Τάκης Τρακουσέλλης

Τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται σε σοβαρό οικονομικό ζήτημα, επηρεάζοντας άμεσα τη λειτουργία των επιχειρήσεων, τη βιομηχανική παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα ολόκληρων χωρών. Αυτό που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πρόβλημα των μεγάλων αστικών κέντρων μετατρέπεται πλέον σε εμπόδιο για την ανάπτυξη της οικονομίας.

Σε πολλές χώρες της Ευρώπης αλλά και στη Βόρεια Αμερική, εργοστάσια, βιομηχανικές μονάδες και μεγάλες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να προσλάβουν προσωπικό όχι επειδή λείπουν οι εργαζόμενοι, αλλά επειδή εκείνοι αδυνατούν να βρουν προσιτή κατοικία κοντά στον χώρο εργασίας τους. Το αποτέλεσμα είναι καθυστερήσεις στις προσλήψεις, ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού και αυξημένο λειτουργικό κόστος για τις επιχειρήσεις.

Το φαινόμενο γίνεται ολοένα πιο έντονο σε περιοχές που γνωρίζουν έντονη βιομηχανική ανάπτυξη. Οι επενδύσεις δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, όμως η αγορά κατοικίας αδυνατεί να ακολουθήσει τους ίδιους ρυθμούς. Η περιορισμένη προσφορά διαμερισμάτων και κατοικιών οδηγεί σε εκτίναξη των ενοικίων και των τιμών αγοράς, καθιστώντας πολλές περιοχές οικονομικά απρόσιτες ακόμη και για εργαζόμενους με καλούς μισθούς.

Η στεγαστική πίεση έχει πλέον μετατραπεί σε βασικό παράγοντα που επηρεάζει τις αποφάσεις των επενδυτών. Μεγάλες βιομηχανίες εξετάζουν πλέον όχι μόνο το ενεργειακό κόστος, τη φορολογία ή τις μεταφορικές υποδομές μιας περιοχής, αλλά και το κατά πόσο υπάρχουν διαθέσιμες κατοικίες για το προσωπικό τους. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, αρκετές επενδύσεις καθυστερούν ή μεταφέρονται αλλού.

Το πρόβλημα πλέον και στην Ελλάδα

Η χώρα μας αντιμετωπίζει πλέον τα ίδια ακριβώς συμπτώματα. Η συνεχής άνοδος των τιμών πώλησης και των ενοικίων, η περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα της προηγούμενης δεκαετίας, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η αυξημένη ζήτηση από ξένους επενδυτές έχουν περιορίσει σημαντικά την προσφορά κατοικιών.

Το αποτέλεσμα είναι ολόκληρες περιοχές της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και πολλών νησιών να εμφανίζουν τιμές που απομακρύνονται ολοένα περισσότερο από τις οικονομικές δυνατότητες των εργαζομένων. Σε αρκετές περιπτώσεις νέοι επιστήμονες, τεχνικοί και εργαζόμενοι στον τουρισμό ή στη βιομηχανία αρνούνται προτάσεις εργασίας επειδή δεν μπορούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή κατοικία.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο σε περιοχές όπου αναπτύσσονται μεγάλες βιομηχανικές επενδύσεις, logistics (όπως στα Ανατολικά προάστια – Σπάτα κλπ), ναυπηγοεπισκευαστικές δραστηριότητες ή νέες μονάδες υψηλής τεχνολογίας. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται εξειδικευμένο προσωπικό, όμως η αγορά κατοικίας δεν μπορεί να το υποστηρίξει.

H στεγαστική κρίση λειτουργεί πλέον σαν ένας νέος πληθωριστικός παράγοντας. Οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να αυξήσουν τους μισθούς προκειμένου να καλύψουν το υψηλό κόστος διαβίωσης των εργαζομένων, ενώ αρκετές προσφέρουν ακόμη και επιδόματα στέγασης ή εταιρικές κατοικίες.

Η κατάσταση αυτή αυξάνει σημαντικά το κόστος παραγωγής και μειώνει την ανταγωνιστικότητα, ιδιαίτερα απέναντι σε χώρες που διαθέτουν μεγαλύτερη προσφορά κατοικιών και πιο αποτελεσματική στεγαστική πολιτική.

Παράλληλα, η μειωμένη κινητικότητα των εργαζομένων δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα. Πολλοί αποφεύγουν να μετακινηθούν σε άλλη πόλη για μια καλύτερη επαγγελματική ευκαιρία, επειδή το κόστος στέγασης απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους.

Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε επιδοτήσεις ενοικίου ή δανείων. Απαιτείται σημαντική αύξηση της προσφοράς νέων κατοικιών, αξιοποίηση χιλιάδων κενών ακινήτων, επιτάχυνση των ανακαινίσεων και καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. Παράλληλα προτείνονται κίνητρα για μακροχρόνιες μισθώσεις και επίλυση ιδιοκτησιακών εκκρεμοτήτων που κρατούν εκτός αγοράς μεγάλο αριθμό κατοικιών.

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η ελληνική οικοδομή -αν και βελτιωμένη αρκετά- εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από την οικονομική κρίση, καθώς οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν σημαντικά μειωμένες σε σχέση με το παρελθόν.

Η επόμενη μεγάλη πρόκληση

Η στεγαστική κρίση δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα κοινωνικής πολιτικής. Μετατρέπεται σταδιακά σε παράγοντα που επηρεάζει την ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τη βιομηχανική παραγωγή και τελικά την ανταγωνιστικότητα μιας χώρας.

Για την Ελλάδα, που επιδιώκει να προσελκύσει νέες βιομηχανικές επενδύσεις, να αναπτύξει την πράσινη οικονομία, την ηλεκτροκίνηση και την υψηλή τεχνολογία, η ύπαρξη προσιτής κατοικίας για εργαζόμενους και νέες οικογένειες δεν αποτελεί πλέον μόνο κοινωνική ανάγκη. Αποτελεί αναπτυξιακή προϋπόθεση.

Χωρίς μια ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική που θα αυξήσει την προσφορά κατοικιών και θα συγκρατήσει το κόστος στέγασης, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: να διαθέτει επενδυτικό ενδιαφέρον και νέες θέσεις εργασίας, αλλά να μην μπορεί να τις καλύψει, επειδή οι εργαζόμενοι δεν θα έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν κοντά στην εργασία τους.