήτηση στον συγκεκριμένο κλάδο βαίνει διαρκώς αυξανόμενη, η έρευνα και η εξέλιξη εξαρτημάτων για τα αμιγώς ηλεκτρικά ή τα υβριδικά οχήματα επιταχύνουν ακατάπαυστα και το αλάτι φέρεται εσχάτως ως παράγοντας-κλειδί στην παραγωγή συνολικά καλύτερων μπαταριών.

Από εμπορικής και οικονομικής άποψης αυτό ενδέχεται να αναγάγει το αλάτι σε ένα από τα χρηματιστηριακά commodities, δηλαδή τα εμπορεύματα καθαυτά που τίθενται σε διαπραγμάτευση στις χρηματαγορές αντί για τις άυλες μετοχές εταιρειών. Στην περίπτωση αυτή, η αξία του αλατιού θα διαμορφώνεται σε πραγματικό χρόνο και θα υπόκειται στις διακυμάνσεις -ακόμη και τις τεχνητές- της εκάστοτε προσφοράς και ζήτησης, όπως ισχύει για μια σειρά από εμπορεύματα.

Ετσι, το αλάτι θα πάρει τη θέση του ανάμεσα σε απαραίτητες πρώτες ύλες για τις θεμελιώδεις, ζωτικές λειτουργίες της ανθρώπινης κοινότητας, όπως π.χ. το πετρέλαιο, ο χρυσός, η ξυλεία, τα μεταλλεύματα κ.λπ., αλλά και το σιτάρι, το ρύζι, ο καφές και το κακάο, μεταξύ άλλων, τα οποία βρίσκονται κατ’ ουσίαν στον προθάλαμο των εμπορευματικών χρηματιστηρίων, όπως φερ’ ειπείν το ελαιόλαδο.

Γιατί όχι και το αλάτι, λοιπόν; Μέχρι στιγμής το αλάτι έμενε εκτός διαπραγμάτευσης στα μεγάλα χρηματιστήρια αγαθών σε ΗΠΑ, Ασία και Ευρώπη κυρίως διότι πρόκειται για μια πρώτη ύλη με αναλογικά μεγάλο βάρος, το εμπόριο και η διακίνηση της οποίας γίνονται εντός μικρής ακτίνας μεταξύ σημείου παραγωγής και δικτύου κατανάλωσης.

Το περίφημο «αλάτι Ιμαλαΐων» και διάφορες εκλεκτές -γκουρμέ- ποικιλίες προς βρώσιν απασχολούν το εμπόριο σε σχετικά μικρές ποσότητες, χωρίς να δημιουργούν την ανάγκη κεντρικής διαμόρφωσης των τιμών μέσω των χρηματαγορών.

Επιπλέον, το αλάτι βρίσκεται λίγο-πολύ παντού, είτε σε αλυκές παρά θιν’ αλός, είτε σε αλατωρυχεία στην ξηρά. Τα φυσικά αποθέματα άλατος θεωρούνται πρακτικώς ανεξάντλητα, ιδιαίτερα εάν συνεκτιμηθούν τα δυνητικώς απέραντα κοιτάσματα των ωκεανών, εξ ου και είναι απειροελάχιστη η πιθανότητα να προκύψει έλλειψη, αδυναμία κάλυψης της ζήτησης και συνακόλουθη υπερβολική εκτίναξη της τιμής του.

Είναι χαρακτηριστικό επ’ αυτού ότι, σύμφωνα με το Διεθνές Παρατηρητήριο Οικονομικής Περιπλοκότητας (OEC), το αλάτι κατατάσσεται περίπου στο μέσον της κλίμακας με τα πιο περιζήτητα προϊόντα, μόλις στη θέση 575 μεταξύ των 1.222 που παρακολουθεί το OEC. Παρ’ όλα αυτά, είναι αξιοσημείωτο ότι η εμπορική δραστηριότητα στον τομέα του άλατος παγκοσμίως παρουσιάζει άνοδο κατά 4,25% ετησίως στο διάστημα 2020-2024.

Οι «μνηστήρες»

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η σχέση της με το αλάτι δεν είναι μόνο οργανική και λεξικολογική. Πριν από 128 χρόνια, το 1898, η πτωχευμένη πατρίδα μας είχε παραδώσει τα κλειδιά του κρατικού μονοπωλίου άλατος (μαζί με άλλα αντίστοιχα) στον Διεθνή Οικονομικό Ελεγχο εν είδει απεγνωσμένης απόπειρας να αποπληρώσει τα χρέη της στους ξένους δανειστές και να επιβιώσει.

Και σήμερα, σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον για τη χώρα, το πάλαι ποτέ μονοπώλιο του εγχώριου αλατιού αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης μεταξύ επενδυτών - τόσο Ελλήνων όσο και ξένων.

Ο σχετικός διαγωνισμός για την παραχώρηση πλειοψηφικού μεριδίου μετοχών, τουλάχιστον 51%, της εταιρείας Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. βρίσκεται ήδη στη δεύτερη φάση του. Στην οποία θα μετέχουν τα επτά σχήματα που έχουν προκριθεί μέχρι στιγμής, ήτοι επιχειρηματικοί όμιλοι περιωπής, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στην εμπορία και διανομή τροφίμων, σε τεχνικά έργα υποδομών ή ακόμη και στο εμπόριο λιανικής.

Σε αυτή την επτάδα των «μνηστήρων» για την περαιτέρω ανάπτυξη της Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. περιλαμβάνονται ενδεικτικά η κοινοπραξία του Μ.Π. Θεοδώρου (του μεγαλύτερου αλατοπαραγωγού στην Κύπρο) μαζί με τη Salinity Group AB, η οποία εξειδικεύεται στην παραγωγή νιφάδων θαλασσινού αλατιού υψηλής προστιθέμενης αξίας με διεθνή παρουσία, η Κάλας Α.Ε. ως ο μεγαλύτερος παραγωγός και τυποποιητής αλατιού στην ελληνική αγορά, η Πίτσιας Α.Ε., η Κωνσταντόπουλος Α.Ε., η κοινοπραξία της εταιρείας συμμετοχών στον κλάδο του αλατιού Unisel SAS, με την πασίγνωστη Χιών Α.Ε., μία από τις παλαιότερες ελληνικές εταιρείες παραγωγής και επεξεργασίας θαλασσινού αλατιού.

Υπάρχουν ακόμη η Mantis Trading, η Meccanica Group και η ιταλική SOSALT, ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς θαλασσινού αλατιού, η οποία επεξεργάζεται περίπου 120.000 τόνους ετησίως και διαθέτει εξαγωγική παρουσία σε 32 χώρες.

Μουντιάλ... άλατος

Εν περιλήψει, η Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. είναι μια εταιρεία του Ελληνικού Δημοσίου, η οποία ιδρύθηκε το 1988, δηλαδή τρία χρόνια αφότου καταργήθηκε και επισήμως το κρατικό μονοπώλιο στο αλάτι. Πρωταρχικός στόχος του νέου φορέα ήταν να επιτευχθεί η αυτάρκεια της Ελλάδας σε αλάτι, ενώ, φυσικά, προϋπόθεση γι’ αυτό ήταν η οικονομική εξυγίανση των βιώσιμων αλυκών της Ελλάδας μέσω εκμηχάνισης και εκσυγχρονισμού της λειτουργίας τους.

Η Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. αποτελεί διάδοχο σχήμα της ιστορικής εταιρείας Αλυκαί Μεσολογγίου Α.Ε. Στον έλεγχό της υπήχθησαν οι αλυκές Μεσολογγίου, Καλλονής και Πολιχνίτου Λέσβου, Αγγελοχωρίου Θεσσαλονίκης, Κίτρους Πιερίας, Μέσης Κομοτηνής και Νέας Κεσσάνης Ξάνθης.

Από τον Ιανουάριο του 2018 και κατόπιν των απαραίτητων νομοθετικών διαδικασιών, το σύνολο των μετοχών της Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. που κατείχε το Ελληνικό Δημόσιο (με ποσοστό 55,19%) μεταβιβάστηκε στην Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. Κατόπιν, τον Μάιο του 2023 η ΕΕΣΥΠ απέκτησε επιπλέον 24,81% των μετοχών της εταιρείας, αυξάνοντας το ποσοστό της σε 80%.

Το 10,19% ανήκει στον Δήμο Μεσολογγίου και το υπόλοιπο 9,81% σε δήμους, κάθε ένας από τους οποίους έχει μερίδιο κάτω του 5%. Πάντως, η Ελληνικές Αλυκές Α.Ε. δεν είναι φορέας Γενικής Κυβέρνησης και δεν χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Το αμέσως προσεχές διάστημα, στους υποψήφιους επενδυτές θα παραχωρηθεί πρόσβαση σε μια Εικονική Αίθουσα Δεδομένων (Virtual Data Room) προκειμένου να αποκτήσουν ολοκληρωμένη εικόνα για τα οικονομικά στοιχεία, τις προοπτικές και τις ανάγκες της εταιρείας και να αποφασίσουν εάν και υπό ποιους όρους θα καταθέσουν τις τελικές δεσμευτικές προσφορές τους για την πλειοψηφία των μετοχών Ελληνικές Αλυκές Α.Ε.

Η συνολική αλατοπαραγωγή της Ελλάδας, παρά την τεράστια ακτογραμμή και τον πανάρχαιο δεσμό της χώρας μας με τη θάλασσα και το αλάτι, είναι της τάξης των 200.000-210.000 τόνων τον χρόνο, με τη μεγαλύτερη συνεισφορά σε αυτή την ποσότητα να προέρχεται από το Μεσολόγγι.

Οταν η Κίνα παράγει περισσότερους από 50 εκατομμύρια τόνους ετησίως, αντιλαμβάνεται κανείς αμέσως ότι η Ελλάδα δεν προβλέπεται να αναδειχθεί σε σημαντικό παίκτη της παγκόσμιας αγοράς ακόμη και υπό το νέο καθεστώς που αναμένεται να επιβάλει η αναβάθμιση του αλατιού ως πολύτιμης πρώτης ύλης για την βιομηχανία των EV και υβριδικών οχημάτων.

Η πρόοδος της τεχνολογίας οδηγεί σε μια αναθεώρηση του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει το αλάτι, αυτή τη φορά ως το αναντικατάστατο υπόβαθρο των ηλεκτροκίνητων οχημάτων.

Η εντελώς νέα αυτή προσέγγιση αποσπά το αλάτι από τη μακραίωνη, ουσιαστικά απαράλλαχτη, δέσμη χρήσεών του - για τα τρόφιμα, ως άρτυμα, αλλά και φυσικό συντηρητικό για τα αλίπαστα, ως αντιολισθητικό υλικό σε παγωμένο οδικό δίκτυο (υπό την προϋπόθεση ότι δεν το γλείφουν από το έδαφος οι τάρανδοι όπως συνέβαινε στη Φινλανδία, αφήνοντας κατόπιν το έδαφος ακόμη πιο ολισθηρό από ό,τι πριν), ως συστατικό στη χημική βιομηχανία κ.λπ.

Πλέον, ως βασικό δομικό συστατικό των μπαταριών, το αλάτι ετοιμάζεται να διαγράψει ακόμη έναν κύκλο ευημερίας και δόξας, όπως είχε συμβεί την περίοδο του Μεσαίωνα, όταν θεωρούνταν «λευκός χρυσός» και ολόκληρες αυτοκρατορίες, όπως η βρετανική, διαμόρφωναν τον χάρτη της επικράτειάς τους, από την Ινδία έως την Ευρώπη, ανάλογα με τους δρόμους του αλατιού.

Αλλά ακόμη και γύρω στα 1800, η ζήτηση για το αλάτι και η σχετικά περιορισμένη παραγωγή -λόγω της υστέρησης σε τεχνολογικά μέσα- οδηγούσαν την τιμή του σε εξωφρενικά ύψη: θρυλείται ότι εκείνη την περίοδο ένα κιλό αλάτι ήταν περίπου τέσσερις φορές πιο ακριβό από την ίδια ποσότητα σε βόειο κρέας. Κι αυτό ήταν λογικό για τα δεδομένα της εποχής, εφόσον χωρίς αλάτι όχι μόνο το κρέας, αλλά σχεδόν καμία τροφή δεν ήταν δυνατόν να συντηρηθεί χωρίς να αλλοιωθεί.

Περιμένοντας την εκτόξευση

Το μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς για το αλάτι, βάσει εκτιμήσεων για το 2025, υπολογίζεται σε περίπου 27 δισ. δολάρια, τα οποία προβλέπεται να αυξηθούν θεαματικά, φτάνοντας τα 40 δισ. δολάρια έως το 2034. Εξ ου και η συζήτηση περί χρηματιστηριοποίησης του αλατιού, παρότι υπέβοσκε τα τελευταία χρόνια, αναδείχθηκε σε καυτό θέμα ύστερα από τη δημοσιοποίηση ενός επιχειρηματικού χρησμού, τον οποίο διατύπωσε ο επικεφαλής αναλυτής της Morgan Stanley Ασίας, αρμόδιος ειδικά για τους τομείς των χημικών, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, Τζακ Λου.

Ο κ. Λου μοιράστηκε με τους πελάτες της Morgan Stanley, μέσω μιας επιστολής, την πεποίθησή του ότι «το αλάτι θα γίνει το επόμενο πετρέλαιο». Σε τέτοιον βαθμό ώστε θα προσελκύσει επενδύσεις 800 δισ. δολαρίων παγκοσμίως για την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών εκμετάλλευσής του, με στόχο να καλύπτεται η διαρκώς αυξανόμενη οικουμενική ζήτηση, εφόσον ο ρυθμός ανόδου του αλατιού στο άτυπο χρηματιστήριο πρώτων υλών αναμένεται να είναι... υπερηχητικός: από το 2% σήμερα, στο δεκαπλάσιο ως το 2030 και ακόμη υψηλότερα, περίπου στο 37% έως το 2035. Ενδεικτικά, η αύξηση από τις 2 στις 37 ποσοστιαίες μονάδες είναι 1.750%.

Αλλά σε τι ακριβώς αναφέρονται αυτοί οι δείκτες; Ο Τζακ Λου συναρτά τη λελογισμένη προφητεία του για την εκρηκτική άνοδο στην αξία (όπως και εάν νοείται) του αλατιού με τις μπαταρίες, κατεξοχήν δε αυτές των οχημάτων, εκκινώντας από την παραδοχή ότι οι μπαταρίες ιόντων νατρίου είναι εκ φύσεως προικισμένες με μια σειρά πολύ σημαντικών πλεονεκτημάτων έναντι των μπαταριών ιόντων λιθίου.

Αν μη τι άλλο, το αλάτι βρίσκεται σχεδόν παντού στη Γη και εν αφθονία και αξιοποιείται σε μια μεγάλη ποικιλία χρήσεων, από τη βιομηχανία έως τη μαγειρική. Ενώ το λίθιο και οι λοιπές σπάνιες γαίες είναι ακριβώς αυτό που δηλώνει η ονομασία τους: σπάνια υλικά, δυσεύρετα, δυσπρόσιτα και ως εκ τούτου πολύ πιο ακριβά από το αλάτι.

Επομένως, η αναγόρευση του αλατιού σε «νέο (μαύρο) χρυσό» δεν είναι άτοπη, εφόσον το κόστος παραγωγής για τις νυν κυρίαρχες μπαταρίες λιθίου-φωσφορικού σιδήρου είναι 30%-40% υψηλότερο από το αντίστοιχο για τις ιόντων νατρίου. Είναι πασιφανές, λοιπόν, το γιατί η Morgan Stanley, με το κύρος μίας από τις μεγαλύτερες τράπεζες επενδύσεων/εταιρείες διαχείρισης πλούτου στον κόσμο, διακινδυνεύει να στρέψει το ενδιαφέρον -και πιθανόν τα κεφάλαια- των πελατών της στο αλάτι.

Η ιστορία

Στην επιστολή προς τους υποψήφιους επενδυτές, ο Τζακ Λου και οι συνεργάτες του από το παράρτημα της Morgan Stanley στο Χονγκ Κονγκ γράφουν ότι «σε έναν κόσμο όπου ολοένα και πιο έντονα η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ο οδηγός των εξελίξεων και σε μια εποχή κατά την οποία η ενέργεια αποτελεί ζήτημα μείζονος ευαισθησίας, οι μπαταρίες ιόντων νατρίου έρχονται να δώσουν λύση σε ένα κρίσιμης σημασίας κώλυμα, παρεμβαίνοντας ακριβώς στο σημείο όπου η ενεργειακή ασφάλεια διασταυρώνεται με το ΑΙ».

Συνεπώς, η ανερχόμενη και πολλά υποσχόμενη, πλην παραγνωρισμένη, δύναμη του αλατιού απαντά σε ανάγκες που αναδύονται μέσω του συνδυασμού χημείας και οικονομίας. Επίσης, είναι άξιο ιδιαίτερης προσοχής το γεγονός ότι η Κίνα, ενώ είναι η 3η μεγαλύτερη παραγωγός λιθίου στον πλανήτη, ταυτόχρονα είναι και πρώτη στο αλάτι, με μια ετήσια παραγωγή περί τους 53 εκατομμύρια τόνους.

Μια ποσότητα σχεδόν διπλάσια απ’ ό,τι π.χ. της Ινδίας, η οποία βρίσκεται στην 3η θέση, πίσω από τις ΗΠΑ, και υπερτριπλάσια από εκείνη της 4ης στην παγκόσμια κατάταξη Γερμανίας. Συνεπώς, το αλάτι και οι μπαταρίες ιόντων νατρίου μπορεί να υπόσχονται πολλά, είναι όμως μάλλον απίθανο να λειτουργήσουν ως ο κινητήριος μοχλός για μια μείζονα ανατροπή στους ισχύοντες γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς. Το αντίθετο μάλιστα. Ισως το αλάτι ανοίξει ακόμη περισσότερο την όρεξη των Κινέζων.

Φωτογραφίες: EUROKINISSI